Address.php
5 years ago
Company.php
5 years ago
Internet.php
5 years ago
Payment.php
5 years ago
Person.php
5 years ago
PhoneNumber.php
5 years ago
Text.php
5 years ago
Text.php
4811 lines
| 1 | <?php |
| 2 | |
| 3 | namespace Faker\Provider\pl_PL; |
| 4 | |
| 5 | class Text extends \Faker\Provider\Text |
| 6 | { |
| 7 | /** |
| 8 | * The Project Gutenberg EBook of Sklepy cynamonowe, by Bruno Schulz |
| 9 | * |
| 10 | * Copyright laws are changing all over the world. Be sure to check the |
| 11 | * copyright laws for your country before downloading or redistributing |
| 12 | * this or any other Project Gutenberg eBook. |
| 13 | * |
| 14 | * This header should be the first thing seen when viewing this Project |
| 15 | * Gutenberg file. Please do not remove it. Do not change or edit the |
| 16 | * header without written permission. |
| 17 | * |
| 18 | * Please read the "legal small print," and other information about the |
| 19 | * eBook and Project Gutenberg at the bottom of this file. Included is |
| 20 | * important information about your specific rights and restrictions in |
| 21 | * how the file may be used. You can also find out about how to make a |
| 22 | * donation to Project Gutenberg, and how to get involved. |
| 23 | * |
| 24 | * |
| 25 | * **Welcome To The World of Free Plain Vanilla Electronic Texts** |
| 26 | * |
| 27 | * **eBooks Readable By Both Humans and By Computers, Since 1971** |
| 28 | * |
| 29 | * *****These eBooks Were Prepared By Thousands of Volunteers!***** |
| 30 | * |
| 31 | * |
| 32 | * Title: Sklepy cynamonowe |
| 33 | * |
| 34 | * Author: Bruno Schulz |
| 35 | * |
| 36 | * Release Date: May, 2005 [EBook #8119] |
| 37 | * [Yes, we are more than one year ahead of schedule] |
| 38 | * [This file was first posted on June 16, 2003] |
| 39 | * |
| 40 | * Edition: 10 |
| 41 | * |
| 42 | * Language: Polish |
| 43 | * |
| 44 | * Character set encoding: Codepage 1250 |
| 45 | * |
| 46 | * *** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK SKLEPY CYNAMONOWE *** |
| 47 | * |
| 48 | * |
| 49 | * |
| 50 | * |
| 51 | * Produced by Pawel Sobkowiak - Scanned and proofread by |
| 52 | * Polska Biblioteka Internetowa |
| 53 | * |
| 54 | * |
| 55 | * |
| 56 | * |
| 57 | * BRUNO SCHULZ SKLEPY CYNAMONOWE |
| 58 | * |
| 59 | * |
| 60 | * Spis tresci: |
| 61 | * |
| 62 | * SIERPIEŃ NAWIEDZENIE PTAKI MANEKINY TRAKTAT O MANEKINACH ALBO WTÓRA |
| 63 | * KSIĘGA RODZAJU TRAKTAT O MANEKINACH Ci� |
| 64 | g dalszy TRAKTAT O MANEKINACH |
| 65 | * Dokończenie NEMROD PAN PAN KAROL SKLEPY CYNAMONOWE ULICA KROKODYLI |
| 66 | * KARAKONY WICHURA NOC WIELKIEGO SEZONU |
| 67 | * |
| 68 | * @see http://www.gutenberg.org/cache/epub/8119/pg8119.txt |
| 69 | * @var string |
| 70 | */ |
| 71 | protected static $baseText = <<<'EOT' |
| 72 | SIERPIEŃ |
| 73 | |
| 74 | 1 W lipcu ojciec mój wyjeżdżał do wód i zostawiał mnie z matk� |
| 75 | i |
| 76 | starszym bratem na pastwę białych od żaru i oszołamiaj� |
| 77 | cych dni letnich. |
| 78 | Wertowaliśmy, odurzeni światłem, w tej wielkiej księdze wakacji, której |
| 79 | wszystkie karty pałały od blasku i miały na dnie słodki do omdlenia |
| 80 | mi� |
| 81 | ższ złotych gruszek. Adela wracała w świetliste poranki, jak Pomona z |
| 82 | ognia dnia rozżagwionego, wysypuj� |
| 83 | c z koszyka barwn� |
| 84 | urodę słońca - |
| 85 | lśni� |
| 86 | ce, pełne wody pod przejrzyst� |
| 87 | skórk� |
| 88 | czereśnie, tajemnicze, czarne |
| 89 | wiśnie, których woń przekraczała to, co ziszczało się w smaku; morele, w |
| 90 | których mi� |
| 91 | ższu złotym był rdzeń długich popołudni; a obok tej czystej |
| 92 | poezji owoców wyładowywała nabrzmiałe sił� |
| 93 | i pożywności� |
| 94 | płaty mięsa z |
| 95 | klawiatur� |
| 96 | żeber cielęcych, wodorosty jarzyn, niby zabite głowonogi i |
| 97 | meduzy - surowy materiał obiadu o smaku jeszcze nie uformowanym i |
| 98 | jałowym, wegetatywne i telluryczne ingrediencje obiadu o zapachu dzikim |
| 99 | i polnym. Przez ciemne mieszkanie na pierwszym piętrze kamienicy w rynku |
| 100 | przechodziło co dzień na wskroś całe wielkie lato: cisza drgaj� |
| 101 | cych |
| 102 | słojów powietrznych, kwadraty blasku śni� |
| 103 | ce żarliwy swój sen na |
| 104 | podłodze; melodia katarynki, dobyta z najgłębszej złotej żyły dnia; dwa, |
| 105 | trzy takty refrenu, granego gdzieś na fortepianie, wci� |
| 106 | ż na nowo, |
| 107 | mdlej� |
| 108 | ce w słońcu na białych trotuarach, zagubione w ogniu dnia |
| 109 | głębokiego. Po sprz� |
| 110 | taniu Adela zapuszczała cień na pokoje, zasuwaj� |
| 111 | c |
| 112 | płócienne story. Wtedy barwy schodziły o oktawę głębiej, pokój napełniał |
| 113 | się cieniem, jakby pogr� |
| 114 | żony w światło głębi morskiej, jeszcze mętniej |
| 115 | odbity w zielonych zwierciadłach, a cały upał dnia oddychał na storach, |
| 116 | lekko faluj� |
| 117 | cych od marzeń południowej godziny. W sobotnie popołudnia |
| 118 | wychodziłem z matk� |
| 119 | na spacer. Z półmroku sieni wstępowało się od razu w |
| 120 | słoneczn� |
| 121 | k� |
| 122 | piel dnia. Przechodnie, brodz� |
| 123 | c w złocie, mieli oczy |
| 124 | zmrużone od żaru, jakby zalepione miodem, a podci� |
| 125 | gnięta górna warga |
| 126 | odsłaniała im dzi� |
| 127 | sła i zęby. I wszyscy brodz� |
| 128 | cy w tym dniu złocistym |
| 129 | mieli ów grymas skwaru, jak gdyby słońce nałożyło swym wyznawcom jedn� |
| 130 | i |
| 131 | tę sam� |
| 132 | maskę - złot� |
| 133 | maskę bractwa słonecznego; i wszyscy, którzy szli |
| 134 | dziś ulicami, spotykali się, mijali, starcy i młodzi, dzieci i kobiety, |
| 135 | pozdrawiali się w przejściu t� |
| 136 | mask� |
| 137 | , namalowan� |
| 138 | grub� |
| 139 | , złot� |
| 140 | farb� |
| 141 | na |
| 142 | twarzy, szczerzyli do siebie ten grymas bakchiczny - barbarzyńsk� |
| 143 | maskę |
| 144 | kultu pogańskiego. Rynek był pusty i żółty od żaru, wymieciony z kurzu |
| 145 | gor� |
| 146 | cymi wiatrami, jak biblijna pustynia. Cierniste akacje, wyrosłe z |
| 147 | pustki żółtego placu, kipiały nad nim jasnym listowiem, bukietami |
| 148 | szlachetnie uczłonkowanych filigranów zielonych, jak drzewa na starych |
| 149 | gobelinach. Zdawało się, że te drzewa afektuj� |
| 150 | wicher, wzburzaj� |
| 151 | c |
| 152 | teatralnie swe korony, ażeby w patetycznych przegięciach ukazać |
| 153 | wytwomość wachlarzy listnych o srebrzystym podbrzuszu, jak futra |
| 154 | szlachetnych lisic. Stare domy, polerowane wiatrami wielu dni, zabawiały |
| 155 | się refleksami wielkiej atmosfery, echami, wspomnieniami barw, |
| 156 | rozproszonymi w głębi kolorowej pogody. Zdawało się, że całe generacje |
| 157 | dni letnich (jak cierpliwi sztukatorzy, obijaj� |
| 158 | cy stare fasady z pleśni |
| 159 | tynku) obtłukiwały kłamliw� |
| 160 | glazurę, wydobywaj� |
| 161 | c z dnia na dzień |
| 162 | wyraźniej prawdziwe oblicze domów, fizjonomię losu i życia, które |
| 163 | formowało je od wewn� |
| 164 | trz. Teraz okna, oślepione blaskiem pustego placu, |
| 165 | spały; balkony wyznawały niebu sw� |
| 166 | pustkę; otwarte sienie pachniały |
| 167 | chłodem i winem. Kupka obdartusów, ocalała w k� |
| 168 | cie rynku przed płomienn� |
| 169 | |
| 170 | miotł� |
| 171 | upału, oblegała kawałek muru, doświadczaj� |
| 172 | c go wci� |
| 173 | ż na nowo |
| 174 | rzutami guzików i monet, jak gdyby z horoskopu tych metalowych kr� |
| 175 | żków |
| 176 | odczytać można było prawdziw� |
| 177 | tajemnicę muru, porysowanego hieroglifami |
| 178 | rys i pęknięć. Zreszt� |
| 179 | rynek był pusty. Oczekiwało się, że przed tę sień |
| 180 | sklepion� |
| 181 | z beczkami winiarza podjedzie w cieniu chwiej� |
| 182 | cych się akacyj |
| 183 | osiołek Samarytanina, prowadzony za uzdę, a dwóch pachołków zwlecze |
| 184 | troskliwie chorego męża z rozpalonego siodła, ażeby go po chłodnych |
| 185 | schodach wnieść ostrożnie na pachn� |
| 186 | ce szabasem piętro. Tak wędrowaliśmy |
| 187 | z matk� |
| 188 | przez dwie słoneczne strony rynku, wodz� |
| 189 | c nasze załamane cienie |
| 190 | po wszystkich domach, jak po klawiszach. Kwadraty bruku mijały powoli |
| 191 | pod naszymi miękkimi i płaskimi krokami - jedne bladoróżowe jak skóra |
| 192 | ludzka, inne złote i sine, wszystkie płaskie, ciepłe, aksamitne na |
| 193 | słońcu, jak jakieś twarze słoneczne, zadeptane stopami aż do niepoznaki, |
| 194 | do błogiej nicości. Aż wreszcie na rogu ulicy Stryjskiej weszliśmy w |
| 195 | cień apteki. Wielka bania z sokiem malinowym w szerokim oknie aptecznym |
| 196 | symbolizowała chłód balsamów, którym każde cierpienie mogło się tam |
| 197 | ukoić. I po paru jeszcze domach ulica nie mogła już utrzymać nadal |
| 198 | decorum miasta, jak chłop, który wracaj� |
| 199 | c do wsi rodzimej, rozdziewa się |
| 200 | po drodze z miejskiej swej elegancji, zamieniaj� |
| 201 | c się powoli, w miarę |
| 202 | zbliżania do wsi, w obdartusa wiejskiego. Przedmiejskie domki tonęły |
| 203 | wraz z oknami, zapadnięte w bujnym i zagmatwanym kwitnieniu małych |
| 204 | ogródków. Zapomniane przez wielki dzień, pleniły się bujnie i cicho |
| 205 | wszelkie ziela, kwiaty i chwasty, rade z tej pauzy, któr� |
| 206 | prześnić mogły |
| 207 | za marginesem czasu, na rubieżach nieskończonego dnia. Ogromny |
| 208 | słonecznik, wydźwignięty na potężnej łodydze i chory na elephantiasis, |
| 209 | czekał w żółtej żałobie ostatnich, smutnych dni żywota, uginaj� |
| 210 | c się pod |
| 211 | przerostem potwornej korpulencji. Ale naiwne przedmiejskie dzwonki i |
| 212 | perkalikowe, niewybredne kwiatuszki stały bezradne w swych |
| 213 | nakrochmalonych, różowych i białych koszulkach, bez zrozumienia dla |
| 214 | wielkiej tragedii słonecznika. |
| 215 | |
| 216 | 2 Spl� |
| 217 | tany g� |
| 218 | szcz traw, chwastów, zielska i bodiaków buzuje w ogniu |
| 219 | popołudnia. Huczy rojowiskiem much popołudniowa drzemka ogrodu. Złote |
| 220 | ściernisko krzyczy w słońcu, jak ruda szarańcza; w rzęsistym deszczu |
| 221 | ognia wrzeszcz� |
| 222 | świerszcze; str� |
| 223 | ki nasion eksploduj� |
| 224 | cicho, jak koniki |
| 225 | polne. A ku parkanowi kożuch traw podnosi się wypukłym garbem-pagórem, |
| 226 | jak gdyby ogród obrócił się we śnie na drug� |
| 227 | stronę i grube jego, |
| 228 | chłopskie bary oddychaj� |
| 229 | cisz� |
| 230 | ziemi. Na tych barach ogrodu niechlujna, |
| 231 | babska bujność sierpnia wyolbrzymiała w głuche zapadliska ogromnych |
| 232 | łopuchów, rozpanoszyła się płatami włochatych blach listnych, wybujałymi |
| 233 | ozorami mięsistej zieleni. Tam te wyłupiaste pałuby łopuchów wybałuszyły |
| 234 | się jak babska szeroko rozsiadłe, na wpół pożarte przez własne oszalałe |
| 235 | spódnice. Tam sprzedawał ogród za darmo najtańsze krupy dzikiego bzu, |
| 236 | śmierdz� |
| 237 | c� |
| 238 | mydłem, grub� |
| 239 | kaszę babek, dzik� |
| 240 | okowitę mięty i wszelk� |
| 241 | |
| 242 | najgorsz� |
| 243 | tandetę sierpniow� |
| 244 | . Ale po drugiej stronie parkanu, za tym |
| 245 | matecznikiem lata, w którym rozrosła się głupota zidiociałych chwastów, |
| 246 | było śmietnisko zarosło dziko bodiakiem. Nikt nie wiedział, że tam |
| 247 | właśnie odprawiał sierpień tego lata swoj� |
| 248 | wielk� |
| 249 | pogańsk� |
| 250 | orgię. Na tym |
| 251 | śmietnisku, oparte o parkan i zarośnięte dzikim bzem, stało łóżko |
| 252 | skretyniałej dziewczyny Tłui. Tak nazywaliśmy j� |
| 253 | wszyscy. Na kupie |
| 254 | śmieci i odpadków, starych garnków, pantofli, rumowiska i gruzu stało |
| 255 | zielono pomalowane łóżko, podparte zamiast brakuj� |
| 256 | cej nogi dwiema |
| 257 | starymi cegłami. Powietrze nad tym rumowiskiem, zdziczałe od żaru, cięte |
| 258 | błyskawicami lśni� |
| 259 | cych much końskich, rozwścieczonych słońcem, |
| 260 | trzeszczało jak od nie widzianych grzechotek, podniecaj� |
| 261 | c do szału. |
| 262 | Tłuja siedzi przykucnięta wśród żółtej pościeli i szmat. Wielka jej |
| 263 | głowa jeży się wiechciem czarnych włosów. Twarz jej jest kurczliwa jak |
| 264 | miech harmonii. Co chwila grymas płaczu składa tę harmonię w tysi� |
| 265 | c |
| 266 | poprzecznych fałd, a zdziwienie rozci� |
| 267 | ga j� |
| 268 | z powrotem, wygładza fałdy, |
| 269 | odsłania szparki drobnych oczu i wilgotne dzi� |
| 270 | sła z żółtymi zębami pod |
| 271 | ryjowat� |
| 272 | , mięsist� |
| 273 | warg� |
| 274 | . Mijaj� |
| 275 | godziny pełne żaru i nudy, podczas |
| 276 | których Tłuja gaworzy półgłosem, drzemie, zrzędzi z cicha i chrz� |
| 277 | ka. |
| 278 | Muchy obsiadaj� |
| 279 | nieruchom� |
| 280 | gęstym rojem. Ale z nagła ta cała kupa |
| 281 | brudnych gałganów, szmat i strzępów zaczyna poruszać się, jakby ożywiona |
| 282 | chrobotem lęgn� |
| 283 | cych się w niej szczurów. Muchy budz� |
| 284 | się spłoszone i |
| 285 | podnosz� |
| 286 | wielkim, hucz� |
| 287 | cym rojem, pełnym wściekłego bzykania, błysków i |
| 288 | migotań. I podczas gdy gałgany zsypuj� |
| 289 | się na ziemię i rozbiegaj� |
| 290 | po |
| 291 | śmietnisku jak spłoszone szczury, wygrzebuje się z nich, odwija zwolna |
| 292 | j� |
| 293 | dro, wyłuszcza się rdzeń śmietniska: na wpół naga i ciemna kretynka |
| 294 | dźwiga się powoli i staje, podobna do bożka pogańskiego, na krótkich |
| 295 | dziecinnych nóżkach, a z napęczniałej napływem złości szyi, z |
| 296 | poczerwieniałej, ciemniej� |
| 297 | cej od gniewu twarzy, na której jak malowidła |
| 298 | barbarzyńskie wykwitaj� |
| 299 | arabeski nabrzmiałych żył, wyrywa się wrzask |
| 300 | zwierzęcy, wrzask chrapliwy, dobyty ze wszystkich bronchij i piszczałek |
| 301 | tej półzwierzęcej-półboskiej piersi. Bodiaki, spalone słońcem, krzycz� |
| 302 | , |
| 303 | łopuchy puchn� |
| 304 | i pyszni� |
| 305 | się bezwstydnym mięsem, chwasty ślini� |
| 306 | się |
| 307 | błyszcz� |
| 308 | cym jadem, a kretynka, ochrypła od krzyku, w konwulsji dzikiej |
| 309 | uderza mięsistym łonem z wściekł� |
| 310 | zapalczywości� |
| 311 | w pień bzu dzikiego, |
| 312 | który skrzypi cicho pod natarczywości� |
| 313 | tej rozpustnej chuci, zaklinany |
| 314 | całym tym nędzarskim chórem do wynaturzonej, pogańskiej płodności. Matka |
| 315 | Tłui wynajmuje się gospodyniom do szorowania podłóg. Jest to mała, żółta |
| 316 | jak szafran kobieta i szafranem zaprawia też podłogi, jodłowe stoły, |
| 317 | ławy i szlabany, które w izbach ubogich ludzi zmywa. Raz zaprowadziła |
| 318 | mnie Adela do domu tej starej Maryśki. Była wczesna poranna godzina, |
| 319 | weszliśmy do małej izby niebiesko bielonej, z ubit� |
| 320 | polep� |
| 321 | glinian� |
| 322 | na |
| 323 | podłodze, na której leżało wczesne słońce, jaskrawożółte w tej ciszy |
| 324 | porannej, odmierzanej przeraźliwym szczękiem chłopskiego zegara na |
| 325 | ścianie. W skrzyni na słomie leżała głupia Maryśka, blada jak opłatek i |
| 326 | cicha jak rękawiczka, z której wysunęła się dłoń. I jakby korzystaj� |
| 327 | c z |
| 328 | jej snu, gadała cisza, żółta, jaskrawa, zła cisza, monologowała, kłóciła |
| 329 | się, wygadywała głośno i ordynarnie swój maniacki monolog. Czas Maryśki |
| 330 | - czas więziony w jej duszy, wyst� |
| 331 | pił z niej straszliwie rzeczywisty i |
| 332 | szedł samopas przez izbę, hałaśliwy, hucz� |
| 333 | cy, piekielny, rosn� |
| 334 | cy w |
| 335 | jaskrawym milczeniu poranka z głośnego młyna-zegara, jak zła m� |
| 336 | ka, sypka |
| 337 | m� |
| 338 | ka, głupia m� |
| 339 | ka wariatów. |
| 340 | |
| 341 | 3 W jednym z tych domków, otoczonym sztachetami br� |
| 342 | zowej barwy, ton� |
| 343 | cym |
| 344 | w bujnej zieleni ogródka, mieszkała ciotka Agata. Wchodz� |
| 345 | c do niej, |
| 346 | mijaliśmy w ogrodzie kolorowe szklane kule, tkwi� |
| 347 | ce na tyczkach, różowe, |
| 348 | zielone i fioletowe, w których zaklęte były całe świetlane i jasne |
| 349 | światy, jak te idealne i szczęśliwe obrazy zamknięte w niedościgłej |
| 350 | doskonałości baniek mydlanych. W półciemnej sieni ze starymi |
| 351 | oleodrukami, pożartymi przez pleśń i oślepłymi od starości, |
| 352 | odnajdowaliśmy znany nam zapach. W tej zaufanej starej woni mieściło się |
| 353 | w dziwnie prostej syntezie życie tych ludzi, alembik rasy, gatunek krwi |
| 354 | i sekret ich losu, zawarty niedostrzegalnie w codziennym mijaniu ich |
| 355 | własnego, odrębnego czasu. Stare, m� |
| 356 | dre drzwi, których ciemne |
| 357 | westchnienia wpuszczały i wypuszczały tych ludzi, milcz� |
| 358 | cy świadkowie |
| 359 | wchodzenia i wychodzenia matki, córek i synów - otworzyły się bezgłośnie |
| 360 | jak odrzwia szafy i weszliśmy w ich życie. Siedzieli jakby w cieniu |
| 361 | swego losu i nie bronili się - w pierwszych niezręcznych gestach |
| 362 | wydalinam swoj� |
| 363 | tajemnicę. Czyż nie byliśmy krwi� |
| 364 | i losem spokrewnieni z |
| 365 | nimi? Pokój był ciemny i aksamitny od granatowych obić ze złotym |
| 366 | deseniem, lecz echo dnia płomiennego drgało i tutaj jeszcze mosi� |
| 367 | dzem na |
| 368 | ramach obrazów, na klamkach i listwach złotych, choć przepuszczone przez |
| 369 | gęst� |
| 370 | zieleń ogrodu. Spod ściany podniosła się ciotka Agata, wielka i |
| 371 | bujna, o mięsie okr� |
| 372 | głym i białym, centkowanym rud� |
| 373 | rdz� |
| 374 | piegów. |
| 375 | Przysiedliśmy się do nich, jakby na brzeg ich losu, zawstydzeni trochę |
| 376 | t� |
| 377 | bezbronności� |
| 378 | , z jak� |
| 379 | wydali się nam bez zastrzeżeń, i piliśmy wodę z |
| 380 | sokiem różanym, napój przedziwny, w którym znalazłem jakby najgłębsz� |
| 381 | |
| 382 | esencję tej upalnej soboty. Ciotka narzekała. Był to zasadniczy ton jej |
| 383 | rozmów, głos tego mięsa białego i płodnego, bujaj� |
| 384 | cego już jakby poza |
| 385 | granicami osoby, zaledwie luźnie utrzymywanej w skupieniu, w więzach |
| 386 | formy indywidualnej, i nawet w tym skupieniu już zwielokrotnionej, |
| 387 | gotowej rozpaść się, rozgałęzić, rozsypać w rodzinę. Była to płodność |
| 388 | niemal samoródcza, kobiecość pozbawiona hamulców i chorobliwie wybujała. |
| 389 | Zdawało się, że sam aromat męskości, zapach dymu tytoniowego, dowcip |
| 390 | kawalerski mógł dać impuls tej zaognionej kobiecości do rozpustnego |
| 391 | dzieworództwa. I właściwie wszystkie jej skargi na męża, na służbę, jej |
| 392 | troski o dzieci były tylko kapryszeniem i d� |
| 393 | saniem się nie zaspokojonej |
| 394 | płodności, dalszym ci� |
| 395 | giem tej opryskliwej, gniewnej i płaczliwej |
| 396 | kokieterii, któr� |
| 397 | nadaremnie doświadczała męża. Wuj Marek, mały, |
| 398 | zgarbiony, o twarzy wyjałowionej z płci, siedział w swym szarym |
| 399 | bankructwie, pogodzony z losem, w cieniu bezgranicznej pogardy, w którym |
| 400 | zdawał się wypoczywać. W jego szarych oczach tlił się daleki żar ogrodu, |
| 401 | rozpięty w oknie. Czasem próbował słabym ruchem robić jakieś |
| 402 | zastrzeżenia, stawiać opór, ale fala samowystarczalnej kobiecości |
| 403 | odrzucała na bok ten gest bez znaczenia, przechodziła triumfalnie mimo |
| 404 | niego, zalewała szerokim swym strumieniem słabe podrygi męskości. Było |
| 405 | coś tragicznego w tej płodności niechlujnej i nieumiarkowanej, była |
| 406 | nędza kreatury walcz� |
| 407 | cej na granicy nicości i śmierci, był jakiś heroizm |
| 408 | kobiecości triumfuj� |
| 409 | cej urodzajności� |
| 410 | nawet nad kalectwem natury, nad |
| 411 | insuficjencj� |
| 412 | mężczyzny. Ale potomstwo ukazywało rację tej paniki |
| 413 | macierzyńskiej, tego szału rodzenia, który wyczerpywał się w płodach |
| 414 | nieudanych, w efemerycznej generacji fantomów bez krwi i twarzy. Weszła |
| 415 | Łucja, średnia, z głow� |
| 416 | nazbyt rozkwitł� |
| 417 | i dojrzał� |
| 418 | na dziecięcym i |
| 419 | pulchnym ciele o mięsie białym i delikatnym. Podała mi r� |
| 420 | czkę lalkowat� |
| 421 | , |
| 422 | jakby dopiero p� |
| 423 | czkuj� |
| 424 | c� |
| 425 | , i zakwitła od razu cał� |
| 426 | twarz� |
| 427 | , jak piwonia |
| 428 | przelewaj� |
| 429 | ca się pełni� |
| 430 | różow� |
| 431 | . Nieszczęśliwa z powodu swych rumieńców, |
| 432 | które bezwstydnie mówiły o sekretach menstruacji, przymykała oczy i |
| 433 | płoniła się jeszcze bardziej pod dotknięciem najobojętniejszego pytania, |
| 434 | gdyż każde zawierało tajn� |
| 435 | aluzję do jej nadwrażliwego panieństwa. Emil, |
| 436 | najstarszy z kuzynów, z jasnoblond w� |
| 437 | sem, z twarz� |
| 438 | , z której życie zmyło |
| 439 | jakby wszelki wyraz, spacerował tam i z powrotem po pokoju, z rękami w |
| 440 | kieszeniach fałdzistych spodni. Jego strój elegancki i drogocenny nosił |
| 441 | piętno egzotycznych krajów, z których powrócił. Jego twarz, zwiędła i |
| 442 | zmętniała, zdawała się z dnia na dzień zapominać o sobie, stawać się |
| 443 | biał� |
| 444 | pust� |
| 445 | ścian� |
| 446 | z blad� |
| 447 | sieci� |
| 448 | żyłek, w których jak linie na zatartej |
| 449 | mapie pl� |
| 450 | tały się gasn� |
| 451 | ce wspomnienia tego burzliwego i zmarnowanego |
| 452 | życia. Był mistrzem sztuk karcianych, palił długie, szlachetne fajki i |
| 453 | pachniał dziwnie zapachem dalekich krajów. Z wzrokiem wędruj� |
| 454 | cym po |
| 455 | dawnych wspomnieniach opowiadał dziwne anegdoty, które w pewnym punkcie |
| 456 | urywały się nagle, rozprzęgały i rozwiewały w nicość. Wodziłem za nim |
| 457 | tęsknym wzrokiem, pragn� |
| 458 | c, by zwrócił na mnie uwagę i wybawił mnie z |
| 459 | udręki nudów. I w samej rzeczy zdawało mi się, że mrugn� |
| 460 | ł na mnie |
| 461 | oczyma, wychodz� |
| 462 | c do drugiego pokoju. Pod� |
| 463 | żyłem za nim. Siedział nisko |
| 464 | na małej kozetce, z kolanami krzyżuj� |
| 465 | cymi się niemal na wysokości głowy, |
| 466 | łysej jak kula bilardowa. Zdawało się, że to ubranie samo leży, |
| 467 | fałdziste, zmięte, przerzucone przez fotel. Twarz jego była jak |
| 468 | tchnienie twarzy - smuga, któr� |
| 469 | nieznany przechodzień zostawił w |
| 470 | powietrzu. Trzymał w bladych, emaliowanych błękitnie dłoniach portfel, w |
| 471 | którym coś ogl� |
| 472 | dał. Z mgły twarzy wyłoniło się z trudem wypukłe bielmo |
| 473 | bladego oka, wabi� |
| 474 | c mnie figlarnym mruganiem. Czułem doń nieprzepart� |
| 475 | |
| 476 | sympatię. Wzi� |
| 477 | ł mnie między kolana i tasuj� |
| 478 | c przed mymi oczyma wprawnymi |
| 479 | dłońmi fotografie, pokazywał wizerunki nagich kobiet i chłopców w |
| 480 | dziwnych pozycjach. Stałem oparty o niego bokiem i patrzyłem na te |
| 481 | delikatne ciała ludzkie dalekimi, niewidz� |
| 482 | cymi oczyma, gdy fluid |
| 483 | niejasnego wzburzenia, którym nagle zmętniało powietrze, doszedł do mnie |
| 484 | i zbiegł mię dreszczem niepokoju, fal� |
| 485 | nagłego zrozumienia. Ale |
| 486 | tymczasem ta mgiełka uśmiechu, która się zarysowała pod miękkim i |
| 487 | pięknym jego w� |
| 488 | sem, zawi� |
| 489 | zek poż� |
| 490 | dania, który napi� |
| 491 | ł się na jego |
| 492 | skroniach pulsuj� |
| 493 | c� |
| 494 | żył� |
| 495 | , natężenie trzymaj� |
| 496 | ce przez chwilę jego rysy w |
| 497 | skupieniu - upadły z powrotem w nicość i twarz odeszła w nieobecność, |
| 498 | zapomniała o sobie, rozwiała się, |
| 499 | |
| 500 | NAWIEDZENIE 1 Już wówczas miasto nasze popadało coraz bardziej w |
| 501 | chroniczn� |
| 502 | szarość zmierzchu, porastało na krawędziach liszajem cienia, |
| 503 | puszyst� |
| 504 | pleśni� |
| 505 | i mchem koloru żelaza. Ledwo rozpowity z brunatnych |
| 506 | dymów i mgieł poranka - przechylał się dzień od razu w niskie |
| 507 | bursztynowe popołudnie, stawał się przez chwilę przezroczysty i złoty |
| 508 | jak ciemne piwo, ażeby potem zejść pod wielokrotnie rozczłonkowane, |
| 509 | fantastyczne sklepienia kolorowych i rozległych nocy. Mieszkaliśmy w |
| 510 | rynku, w jednym z tych ciemnych domów o pustych i ślepych fasadach, |
| 511 | które tak trudno od siebie odróżnić. Daje to powód do ci� |
| 512 | głych omyłek. |
| 513 | Gdyż wszedłszy raz w niewłaściw� |
| 514 | sień na niewłaściwe schody, dostawało |
| 515 | się zazwyczaj w prawdziwy labirynt obcych mieszkań, ganków, |
| 516 | niespodzianych wyjść na obce podwórza i zapominało się o pocz� |
| 517 | tkowym |
| 518 | celu wyprawy, ażeby po wielu dniach, wracaj� |
| 519 | c z manowców dziwnych i |
| 520 | spl� |
| 521 | tanych przygód, o jakimś szarym świcie przypomnieć sobie wśród |
| 522 | wyrzutów sumienia dom rodzinny. Pełne wielkich szaf, głębokich kanap, |
| 523 | bladych luster i tandetnych palm sztucznych mieszkanie nasze coraz |
| 524 | bardziej popadało w stan zaniedbania wskutek opieszałości matki, |
| 525 | przesiaduj� |
| 526 | cej w sklepie, i niedbalstwa smukłonogiej Adeli, która nie |
| 527 | nadzorowana przez nikogo, spędzała dnie przed lustrami na rozwlekłej |
| 528 | toalecie, zostawiaj� |
| 529 | c wszędzie ślady w postaci wyczesanych włosów, |
| 530 | grzebieni, porzuconych pantofelków i gorsetów. Mieszkanie to nie |
| 531 | posiadało określonej liczby pokojów, gdyż nie pamiętano, ile z nich |
| 532 | wynajęte było obcym lokatorom. Nieraz otwierano przypadkiem któr� |
| 533 | ś z |
| 534 | tych izb zapomnianych i znajdowano j� |
| 535 | pust� |
| 536 | ; lokator dawno się |
| 537 | wyprowadził, a w nietkniętych od miesięcy szufladach dokonywano |
| 538 | niespodzianych odkryć. W dolnych pokojach mieszkali subiekci i nieraz w |
| 539 | nocy budziły nas ich jęki, wydawane pod wpływem zmory sennej. W zimie |
| 540 | była jeszcze na dworze głucha noc, gdy ojciec schodził do tych zimnych i |
| 541 | ciemnych pokojów, płosz� |
| 542 | c przed sob� |
| 543 | świec� |
| 544 | stada cieni, ulatuj� |
| 545 | cych |
| 546 | bokami po podłodze i ścianach; szedł budzić ciężko chrapi� |
| 547 | cych z |
| 548 | twardego jak kamień snu. W świetle pozostawionej przezeń świecy wywijali |
| 549 | się leniwie z brudnej pościeli, wystawiali, siadaj� |
| 550 | c na łóżkach, bose i |
| 551 | brzydkie nogi i z skarpetk� |
| 552 | w ręce oddawali się jeszcze przez chwilę |
| 553 | rozkoszy ziewania - ziewania przeci� |
| 554 | gniętego aż do lubieżności, do |
| 555 | bolesnego skurczu podniebienia, jak przy tęgich wymiotach. W k� |
| 556 | tach |
| 557 | siedziały nieruchomo wielkie karakony, wyogromnione własnym cieniem, |
| 558 | którym obarczała każdego płon� |
| 559 | ca świeca i który nie odł� |
| 560 | czał się od nich |
| 561 | i wówczas, gdy któryś z tych płaskich, bezgłowych kadłubów z nagła |
| 562 | zaczynał biec niesamowitym, pajęczym biegiem. W tym czasie ojciec mój |
| 563 | zacz� |
| 564 | ł zapadać na zdrowiu. Bywało już w pierwszych tygodniach tej |
| 565 | wczesnej zimy, że spędzał dnie całe w łóżku, otoczony flaszkami, |
| 566 | pigułkami i księgami handlowymi, które mu przynoszono z kontuaru. Gorzki |
| 567 | zapach choroby osiadał na dnie pokoju, którego tapety gęstwiały |
| 568 | ciemniejszym splotem arabesek. Wieczorami, gdy matka przychodziła ze |
| 569 | sklepu, bywał podniecony i skłonny do sprzeczek, zarzucał jej |
| 570 | niedokładności w prowadzeniu rachunków, dostawał wypieków i zapalał się |
| 571 | do niepoczytalności. Pamiętam, iż raz, obudziwszy się ze snu późno w |
| 572 | nocy, ujrzałem go, jak w koszuli i boso biegał tam i z powrotem po |
| 573 | skórzanej kanapie, dokumentuj� |
| 574 | c w ten sposób sw� |
| 575 | irytację przed bezradn� |
| 576 | |
| 577 | matk� |
| 578 | . W inne dni bywał spokojny i skupiony i pogr� |
| 579 | żał się zupełnie w |
| 580 | swych księgach, zabł� |
| 581 | kany głęboko w labiryntach zawiłych obliczeń. Widzę |
| 582 | go w świetle kopc� |
| 583 | cej lampy, przykucniętego wśród poduszek, pod wielkim |
| 584 | rzeźbionym nadgłowiem łóżka, z ogromnym cieniem od głowy na ścianie, |
| 585 | kiwaj� |
| 586 | cego się w bezgłośnej medytacji. Chwilami wynurzał głowę z tych |
| 587 | rachunków, jakby dla zaczerpnięcia tchu, otwierał usta, mlaskał z |
| 588 | niesmakiem językiem, który był suchy i gorzki, i rozgl� |
| 589 | dał się |
| 590 | bezradnie, jakby czegoś szukaj� |
| 591 | c. Wówczas bywało, że zbiegał po cichu z |
| 592 | łóżka w k� |
| 593 | t pokoju, pod ścianę, na której wisiał zaufany instrument. Był |
| 594 | to rodzaj klepsydry wodnej albo wielkiej fioli szklanej, podzielonej na |
| 595 | uncje i napełnionej ciemnym fluidem. Mój ojciec ł� |
| 596 | czył się z tym |
| 597 | instrumentem dług� |
| 598 | kiszk� |
| 599 | gumow� |
| 600 | , jakby kręt� |
| 601 | , bolesn� |
| 602 | pępowin� |
| 603 | , i tak |
| 604 | poł� |
| 605 | czony z żałosnym przyrz� |
| 606 | dem - nieruchomiał w skupieniu, a oczy jego |
| 607 | ciemniały, zaś na twarz przybladł� |
| 608 | występował wyraz cierpienia czy |
| 609 | jakiejś występnej rozkoszy. Potem znów przychodziły dni cichej skupionej |
| 610 | pracy, przeplatanej samotnymi monologami. Gdy tak siedział w świetle |
| 611 | lampy stołowej, wśród poduszek wielkiego łoża, a pokój ogromniał gór� |
| 612 | w |
| 613 | cieniu umbry, który go ł� |
| 614 | czył z wielkim żywiołem nocy miejskiej za oknem |
| 615 | - czuł, nie patrz� |
| 616 | c, że przestrzeń obrasta go pulsuj� |
| 617 | c� |
| 618 | gęstwin� |
| 619 | tapet, |
| 620 | pełn� |
| 621 | szeptów, syków i seplenień. Słyszał, nie patrz� |
| 622 | c, tę zmowę pełn� |
| 623 | |
| 624 | porozumiewawczych mrugnięć perskich oczu, rozwijaj� |
| 625 | cych się wśród |
| 626 | kwiatów małżowin usznych, które słuchały, i ciemnych ust, które się |
| 627 | uśmiechały. Wówczas pogr� |
| 628 | żał się pozornie jeszcze bardziej w pracę, |
| 629 | liczył i sumował, boj� |
| 630 | c się zdradzić ten gniew, który w nim wzbierał, i |
| 631 | walcz� |
| 632 | c z pokus� |
| 633 | , żeby z nagłym krzykiem nie rzucić się na oślep za |
| 634 | siebie i nie pochwycić pełnych garści tych kędzierzawych arabesek, tych |
| 635 | pęków oczu i uszu, które noc wyroiła ze siebie i które rosły i |
| 636 | zwielokrotniały się, wymajaczaj� |
| 637 | c coraz nowe pędy i odnogi z |
| 638 | macierzystego pępka ciemności. I uspokajał się dopiero, gdy z odpływem |
| 639 | nocy tapety więdły, zwijały się, gubiły liście i kwiaty i przerzedzały |
| 640 | się jesiennie, przepuszczaj� |
| 641 | c dalekie świtanie. Wtedy wśród świergotu |
| 642 | tapetowych ptaków, w żółtym zimowym świcie zasypiał na parę godzin |
| 643 | gęstym, czarnym snem. Od dni, od tygodni, gdy zdawał się być pogr� |
| 644 | żonym |
| 645 | w zawiłych konto-korrentach - myśl jego zapuszczała się tajnie w |
| 646 | labirynty własnych wnętrzności. Wstrzymywał oddech i nasłuchiwał. I gdy |
| 647 | wzrok jego wracał zbielały i mętny z tamtych głębin, uspokajał go |
| 648 | uśmiechem. Nie wierzył jeszcze i odrzucał jak absurd te uroszczenia, te |
| 649 | propozycje, które nań napierały. Za dnia były to jakby rozumowania i |
| 650 | perswazje, długie, monotonne rozważania prowadzone półgłosem i pełne |
| 651 | humorystycznych interiudiów, filuternych przekomarzań. Ale noc� |
| 652 | |
| 653 | podnosiły się te głosy namiętniej. Ż� |
| 654 | danie wracało coraz wyraźniej i |
| 655 | doniosłej i słyszeliśmy, jak rozmawiał z Bogiem, prosz� |
| 656 | c się jak gdyby i |
| 657 | wzbraniaj� |
| 658 | c przed czymś, co natarczywie ż� |
| 659 | dało i domagało się. Aż pewnej |
| 660 | nocy podniósł się ten głos groźnie i nieodparcie, ż� |
| 661 | daj� |
| 662 | c, aby mu dał |
| 663 | świadectwo usty i wnętrznościami swymi. I usłyszeliśmy, jak duch weń |
| 664 | wst� |
| 665 | pił, jak podnosi się z łóżka, długi i rosn� |
| 666 | cy gniewem proroczym, |
| 667 | dławi� |
| 668 | c się hałaśliwymi słowy, które wyrzucał jak mitralieza. |
| 669 | Słyszeliśmy łomot walki i jęk ojca, jęk tytana ze złamanym biodrem, |
| 670 | który jeszcze ur� |
| 671 | ga. Nie widziałem nigdy proroków Starego Testamentu, |
| 672 | ale na widok tego męża, którego gniew boży obalił, rozkraczonego szeroko |
| 673 | na ogromnym porcelanowym urynale, zakrytego wichrem ramion, chmur� |
| 674 | |
| 675 | rozpaczliwych łamańców, nad którymi wyżej jeszcze unosił się głos jego, |
| 676 | obcy i twardy - zrozumiałem gniew boży świętych mężów. Był to dialog |
| 677 | groźny jak mowa piorunów. Łamańce rak jego rozrywały niebo na sztuki, a |
| 678 | w szczelinach ukazywała się twarz Jehowy, wzdęta gniewem i pluj� |
| 679 | ca |
| 680 | przekleństwa. Nie patrz� |
| 681 | c widziałem go, groźnego Demiurga, jak leż� |
| 682 | c na |
| 683 | ciemnościach jak na Synaju, wsparłszy potężne dłonie na karniszu |
| 684 | firanek, przykładał ogromn� |
| 685 | twarz do górnych szyb okna, na których |
| 686 | płaszczył się potwornie mięsisty nos jego. Słyszałem jego głos w |
| 687 | przerwach proroczej tyrady mego ojca, słyszałem te potężne warknięcia |
| 688 | wzdętych warg, od których szyby brzęczały, mieszaj� |
| 689 | ce się z wybuchami |
| 690 | zaklęć, lamentów, gróźb mego ojca. Czasami głosy przycichały i zżymały |
| 691 | się z cicha jak gaworzenie wiatru w nocnym kominie, to znowu wybuchały |
| 692 | wielkim zgiełkliwym hałasem, burz� |
| 693 | zmieszanych szlochów i przekleństw. Z |
| 694 | nagła otworzyło się okno ciemnym ziewnięciem i płachta ciemności wionęła |
| 695 | przez pokój. W świetle błyskawicy ujrzałem ojca mego w rozwianej |
| 696 | bieliźnie, jak ze straszliwym przekleństwem wylewał potężnym chlustem w |
| 697 | okno zawartość nocnika w noc szumi� |
| 698 | c� |
| 699 | jak muszla. 2 Mój ojciec powoli |
| 700 | zanikał, wi� |
| 701 | dł w oczach. Przykucnięty pod wielkimi poduszkami, dziko |
| 702 | nastroszony kępami siwych włosów, rozmawiał z sob� |
| 703 | półgłosem, pogr� |
| 704 | żony |
| 705 | cały w jakieś zawiłe wewnętrzne afery. Zdawać się mogło, że osobowość |
| 706 | jego rozpadła się na wiele pokłóconych i rozbieżnych jaźni, gdyż kłócił |
| 707 | się ze sob� |
| 708 | głośno, pertraktował usilnie i namiętnie, przekonywał i |
| 709 | prosił, to znowu zdawał się przewodniczyć zgromadzeniu wielu |
| 710 | interesantów, których usiłował z całym nakładem żarliwości i swady |
| 711 | pogodzić. Ale za każdym razem te hałaśliwe zebrania, pełne gor� |
| 712 | cych |
| 713 | temperamentów, rozpryskiwały się przy końcu, wśród kl� |
| 714 | tw, złorzeczeń i |
| 715 | obelg. Potem przyszedł okres jakiegoś uciszenia, ukojenia wewnętrznego, |
| 716 | błogiej pogody ducha. Znowu wielkie folianty rozłożone były na łóżku, na |
| 717 | stole, na podłodze i jakiś benedyktyński spokój pracy zalegał w świetle |
| 718 | lampy nad biał� |
| 719 | pościel� |
| 720 | łóżka, nad pochylon� |
| 721 | siw� |
| 722 | głow� |
| 723 | mego ojca. Ale |
| 724 | gdy matka późnym wieczorem wracała ze sklepu, ojciec ożywiał się, |
| 725 | przywoływał j� |
| 726 | do siebie i z dum� |
| 727 | pokazywał jej świetne, kolorowe |
| 728 | odbijanki, którymi skrzętnie wylepił stronice księgi głównej. |
| 729 | Zauważyliśmy wówczas wszyscy, że ojciec zacz� |
| 730 | ł z dnia na dzień maleć jak |
| 731 | orzech, który zsycha się wewn� |
| 732 | trz łupiny. Zanikowi temu nie towarzyszył |
| 733 | bynajmniej upadek sił. Przeciwnie, stan jego zdrowia, humor, ruchliwość |
| 734 | zdawały się poprawiać. Często śmiał się teraz głośno i szczebiotliwie, |
| 735 | zanosił się wprost od śmiechu, albo też pukał w łóżko i odpowiadał sobie |
| 736 | „proszę” w różnych tonacjach, całymi godzinami. Od czasu do czasu złaził |
| 737 | z łóżka, wspinał się na szafę i przykucnięty pod sufitem porz� |
| 738 | dkował coś |
| 739 | w starych gratach, pełnych rdzy i kurzu. Niekiedy ustawiał sobie dwa |
| 740 | krzesła naprzeciw siebie i wspieraj� |
| 741 | c się rękami o poręcze, bujał się |
| 742 | nogami wstecz i naprzód, szukaj� |
| 743 | c rozpromienionymi oczyma w naszych |
| 744 | twarzach wyrazów podziwu i zachęty. Z Bogiem, zdaje się, pogodził się |
| 745 | zupełnie. Niekiedy w nocy ukazywała się twarz brodatego Demiurga w oknie |
| 746 | sypialni, oblana ciemn� |
| 747 | purpur� |
| 748 | bengalskiego światła, i patrzyła przez |
| 749 | chwilę dobrotliwie na uśpionego głęboko, którego śpiewne chrapanie |
| 750 | zdawało się wędrować daleko po nieznanych obszarach światów sennych. |
| 751 | Podczas długich, półciemnych popołudni tej późnej zimy ojciec mój |
| 752 | zapadał od czasu do czasu na całe godziny w gęsto zastawione gratami |
| 753 | zakamarki, szukaj� |
| 754 | c czegoś zawzięcie. I nieraz bywało podczas obiadu, |
| 755 | gdy zasiadaliśmy wszyscy do stołu, brakło ojca. Wówczas matka musiała |
| 756 | długo wołać „Jakubie!” i stukać łyżk� |
| 757 | w stół, zanim wylazł z jakiejś |
| 758 | szafy, oblepiony szmatami pajęczyny i kurzu, z wzrokiem nieprzytomnym i |
| 759 | pogr� |
| 760 | żonym w zawiłych, a jemu tylko wiadomych sprawach, które go |
| 761 | zaprz� |
| 762 | tały. Czasem wdrapywał się na karnisz i przybierał nieruchom� |
| 763 | pozę |
| 764 | symetrycznie do wielkiego wypchanego sępa, który po drugiej stronie okna |
| 765 | zawieszony był na ścianie. W tej nieruchomej, przykucniętej pozie, z |
| 766 | wzrokiem zamglonym i z min� |
| 767 | chytrze uśmiechnięt� |
| 768 | trwał godzinami, ażeby |
| 769 | z nagła przy czyimś wejściu zatrzepotać rękoma jak skrzydłami i zapiać |
| 770 | jak kogut. Przestaliśmy zwracać uwagę na te dziwactwa, w które się z |
| 771 | dnia na dzień głębiej wpl� |
| 772 | tywał. Wyzbyty jakby zupełnie cielesnych |
| 773 | potrzeb, nie przyjmuj� |
| 774 | c tygodniami pokarmu, pogr� |
| 775 | żał się z dniem każdym |
| 776 | głębiej w zawiłe i dziwaczne afery, dla których nie mieliśmy |
| 777 | zrozumienia. Niedosięgły dla naszych perswazji i próśb, odpowiadał |
| 778 | urywkami swego wewnętrznego monologu, którego przebiegu nic z zewn� |
| 779 | trz |
| 780 | zm� |
| 781 | cić nie mogło. Wiecznie zaaferowany, chorobliwie ożywiony, z |
| 782 | wypiekami na suchych policzkach nie zauważał nas i przeoczał. |
| 783 | Przywykliśmy do jego nieszkodliwej obecności, do jego cichego |
| 784 | gaworzenia, do tego dziecinnego, w sobie zatopionego świegotu, którego |
| 785 | trele przebiegały niejako na marginesie naszego czasu. Wtedy już znikał |
| 786 | niekiedy na wiele dni, podziewał się gdzieś w zapadłych zakamarkach |
| 787 | mieszkania i nie można go było znaleźć. Stopniowo te zniknięcia |
| 788 | przestały sprawiać na nas wrażenie, przywykliśmy do nich i kiedy po |
| 789 | wielu dniach znów się pojawiał, o parę cali mniejszy i chudszy, nie |
| 790 | zatrzymywało to na dłużej naszej uwagi. Przestaliśmy po prostu brać go w |
| 791 | rachubę, tak bardzo oddalił się od wszystkiego, co ludzkie i co |
| 792 | rzeczywiste. Węzeł po węźle odluźniał się od nas, punkt po punkcie gubił |
| 793 | zwi� |
| 794 | zki ł� |
| 795 | cz� |
| 796 | ce go ze wspólnot� |
| 797 | ludzk� |
| 798 | . To, co jeszcze z niego |
| 799 | pozostało, to trochę cielesnej powłoki i ta garść bezsensownych dziwactw |
| 800 | - mogły znikn� |
| 801 | ć pewnego dnia, tak samo nie zauważone jak szara kupka |
| 802 | śmieci, gromadz� |
| 803 | ca się w k� |
| 804 | cie, któr� |
| 805 | Adela co dzień wynosiła na |
| 806 | śmietnik. |
| 807 | |
| 808 | PTAKI Nadeszły żółte, pełne nudy dni zimowe. Zrudział� |
| 809 | ziemię pokrywał |
| 810 | dziurawy, przetarty, za krótki obrus śniegu. Na wiele dachów nie |
| 811 | starczyło go i stały czarne lub rdzawe, gontowe strzechy i arki kryj� |
| 812 | ce |
| 813 | w sobie zakopcone przestrzenie strychów - czarne, zwęglone katedry, |
| 814 | najeżone żebrami krokwi, płatwi i bantów - ciemne płuca wichrów |
| 815 | zimowych. Każdy świt odkrywał nowe kominy i dymniki, wyrosłe w nocy, |
| 816 | wydęte przez wicher nocny, czarne piszczałki organów diabelskich. |
| 817 | Kominiarze nie mogli opędzić się od wron, które na kształt żywych |
| 818 | czarnych liści obsiadały wieczorem gałęzie drzew pod kościołem, odrywały |
| 819 | się znów, trzepoc� |
| 820 | c, by wreszcie przylgn� |
| 821 | ć, każda do właściwego miejsca |
| 822 | na właściwej gałęzi, a o świcie ulatywały wielkimi stadami - tumany |
| 823 | sadzy, płatki kopciu, faluj� |
| 824 | ce i fantastyczne, plami� |
| 825 | c migotliwym |
| 826 | krakaniem mętnożółte smugi świtu. Dni stwardniały od zimna i nudy, jak |
| 827 | zeszłoroczne bochenki chleba. Napoczynano je tępymi nożami, bez apetytu, |
| 828 | z leniw� |
| 829 | senności� |
| 830 | . Ojciec nie wychodził już z domu. Palił w piecach, |
| 831 | studiował nigdy niezgłębion� |
| 832 | istotę ognia, wyczuwał słony, metaliczny |
| 833 | posmak i wędzony zapach zimowych płomieni, chłodn� |
| 834 | pieszczotę |
| 835 | salamander, liż� |
| 836 | cych błyszcz� |
| 837 | c� |
| 838 | sadzę w gardzieli komina. Z zamiłowaniem |
| 839 | wykonywał w owych dniach wszystkie reparatury w górnych regionach |
| 840 | pokoju. O każdej porze dnia można go było widzieć, jak - przykucnięty na |
| 841 | szczycie drabiny - majstrował coś przy suficie, przy kamiszach wysokich |
| 842 | okien, przy kulach i łańcuchach lamp wisz� |
| 843 | cych. Zwyczajem malarzy |
| 844 | posługiwał się drabin� |
| 845 | jak ogromnymi szczudłami i czuł się dobrze w tej |
| 846 | ptasiej perspektywie, w pobliżu malowanego nieba, arabesek i ptaków |
| 847 | sufitu. Od spraw praktycznego życia oddalał się coraz bardziej. Gdy |
| 848 | matka, pełna troski i zmartwienia z powodu jego stanu, starała się go |
| 849 | wci� |
| 850 | gn� |
| 851 | ć w rozmowę o interesach, o płatnościach najbliższego „ultimo”, |
| 852 | słuchał jej z roztargnieniem, pełen niepokoju, z drgawkami w nieobecnej |
| 853 | twarzy. I bywało, że przerywał jej nagle zaklinaj� |
| 854 | cym gestem ręki, ażeby |
| 855 | pobiec w k� |
| 856 | t pokoju, przylgn� |
| 857 | ć uchem do szpary w podłodze i z |
| 858 | podniesionymi palcami wskazuj� |
| 859 | cymi obu r� |
| 860 | k, wyrażaj� |
| 861 | cymi najwyższ� |
| 862 | |
| 863 | ważność badania - nasłuchiwać. Nie rozumieliśmy wówczas jeszcze smutnego |
| 864 | tła tych ekstrawagancji, opłakanego kompleksu, który dojrzewał w głębi. |
| 865 | Matka nie miała nań żadnego wpływu, natomiast wielk� |
| 866 | czci� |
| 867 | i uwag� |
| 868 | |
| 869 | darzył Adelę. Sprz� |
| 870 | tanie pokoju było dlań wielk� |
| 871 | i ważn� |
| 872 | ceremoni� |
| 873 | , |
| 874 | której nie zaniedbywał nigdy być świadkiem, śledz� |
| 875 | c z mieszanin� |
| 876 | strachu |
| 877 | i rozkosznego dreszczu wszystkie manipulacje Adeli. Wszystkim jej |
| 878 | czynnościom przypisywał głębsze, symboliczne znaczenie. Gdy dziewczyna |
| 879 | młodymi i śmiałymi ruchami posuwała szczotkę na długim dr� |
| 880 | żku po |
| 881 | podłodze, było to niemal ponad jego siły. Z oczu jego lały się wówczas |
| 882 | łzy, twarz zanosiła się od cichego śmiechu, a ciałem wstrz� |
| 883 | sał rozkoszny |
| 884 | spazm orgazmu. Jego wrażliwość na łaskotki dochodziła do szaleństwa. |
| 885 | Wystarczyło, by Adela skierowała doń palec ruchem oznaczaj� |
| 886 | cym |
| 887 | łaskotanie, a już w dzikim popłochu uciekał przez wszystkie pokoje, |
| 888 | zatrzaskuj� |
| 889 | c za sob� |
| 890 | drzwi, by wreszcie w ostatnim paść brzuchem na |
| 891 | łóżko i wić się w konwulsjach śmiechu pod wpływem samego obrazu |
| 892 | wewnętrznego, któremu nie mógł się oprzeć. Dzięki temu miała Adela nad |
| 893 | ojcem władzę niemal nieograniczon� |
| 894 | . W tym to czasie zauważyliśmy u ojca |
| 895 | po raz pierwszy namiętne zainteresowanie dla zwierz� |
| 896 | t. Była to |
| 897 | pocz� |
| 898 | tkowo namiętność myśliwego i artysty zarazem, była może także |
| 899 | głębsza, zoologiczna sympatia kreatury dla pokrewnych, a tak odmiennych |
| 900 | form życia, eksperymentowanie w nie wypróbowanych rejestrach bytu. |
| 901 | Dopiero w późniejszej fazie wzięła sprawa ten niesamowity, zapl� |
| 902 | tany, |
| 903 | głęboko grzeszny i przeciwny naturze obrót, którego lepiej nie wywlekać |
| 904 | na światło dzienne. Zaczęło się to od wylęgania jaj ptasich. Z wielkim |
| 905 | nakładem trudu i pieniędzy sprowadzał ojciec z Hamburga, z Holandii, z |
| 906 | afrykańskich stacji zoologicznych zapłodnione jaja ptasie, które dawał |
| 907 | do wylęgania ogromnym kurom belgijskim. Był to proceder nader zajmuj� |
| 908 | cy |
| 909 | i dla mnie - to wykluwanie się piskl� |
| 910 | t, prawdziwych dziwotworów w |
| 911 | kształcie i ubarwieniu. Nie podobna było dopatrzyć się w tych monstrach |
| 912 | o ogromnych, fantastycznych dziobach, które natychmiast po urodzeniu |
| 913 | rozdzierały się szeroko, sycz� |
| 914 | c żarłocznie czeluściami gardła, w tych |
| 915 | jaszczurach o w� |
| 916 | tłym, nagim ciele garbusów - przyszłych pawi, bażantów, |
| 917 | głuszców i kondorów. Umieszczony w koszykach, w wacie, smoczy ten pomiot |
| 918 | podnosił na cienkich szyjach ślepe, bielmem zarosle głowy, kwacz� |
| 919 | c |
| 920 | bezgłośnie z niemych gardzieli. Mój ojciec chodził wzdłuż półek w |
| 921 | zielonym fartuchu, jak ogrodnik wzdłuż inspektów z kaktusami, i wywabiał |
| 922 | z nicości te pęcherze ślepe, pulsuj� |
| 923 | ce życiem, te niedołężne brzuchy, |
| 924 | przyjmuj� |
| 925 | ce świat zewnętrzny tylko w formie jedzenia, te narośle życia, |
| 926 | pn� |
| 927 | ce się omackiem ku światłu. W parę tygodni później, gdy te ślepe |
| 928 | p� |
| 929 | czki życia pękły do światła, napełniły się pokoje kolorowym pogwarem, |
| 930 | migotliwym świergotem swych nowych mieszkańców. Obsiadały one karnisze |
| 931 | firanek, gzymsy szaf, gnieździły się w gęstwinie cynowych gałęzi i |
| 932 | arabesek wieloramiennych lamp wisz� |
| 933 | cych. Gdy ojciec studiował wielkie |
| 934 | ornitologiczne kompendia i wertował kolorowe tablice, zdawały się |
| 935 | ulatywać z nich te pierzaste fantazmaty i napełniać pokój kolorowym |
| 936 | trzepotem, płatami purpury, strzępami szafiru, grynszpanu i srebra. |
| 937 | Podczas karmienia tworzyły one na podłodze barwn� |
| 938 | , faluj� |
| 939 | c� |
| 940 | grz� |
| 941 | dkę, |
| 942 | dywan żywy, który za czyimś niebacznym wejściem rozpadał się, rozlatywał |
| 943 | w ruchome kwiaty, trzepoc� |
| 944 | ce w powietrzu, aby w końcu rozmieścić się w |
| 945 | górnych regionach pokoju. W pamięci pozostał mi szczególnie jeden |
| 946 | kondor, ogromny ptak o szyi nagiej, twarzy pomarszczonej i wybujałej |
| 947 | naroślami. Był to chudy asceta, lama buddyjski, pełen niewzruszonej |
| 948 | godności w całym zachowaniu, kieruj� |
| 949 | cy się żelaznym ceremoniałem swego |
| 950 | wielkiego rodu. Gdy siedział naprzeciw ojca, nieruchomy w swej |
| 951 | monumentalnej pozycji odwiecznych bóstw egipskich, z okiem zawleczonym |
| 952 | białawym bielmem, które zasuwał z boku na źrenice, ażeby zamkn� |
| 953 | ć się |
| 954 | zupełnie w kontemplacji swej dostojnej samotności - wydawał się ze swym |
| 955 | kamiennym profilem starszym bratem mego ojca. Ta sama materia ciała, |
| 956 | ścięgien i pomarszczonej twardej skóry, ta sama twarz wyschła i |
| 957 | koścista, te same zrogowaciałe, głębokie oczodoły. Nawet ręce, silne w |
| 958 | węzłach, długie, chude dłonie ojca, z wypukłymi paznokciami, miały swój |
| 959 | analogon w szponach kondora. Nie mogłem się oprzeć wrażeniu, widz� |
| 960 | c go |
| 961 | tak uśpionego, że mam przed sob� |
| 962 | mumię - wyschł� |
| 963 | i dlatego pomniejszon� |
| 964 | |
| 965 | mumię mego ojca. S� |
| 966 | dzę, że i uwagi matki nie uszło to przedziwne |
| 967 | podobieństwo, chociaż nigdy nie poruszaliśmy tego tematu. |
| 968 | Charakterystyczne jest, że kondor używał wspólnego z moim ojcem naczynia |
| 969 | nocnego. Nie poprzestaj� |
| 970 | c na wylęganiu coraz nowych egzemplarzy, ojciec |
| 971 | mój urz� |
| 972 | dzał na strychu wesela ptasie, wysyłał swatów, uwi� |
| 973 | zywał w |
| 974 | lukach i dziurach strychu ponętne, stęsknione narzeczone i osi� |
| 975 | gn� |
| 976 | ł w |
| 977 | samej rzeczy to, że dach naszego domu, ogromny, dwuspadowy dach gontowy, |
| 978 | stał się prawdziw� |
| 979 | gospod� |
| 980 | ptasi� |
| 981 | , ark� |
| 982 | Noego, do której zlatywały się |
| 983 | wszelkiego rodzaju skrzydlacze z dalekich stron. Nawet długo po |
| 984 | zlikwidowaniu ptasiego gospodarstwa utrzymywała się w świecie ptasim ta |
| 985 | tradycja naszego domu i w okresie wiosennych wędrówek spadały nieraz na |
| 986 | nasz dach całe chmary żurawi, pelikanów, pawi i wszelkiego ptactwa. |
| 987 | Impreza ta wzięła jednak niebawem - po krótkiej świetności - smutny |
| 988 | obrót. Wkrótce okazała się bowiem konieczna translokacja ojca do dwóch |
| 989 | pokojów na poddaszu, które służyły za rupieciarnie. Stamt� |
| 990 | d dochodził |
| 991 | już o wczesnym świcie zmieszany klangor głosów ptasich. Drewniane pudła |
| 992 | pokojów na strychu, wspomagane rezonansem przestrzeni dachowej, |
| 993 | dźwięczały całe od szumu, trzepotu, piania, tokowania i gulgotu. Tak |
| 994 | straciliśmy ojca z widoku na przeci� |
| 995 | g kilku tygodni. Rzadko tylko |
| 996 | schodził do mieszkania i wtedy mogliśmy zauważyć, że zmniejszył się |
| 997 | jakoby, schudł i skurczył. Niekiedy przez zapomnienie zrywał się z |
| 998 | krzesła przy stole i trzepi� |
| 999 | c rękoma jak skrzydłami, wydawał pianie |
| 1000 | przeci� |
| 1001 | głe, a oczy zachodziły mu mgł� |
| 1002 | bielma. Potem, zawstydzony, śmiał |
| 1003 | się razem z nami i starał się ten incydent obrócić w żart. Pewnego razu |
| 1004 | w okresie generalnych porz� |
| 1005 | dków zjawiła się niespodzianie Adela w |
| 1006 | państwie ptasim ojca. Stan� |
| 1007 | wszy we drzwiach, załamała ręce nad fetorem, |
| 1008 | który się unosił w powietrzu, oraz nad kupami kału, zalegaj� |
| 1009 | cego |
| 1010 | podłogi, stoły i meble. Szybko zdecydowana otworzyła okno, po czym przy |
| 1011 | pomocy długiej szczotki wprawiła cał� |
| 1012 | masę ptasi� |
| 1013 | w wirowanie. Wzbił się |
| 1014 | piekielny tuman piór, skrzydeł i krzyku, w którym Adela, podobna do |
| 1015 | szalej� |
| 1016 | cej Menady, zakrytej młyńcem swego tyrsu, tańczyła taniec |
| 1017 | zniszczenia. Razem z ptasi� |
| 1018 | gromad� |
| 1019 | ojciec mój, trzepi� |
| 1020 | c rękoma, w |
| 1021 | przerażeniu próbował wznieść się w powietrze. Zwolna przerzedzał się |
| 1022 | tuman skrzydlaty, aż w końcu na pobojowisku została sama Adela, |
| 1023 | wyczerpana, dysz� |
| 1024 | ca, oraz mój ojciec z min� |
| 1025 | zafrasowan� |
| 1026 | i zawstydzon� |
| 1027 | , |
| 1028 | gotów do przyjęcia każdej kapitulacji. W chwilę później schodził mój |
| 1029 | ojciec ze schodów swojego dominium - człowiek złamany, król-banita, |
| 1030 | który stracił tron i królowanie. |
| 1031 | |
| 1032 | MANEKINY Ta ptasia impreza mego ojca była ostatnim wybuchem kolorowości, |
| 1033 | ostatnim i świetnym kontrmarszem fantazji, który ten niepoprawny |
| 1034 | improwizator, ten fechtmistrz wyobraźni poprowadził na szańce i okopy |
| 1035 | jałowej i pustej zimy. Dziś dopiero rozumiem samotne bohaterstwo, z |
| 1036 | jakim sam jeden wydał on wojnę bezbrzeżnemu żywiołowi nudy drętwi� |
| 1037 | cej |
| 1038 | miasto. Pozbawiony wszelkiego poparcia, bez uznania z naszej strony |
| 1039 | bronił ten m� |
| 1040 | ż przedziwny straconej sprawy poezji. Był on cudownym |
| 1041 | młynem, w którego leje sypały się otręby pustych godzin, ażeby w jego |
| 1042 | trybach zakwitn� |
| 1043 | ć wszystkimi kolorami i zapachami korzeni Wschodu. Ale |
| 1044 | przywykli do świetnego kuglarstwa tego metafizycznego prestidigitatora, |
| 1045 | byliśmy skłonni zapoznawać wartość jego suwerennej magii, która nas |
| 1046 | ratowała od letargu pustych dni i nocy. Adeli nie spotkał żaden wyrzut |
| 1047 | za jej bezmyślny i tępy wandalizm. Przeciwnie, czuliśmy jakieś niskie |
| 1048 | zadowolenie, haniebn� |
| 1049 | satysfakcję z ukrócenia tych wybujałości, których |
| 1050 | kosztowaliśmy łakomie do syta, ażeby potem uchylić się perfidnie od |
| 1051 | odpowiedzialności za nie. A może był w tej zdradzie i tajny pokłon w |
| 1052 | stronę zwycięskiej Adeli, której przypisywaliśmy niejasno jak� |
| 1053 | ś misje i |
| 1054 | posłannictwo sił wyższego rzędu. Zdradzony przez wszystkich, wycofał się |
| 1055 | ojciec bez walki z miejsc swej niedawnej chwały. Bez skrzyżowania szpad |
| 1056 | oddał w ręce wroga domenę swej byłej świetności. Dobrowolny banita |
| 1057 | usun� |
| 1058 | ł się do pustego pokoju na końcu sieni i oszańcował się tam |
| 1059 | samotności� |
| 1060 | . Zapomnieliśmy o nim. Obiegła nas znowu ze wszech stron |
| 1061 | żałobna szarość miasta, zakwitaj� |
| 1062 | c w oknach ciemnym liszajem świtów, |
| 1063 | pasożytniczym grzybem zmierzchów, rozrastaj� |
| 1064 | cym się w puszyste futro |
| 1065 | długich nocy zimowych. Tapety pokojów, rozluźnione błogo za tamtych dni |
| 1066 | i otwarte dla kolorowych lotów owej skrzydlatej czeredy, zamknęły się |
| 1067 | znów w sobie, zgęstniały pl� |
| 1068 | cz� |
| 1069 | c się w monotonii gorzkich monologów. |
| 1070 | Lampy poczerniały i zwiędły jak stare osty i bodiaki. Wisiały teraz |
| 1071 | osowiałe i zgryźliwe, dzwoni� |
| 1072 | c cicho kryształkami szkiełek, gdy ktoś |
| 1073 | przeprawiał się omackiem przez zmierzch pokoju. Na próżno wetknęła Adela |
| 1074 | we wszystkie ramiona tych lamp kolorowe świece, nieudolny surogat, blade |
| 1075 | wspomnienie świetnych iluminacji, którymi kwitły niedawno wisz� |
| 1076 | ce ich |
| 1077 | ogrody. Ach! gdzie było to świegotliwe p� |
| 1078 | czkowanie, to owocowanie |
| 1079 | pośpieszne i fantastyczne w bukietach tych lamp, z których jak z |
| 1080 | pękaj� |
| 1081 | cych czarodziejskich tortów ulatywały skrzydlate fantazmaty, |
| 1082 | rozbijaj� |
| 1083 | ce powietrze na talie kart magicznych, rozsypuj� |
| 1084 | c je w kolorowe |
| 1085 | oklaski, sypi� |
| 1086 | ce się gęstymi łuskami lazuru, pawiej, papuziej zieleni, |
| 1087 | metalicznych połysków, rysuj� |
| 1088 | c w powietrzu linie i arabeski, migotliwe |
| 1089 | ślady lotów i kołowań, rozwijaj� |
| 1090 | c kolorowe wachlarze trzepotów, |
| 1091 | utrzymuj� |
| 1092 | ce się długo po przelocie w bogatej i błyskotliwej atmosferze, |
| 1093 | Jeszcze teraz kryły się w głębi zszarzałej aury echa i możliwości |
| 1094 | barwnych rozbłysków, lecz nikt nie nawiercał fletem, nie doświadczał |
| 1095 | świdrem zmętniałych słojów powietrznych. Tygodnie te stały pod znakiem |
| 1096 | dziwnej senności. Łóżka cały dzień nie zaścielone, zawalone pościel� |
| 1097 | |
| 1098 | zmięt� |
| 1099 | i wytarzan� |
| 1100 | od ciężkich snów, stały jak głębokie łodzie gotowe do |
| 1101 | odpływu w mokre i zawiłe labirynty jakiejś czarnej, bezgwiezdnej |
| 1102 | Wenecji. O głuchym świcie Adela przynosiła nam kawę. Ubieraliśmy się |
| 1103 | leniwie w zimnych pokojach, przy świetle świecy odbitej wielokrotnie w |
| 1104 | czar-nych szybach okien. Poranki te były pełne bezładnego krz� |
| 1105 | tania się, |
| 1106 | rozwlekłego szukania w różnych szufladach i szafach. Po całym mieszkaniu |
| 1107 | słychać było kłapanie pantofelków Adeli. Subiekci zapalali latarnie, |
| 1108 | brali z r� |
| 1109 | k matki wielkie klucze sklepowe i wychodzili w gęst� |
| 1110 | , wiruj� |
| 1111 | c� |
| 1112 | |
| 1113 | ciemność. Matka nie mogła dojść do ładu z toalet� |
| 1114 | . Świece dogasały w |
| 1115 | lichtarzu. Adela przepadała gdzieś w odległych pokojach lub na strychu, |
| 1116 | gdzie rozwieszała bieliznę. Nie można jej się było dowołać. Młody |
| 1117 | jeszcze, mętny i brudny ogień w piecu lizał zimne, błyszcz� |
| 1118 | ce narośle |
| 1119 | sadzy w gardzieli komina. Świeca gasła, pokój pogr� |
| 1120 | żał się w ciemności. |
| 1121 | Z głowami na obrusie stołu, wśród resztek śniadania zasypialiśmy na wpół |
| 1122 | ubrani. Leż� |
| 1123 | c twarzami na futrzanym brzuchu ciemności, odpływaliśmy na |
| 1124 | jego falistym oddechu w bezgwiezdn� |
| 1125 | nicość. Budziło nas głośne |
| 1126 | sprz� |
| 1127 | tanie Adeli. Matka nie mogła uporać się z toalet� |
| 1128 | . Nim skończyła |
| 1129 | czesanie, subiekci wracali na obiad. Mrok na rynku przybierał kolor |
| 1130 | złotawego dymu. Przez chwilę z tych dymnych miodów, z tych mętnych |
| 1131 | bursztynów mogły się rozpowić kolory najpiękniejszego popołudnia. Ale |
| 1132 | szczęśliwy moment mijał, amalgamat świtu przekwitał, wezbrany ferment |
| 1133 | dnia, już niemal dościgły, opadał z powrotem w bezsiln� |
| 1134 | szarość. |
| 1135 | Zasiadaliśmy do stołu, subiekci zacierali czerwone z zimna ręce i nagle |
| 1136 | proza ich rozmów sprowadzała od razu pełny dzień, szary i pusty wtorek, |
| 1137 | dzień bez tradycji i bez twarzy. Ale gdy pojawiał się na stole półmisek |
| 1138 | z ryb� |
| 1139 | w szklistej galarecie, dwie duże ryby leż� |
| 1140 | ce bok przy boku, głow� |
| 1141 | |
| 1142 | do ogona jak figura zodiakalna, odpoznawaliśmy w nich herb owego dnia, |
| 1143 | emblemat kalendarzowy bezimiennego wtorku, i rozbieraliśmy go |
| 1144 | pospiesznie między siebie, pełni ulgi, że dzień odzyskał w nim sw� |
| 1145 | |
| 1146 | fizjonomię. Subiekci spożywali go z namaszczeniem, z powag� |
| 1147 | |
| 1148 | kalendarzowej ceremonii. Zapach pieprzu rozchodził się po pokoju. A gdy |
| 1149 | wytarli bułk� |
| 1150 | ostatek galarety ze swych talerzy, rozważaj� |
| 1151 | c w myśli |
| 1152 | heraldykę następnych dni tygodnia, i na półmisku zostawały tylko głowy z |
| 1153 | wygotowanymi oczyma - czuliśmy wszyscy, że dzień został wspólnymi siłami |
| 1154 | pokonany i że reszta nie wchodziła już w rachubę. W samej rzeczy z |
| 1155 | reszt� |
| 1156 | t� |
| 1157 | , wydan� |
| 1158 | na jej łaskę, Adela nie robiła sobie długich |
| 1159 | ceregieli. Wśród brzęku garnków i chlustów zimnej wody likwidowała z |
| 1160 | energi� |
| 1161 | tych parę godzin do zmierzchu, które matka przesypiała na |
| 1162 | otomanie. Tymczasem w jadalni przygotowywano już scenerię wieczoru. |
| 1163 | Polda i Paulina, dziewczęta do szycia, rozgospodarowywały się w niej z |
| 1164 | rekwizytami swego fachu. Na ich ramionach wniesiona wchodziła do pokoju |
| 1165 | milcz� |
| 1166 | ca, nieruchoma pani, dama z kłaków i płótna, z czarn� |
| 1167 | drewnian� |
| 1168 | |
| 1169 | gałk� |
| 1170 | zamiast głowy. Ale ustawiona w k� |
| 1171 | cie, między drzwiami a piecem, ta |
| 1172 | cicha dama stawała się pani� |
| 1173 | sytuacji. Ze swego k� |
| 1174 | ta, stoj� |
| 1175 | c nieruchomo, |
| 1176 | nadzorowała w milczeniu pracę dziewcz� |
| 1177 | t. Pełna krytycyzmu i niełaski |
| 1178 | przyjmowała ich starania i umizgi, z jakimi przyklękały przed ni� |
| 1179 | , |
| 1180 | przymierzaj� |
| 1181 | c fragmenty sukni, znaczone biał� |
| 1182 | fastryg� |
| 1183 | . Obsługiwały z |
| 1184 | uwag� |
| 1185 | i cierpliwości� |
| 1186 | milcz� |
| 1187 | cy idol, którego nic zadowolić nie mogło. |
| 1188 | Ten moloch był nieubłagany, jak tylko kobiece molochy być potrafi� |
| 1189 | , i |
| 1190 | odsyłał je wci� |
| 1191 | ż na nowo do pracy, a one, wrzecionowate i smukłe, |
| 1192 | podobne do szpuli drewnianych, z których odwijały się nici, i tak |
| 1193 | ruchliwe jak one, manipulowały zgrabnymi ruchami nad t� |
| 1194 | kup� |
| 1195 | jedwabiu i |
| 1196 | sukna, wcinały się szczękaj� |
| 1197 | cymi nożycami w jej kolorow� |
| 1198 | masę, furkotały |
| 1199 | maszyn� |
| 1200 | , depc� |
| 1201 | c pedał lakierkow� |
| 1202 | , tani� |
| 1203 | nóżk� |
| 1204 | , a dookoła nich rosła kupa |
| 1205 | odpadków, różnokolorowych strzępów i szmatek, jak wyplute łuski i plewy |
| 1206 | dookoła dwóch wybrednych i marnotrawnych papug. Krzywe szczęki nożyc |
| 1207 | otwierały się ze skrzypieniem, jak dzioby tych kolorowych ptaków. |
| 1208 | Dziewczęta deptały nieuważnie po barwnych obrzynkach, brodz� |
| 1209 | c |
| 1210 | nieświadomie niby w śmietniku możliwego jakiegoś karnawału, w rupieciami |
| 1211 | jakiejś wielkiej nieurzeczywistnionej maskarady. Otrzepywały się ze |
| 1212 | szmatek z nerwowym śmiechem, łaskotały oczyma zwierciadła. Ich dusze, |
| 1213 | szybkie czarodziejstwo ich r� |
| 1214 | k było nie w nudnych sukniach, które |
| 1215 | zostawały na stole, ale w tych setkach odstrzygnięć, w tych wiórach |
| 1216 | lekkomyślnych i płochych, którymi zasypać mogły cale miasto, jak |
| 1217 | kolorow� |
| 1218 | fantastyczn� |
| 1219 | śnieżyc� |
| 1220 | . Nagle było im gor� |
| 1221 | co i otwierały okno, |
| 1222 | ażeby w niecierpliwości swej samotni, w głodzie obcych twarzy, |
| 1223 | przynajmniej bezimienn� |
| 1224 | twarz zobaczyć, do okna przyciśnięt� |
| 1225 | . Wachlowały |
| 1226 | rozpalone swe policzki przed wzbieraj� |
| 1227 | c� |
| 1228 | firankami noc� |
| 1229 | zimow� |
| 1230 | - |
| 1231 | odsłaniały płon� |
| 1232 | ce dekolty, pełne nienawiści do siebie i rywalizacji, |
| 1233 | gotowe stan� |
| 1234 | ć do walki o tego pierrota, którego by ciemny powiew nocy |
| 1235 | przywiał na okno. Ach! jak mało wymagały one od rzeczywistości. Miały |
| 1236 | wszystko w sobie, miały nadmiar wszystkiego w sobie. Ach! byłby im |
| 1237 | wystarczył pierrot wypchany trocinami, jedno-dwa słowa, na które od |
| 1238 | dawna czekały, by móc wpaść w sw� |
| 1239 | rolę dawno przygotowan� |
| 1240 | , z dawna |
| 1241 | tłocz� |
| 1242 | c� |
| 1243 | się na usta, pełn� |
| 1244 | słodkiej i strasznej goryczy, ponosz� |
| 1245 | c� |
| 1246 | |
| 1247 | dziko, jak stronice romansu połykane noc� |
| 1248 | wraz ze łzami ronionymi na |
| 1249 | wypieki lic. Podczas jednej ze swych wędrówek wieczornych po mieszkaniu, |
| 1250 | przedsiębranych pod nieobecność Adeli, natkn� |
| 1251 | ł się mój ojciec na ten |
| 1252 | cichy seans wieczorny. Przez chwilę stał w ciemnych drzwiach przyległego |
| 1253 | pokoju, z lamp� |
| 1254 | w ręku, oczarowany scen� |
| 1255 | pełn� |
| 1256 | gor� |
| 1257 | czki i wypieków, t� |
| 1258 | |
| 1259 | idyll� |
| 1260 | z pudru, kolorowej bibułki i atropiny, której jako tło pełne |
| 1261 | znaczenia podłożona była noc zimowa, oddychaj� |
| 1262 | ca wśród wzdętych firanek |
| 1263 | okna. Nakładaj� |
| 1264 | c okulary, zbliżył się w paru krokach i obszedł dookoła |
| 1265 | dziewczęta, oświecaj� |
| 1266 | c je podniesion� |
| 1267 | w ręku lamp� |
| 1268 | . Przeci� |
| 1269 | g z otwartych |
| 1270 | drzwi podniósł firanki u okna, panienki dawały się ogl� |
| 1271 | dać, kręc� |
| 1272 | c się w |
| 1273 | biodrach, polśniewaj� |
| 1274 | c emali� |
| 1275 | oczu, lakiem skrzypi� |
| 1276 | cych pantofelków, |
| 1277 | sprz� |
| 1278 | czkami podwi� |
| 1279 | zek pod wzdęt� |
| 1280 | od wiatru sukienk� |
| 1281 | ; szmatki jęły umykać |
| 1282 | po podłodze, jak szczury, ku uchylonym drzwiom ciemnego pokoju, a ojciec |
| 1283 | mój przygl� |
| 1284 | dał się uważnie prychaj� |
| 1285 | cym osóbkom, szepc� |
| 1286 | c półgłosem: - |
| 1287 | Genus avium... jeśli się nie mylę, scansores albo pistacci... w |
| 1288 | najwyższym stopniu godne uwagi. Przypadkowe to spotkanie stało się |
| 1289 | pocz� |
| 1290 | tkiem całej serii seansów, podczas których ojciec mój zdołał rychło |
| 1291 | oczarować obie panienki urokiem swej przedziwnej osobistości. Odpłacaj� |
| 1292 | c |
| 1293 | się za pełn� |
| 1294 | galanterii i dowcipu konwersację, któr� |
| 1295 | zapełniał im pustkę |
| 1296 | wieczorów - dziewczęta pozwalały zapalonemu badaczowi studiować |
| 1297 | strukturę swych szczupłych i tandetnych ciałek. Działo się to w toku |
| 1298 | konwersacji, z powag� |
| 1299 | i wytworności� |
| 1300 | , która najryzykowniejszym punktom |
| 1301 | tych badań odbierała dwuznaczny ich pozór. Odsuwaj� |
| 1302 | c pończoszkę z kolana |
| 1303 | Pauliny i studiuj� |
| 1304 | c rozmiłowanymi oczyma zwięzł� |
| 1305 | i szlachetn� |
| 1306 | |
| 1307 | konstrukcję przegubu, ojciec mój mówił: - Jakże pełna uroku i jak |
| 1308 | szczęśliwa jest forma bytu, któr� |
| 1309 | panie obrały. Jakże piękna i prosta |
| 1310 | jest teza, któr� |
| 1311 | dano wam swym życiem ujawnić. Lecz za to z jakim |
| 1312 | mistrzostwem, z jak� |
| 1313 | finezj� |
| 1314 | wywi� |
| 1315 | zuj� |
| 1316 | się panie z tego zadania. Gdybym |
| 1317 | odrzucaj� |
| 1318 | c respekt przed Stwórc� |
| 1319 | , chciał się zabawić w krytykę |
| 1320 | stworzenia, wołałbym: - mniej treści, więcej formy! Ach, jakby ulżył |
| 1321 | światu ten ubytek treści. Więcej skromności w zamierzeniach, więcej |
| 1322 | wstrzemięźliwości w pretensjach - panowie demiurdzy - a świat byłby |
| 1323 | doskonalszy! - wołał mój ojciec akurat w momencie, gdy dłoń jego |
| 1324 | wyłuskiwała biał� |
| 1325 | łydkę Pauliny z uwięzi pończoszki. W tej chwili Adela |
| 1326 | stanęła w otwartych drzwiach jadalni, nios� |
| 1327 | c tacę z podwieczorkiem. Było |
| 1328 | to pierwsze spotkanie dwu tych wrogich potęg od czasu wielkiej rozprawy. |
| 1329 | My wszyscy, którzy asystowaliśmy przy tym spotkaniu, przeżyliśmy chwilę |
| 1330 | wielkiej trwogi. Było nam nadwyraz przykro być świadkami nowego |
| 1331 | upokorzenia i tak już ciężko doświadczonego męża. Mój ojciec powstał z |
| 1332 | klęczek bardzo zmieszany, fal� |
| 1333 | po fali zabarwiała się jego twarz coraz |
| 1334 | ciemniej napływem wstydu. Ale Adela znalazła się niespodzianie na |
| 1335 | wysokości sytuacji. Podeszła z uśmiechem do ojca i dała mu prztyczka w |
| 1336 | nos. Na to hasło Polda i Paulina klasnęły rado-śnie w dłonie, zatupotały |
| 1337 | nóżkami i uwiesiwszy się z obu stron u ramion ojca, obtańczyły z nim |
| 1338 | stół dookoła. W ten sposób, dzięki dobremu sercu dziewcz� |
| 1339 | t, rozwiał się |
| 1340 | zarodek przykrego konfliktu w ogólnej wesołości. Oto jest pocz� |
| 1341 | tek |
| 1342 | wielce ciekawych i dziwnych prelekcji, które mój ojciec, natchniony |
| 1343 | urokiem tego małego i niewinnego audytorium, odbywał w następnych |
| 1344 | tygodniach owej wczesnej zimy. Jest godne uwagi, jak w zetknięciu z |
| 1345 | niezwykłym tym człowiekiem rzeczy wszystkie cofały się niejako do |
| 1346 | korzenia swego bytu, odbudowywały swe zjawisko aż do metafizycznego |
| 1347 | j� |
| 1348 | dra, wracały niejako do pierwotnej idei, ażeby w tym punkcie |
| 1349 | sprzeniewierzyć się jej i przechylić w te w� |
| 1350 | tpliwe, ryzykowne i |
| 1351 | dwuznaczne regiony, które nazwiemy tu krótko regionami wielkiej herezji. |
| 1352 | Nasz herezjarcha szedł wśród rzeczy jak magnetyzer, zarażaj� |
| 1353 | c je i |
| 1354 | uwodz� |
| 1355 | c swym niebezpiecznym czarem. Czy mam nazwać i Paulinę jego |
| 1356 | ofiar� |
| 1357 | ? Stała się ona w owych dniach jego uczennic� |
| 1358 | , adeptk� |
| 1359 | jego |
| 1360 | teoryj, modelem jego eksperymentów. Tutaj postaram się wyłożyć z |
| 1361 | należyt� |
| 1362 | ostrożności� |
| 1363 | , i unikaj� |
| 1364 | c zgorszenia, tę nader kacersk� |
| 1365 | |
| 1366 | doktrynę, która opętała wówczas na długie miesi� |
| 1367 | ce mego ojca i opanowała |
| 1368 | wszystkie jego poczynania. |
| 1369 | |
| 1370 | TRAKTAT O MANEKINACH ALBO WTÓRA KSIĘGA RODZAJU Demiurgos - mówił mój |
| 1371 | ojciec - nie posiadł monopolu na tworzenie - tworzenie jest przywilejem |
| 1372 | wszystkich duchów. Materii dana jest nieskończona płodność, |
| 1373 | niewyczerpana moc życiowa i zarazem uwodna siła pokusy, która nas nęci |
| 1374 | do formowania. W głębi materii kształtuj� |
| 1375 | się niewyraźne uśmiechy, |
| 1376 | zawi� |
| 1377 | zuj� |
| 1378 | się napięcia, zgęszczaj� |
| 1379 | się próby kształtów. Cała materia |
| 1380 | faluje od nieskończonych możliwości, które przez ni� |
| 1381 | przechodz� |
| 1382 | mdłymi |
| 1383 | dreszczami. Czekaj� |
| 1384 | c na ożywcze tchnienie ducha, przelewa się ona w |
| 1385 | sobie bez końca, kusi tysi� |
| 1386 | cem słodkich okr� |
| 1387 | glizn i miękkości, które z |
| 1388 | siebie w ślepych rojeniach wymajacza. Pozbawiona własnej inicjatywy, |
| 1389 | lubieżnie podatna, po kobiecemu plastyczna, uległa wobec wszystkich |
| 1390 | impulsów - stanowi ona teren wyjęty spod prawa, otwarty dla wszelkiego |
| 1391 | rodzaju szarlatanerii i dyletantyzmów, domenę wszelkich nadużyć i |
| 1392 | w� |
| 1393 | tpliwych manipulacji demiurgicznych. Materia jest najbierniejsz� |
| 1394 | i |
| 1395 | najbezbronniejsz� |
| 1396 | istot� |
| 1397 | w kosmosie. Każdy może j� |
| 1398 | ugniatać, formować, |
| 1399 | każdemu jest posłuszna. Wszystkie organizacje materii s� |
| 1400 | nietrwałe i |
| 1401 | luźne, łatwe do uwstecznienia i rozwi� |
| 1402 | zania. Nie ma żadnego zła w |
| 1403 | redukcji życia do form innych i nowych. Zabójstwo nie jest grzechem. |
| 1404 | Jest ono nieraz koniecznym gwałtem wobec opornych i skostniałych form |
| 1405 | bytu, które przestały być zajmuj� |
| 1406 | ce. W interesie ciekawego i ważnego |
| 1407 | eksperymentu może ono nawet stanowić zasługę. Tu jest punkt wyjścia dla |
| 1408 | nowej apologii sadyzmu. Mój ojciec był niewyczerpany w gloryfikacji tego |
| 1409 | przedziwnego elementu, jakim była materia. - Nie ma materii martwej - |
| 1410 | nauczał - martwota jest jedynie pozorem, za którym ukrywaj� |
| 1411 | się nieznane |
| 1412 | formy życia. Skala tych form jest nieskończona, a odcienie i niuanse |
| 1413 | niewyczerpane. Demiurgos był w posiadaniu ważnych i ciekawych recept |
| 1414 | twórczych. Dzięki nim stworzył on mnogość rodzajów, odnawiaj� |
| 1415 | cych się |
| 1416 | własn� |
| 1417 | sił� |
| 1418 | . Nie wiadomo, czy recepty te kiedykolwiek zostan� |
| 1419 | |
| 1420 | zrekonstruowane. Ale jest to niepotrzebne, gdyż jeśliby nawet te |
| 1421 | klasyczne metody kreacji okazały się raz na zawsze niedostępne, |
| 1422 | pozostaj� |
| 1423 | pewne metody illegalne, cały bezmiar metod heretyckich i |
| 1424 | występnych. W miarę jak ojciec od tych ogólnych zasad kosmogonii zbliżał |
| 1425 | się do terenu swych ciaśniejszych zainteresowań, głos jego zniżał się do |
| 1426 | wnikliwego szeptu, wykład stawał się coraz trudniejszy i zawilszy, a |
| 1427 | wyniki, do których dochodził, gubiły się w coraz bardziej w� |
| 1428 | tpliwych i |
| 1429 | ryzykownych regionach. Gestykulacja jego nabierała ezoterycznej |
| 1430 | solenności. Przymykał jedno oko, przykładał dwa palce do czoła, chytrość |
| 1431 | jego spojrzenia stawała się wprost niesamowita. Wwiercał się t� |
| 1432 | |
| 1433 | chytrości� |
| 1434 | w swe interlokutorki, gwałcił cynizmem tego spojrzenia |
| 1435 | najwstydliwsze, najintymniejsze w nich rezerwy i dosięgał wymykaj� |
| 1436 | ce się |
| 1437 | w najgłębszym zakamarku, przypierał do ściany i łaskotał, drapał |
| 1438 | ironicznym palcem, póki nie dołaskotał się błysku zrozumienia i śmiechu, |
| 1439 | śmiechu przyznania i porozumienia się, którym w końcu musiało się |
| 1440 | kapitulować. Dziewczęta siedziały nieruchomo, lampa kopciła, sukno pod |
| 1441 | igł� |
| 1442 | maszyny dawno się zsunęło, a maszyna stukotała pusto, stębnuj� |
| 1443 | c |
| 1444 | czarne, bezgwiezdne sukno, odwijaj� |
| 1445 | ce się z postawu nocy zimowej za |
| 1446 | oknem. - Zbyt długo żyliśmy pod terrorem niedościgłej doskonałości |
| 1447 | Demiurga - mówił mój ojciec - zbyt długo doskonałość jego tworu |
| 1448 | paraliżowała nasz� |
| 1449 | własn� |
| 1450 | twórczość. Nie chcemy z nim konkurować. Nie |
| 1451 | mamy ambicji mu dorównać. Chcemy być twórcami we własnej, niższej |
| 1452 | sferze, pragniemy dla siebie twórczości, pragniemy rozkoszy twórczej, |
| 1453 | pragniemy - jednym słowem - demiurgii. - Nie wiem, w czyim imieniu |
| 1454 | proklamował mój ojciec te postulaty, jaka zbiorowość, jaka korporacja, |
| 1455 | sekta czy zakon, nadawała sw� |
| 1456 | solidarności� |
| 1457 | patos jego słowom. Co do |
| 1458 | nas, to byliśmy dalecy od wszelkich zakusów demłurgicznych. Lecz ojciec |
| 1459 | mój rozwin� |
| 1460 | ł tymczasem program tej wtórej demiurgii, obraz tej drugiej |
| 1461 | generacji stworzeń, która stan� |
| 1462 | ć miała w otwartej opozycji do panuj� |
| 1463 | cej |
| 1464 | epoki. - Nie zależy nam - mówił on - na tworach o długim oddechu, na |
| 1465 | istotach na dalek� |
| 1466 | metę. Nasze kreatury nie będ� |
| 1467 | bohaterami romansów w |
| 1468 | wielu tomach. Ich role będ� |
| 1469 | krótkie, lapidarne, ich charaktery - bez |
| 1470 | dalszych planów. Często dla jednego gestu, dla jednego słowa podejmiemy |
| 1471 | się trudu powołania ich do życia na tę jedn� |
| 1472 | chwilę. Przyznajemy |
| 1473 | otwarcie: nie będziemy kładli nacisku na trwałość ani solidność |
| 1474 | wykonania, twory nasze będ� |
| 1475 | jak gdyby prowizoryczne, na jeden raz |
| 1476 | zrobione. Jeśli będ� |
| 1477 | to ludzie, to damy im na przykład tylko jedn� |
| 1478 | |
| 1479 | stronę twarzy, jedn� |
| 1480 | rękę, jedn� |
| 1481 | nogę, tę mianowicie, która im będzie w |
| 1482 | ich roli potrzebna. Byłoby pedanteri� |
| 1483 | troszczyć się o ich drug� |
| 1484 | , nie |
| 1485 | wchodz� |
| 1486 | c� |
| 1487 | w grę nogę. Z tyłu mog� |
| 1488 | być po prostu zaszyte płótnem lub |
| 1489 | pobielone. Nasz� |
| 1490 | ambicję pokładać będziemy w tej dumnej dewizie: dla |
| 1491 | każdego gestu inny aktor. Do obsługi każdego słowa, każdego czynu |
| 1492 | powołamy do życia innego człowieka. Taki jest nasz smak, to będzie świat |
| 1493 | według naszego gustu. Demiurgos kochał się w wytrawnych, doskonałych i |
| 1494 | skomplikowanych materiałach, my dajemy pierwszeństwo tandecie. Po prostu |
| 1495 | porywa nas, zachwyca taniość, lichota, tandetność materiału. Czy |
| 1496 | rozumiecie - pytał mój ojciec - głęboki sens tej słabości, tej pasji do |
| 1497 | pstrej bibułki, do papier mâ ché , do lakowej farby, do kłaków i |
| 1498 | trociny? To jest - mówił z bolesnym uśmiechem - nasza miłość do materii |
| 1499 | jako takiej, do jej puszystości i porowatości, do jej jedynej, |
| 1500 | mistycznej konsystencji. Demiurgos, ten wielki mistrz i artysta, czyni |
| 1501 | j� |
| 1502 | niewidzialn� |
| 1503 | , każe jej znikn� |
| 1504 | ć pod gr� |
| 1505 | życia. My, przeciwnie, kochamy |
| 1506 | jej zgrzyt, jej oporność, jej pałubiast� |
| 1507 | niezgrabność. Lubimy pod każdym |
| 1508 | gestem, pod każdym ruchem widzieć jej ociężały wysiłek, jej bezwład, jej |
| 1509 | słodk� |
| 1510 | niedźwiedziowatość. Dziewczęta siedziały nieruchomo z szklanymi |
| 1511 | oczyma. Twarze ich były wyci� |
| 1512 | gnięte i zgłupiałe zasłuchaniem, policzki |
| 1513 | podmalowane wypiekami, trudno było w tej chwili ocenić, czy należ� |
| 1514 | do |
| 1515 | pierwszej, czy do drugiej generacji stworzenia. - Słowem - konkludował |
| 1516 | mój ojciec - chcemy stworzyć po raz wtóry człowieka, na obraz i |
| 1517 | podobieństwo manekinu. Tu musimy dla wierności sprawozdawczej opisać |
| 1518 | pewien drobny i błahy incydent, który zaszedł w tym punkcie prelekcji i |
| 1519 | do którego nie przywi� |
| 1520 | zujemy żadnej wagi. Incydent ten, całkowicie |
| 1521 | niezrozumiały i bezsensowny w tym danym szeregu zdarzeń, da się chyba |
| 1522 | wytłumaczyć jako pewnego rodzaju automatyzm szcz� |
| 1523 | tkowy, bez antecedensów |
| 1524 | i bez ci� |
| 1525 | głości, jako pewnego rodzaju złośliwość obiektu, przeniesiona w |
| 1526 | dziedzinę psychiczn� |
| 1527 | . Radzimy czytelnikowi zignorować go z równ� |
| 1528 | |
| 1529 | lekkomyślności� |
| 1530 | , jak my to czynimy. Oto jego przebieg: W chwili gdy mój |
| 1531 | ojciec wymawiał słowo „manekin”, Adela spojrzała na zegarek na |
| 1532 | bransoletce, po czym porozumiała się spojrzeniem z Pold� |
| 1533 | . Teraz wysunęła |
| 1534 | się wraz z krzesłem o piędź naprzód, podniosła brzeg sukni, wystawiła |
| 1535 | powoli stopę, opięt� |
| 1536 | w czarny jedwab, i wyprężyła j� |
| 1537 | jak pyszczek węża. |
| 1538 | Tak siedziała przez cały czas tej sceny, całkiem sztywno, z wielkimi, |
| 1539 | trzepocz� |
| 1540 | cymi oczyma, pogłębionymi lazurem atropiny, z Pold� |
| 1541 | i Paulina |
| 1542 | po obu bokach. Wszystkie trzy patrzyły rozszerzonymi oczami na ojca. Mój |
| 1543 | ojciec chrz� |
| 1544 | kn� |
| 1545 | ł, zamilkł, pochylił się i stał się nagle bardzo |
| 1546 | czerwony. W jednej chwili lineatura jego twarzy, dopiero co tak |
| 1547 | rozwichrzona i pełna wibracji, zamknęła się na spokorniałych rysach. On |
| 1548 | - herezjarcha natchniony, ledwo wypuszczony z wichru uniesienia - złożył |
| 1549 | się nagle w sobie, zapadł i zwin� |
| 1550 | ł. A może wymieniono go na innego. Ten |
| 1551 | inny siedział sztywny, bardzo czerwony, ze spuszczonymi oczyma. Panna |
| 1552 | Polda podeszła i pochyliła się nad nim. Klepi� |
| 1553 | c go lekko po plecach, |
| 1554 | mówiła tonem łagodnej zachęty: - Jakub będzie rozs� |
| 1555 | dny, Jakub posłucha, |
| 1556 | Jakub nie będzie uparty. No, proszę... Jakub, Jakub... Wypięty |
| 1557 | pantofelek Adeli drżał lekko i błyszczał jak języczek węża. Mój ojciec |
| 1558 | podniósł się powoli ze spuszczonymi oczyma, post� |
| 1559 | pił krok naprzód, jak |
| 1560 | automat, i osun� |
| 1561 | ł się na kolana. Lampa syczała w ciszy, w gęstwinie |
| 1562 | tapet biegły tam i z powrotem wymowne spojrzenia, leciały szepty |
| 1563 | jadowitych języków, gzygzaki myśli... |
| 1564 | |
| 1565 | TRAKTAT O MANEKINACH Ci� |
| 1566 | g dalszy Następnego wieczora ojciec podj� |
| 1567 | ł z |
| 1568 | odnowion� |
| 1569 | swad� |
| 1570 | ciemny i zawiły swój temat. Lineatura jego zmarszczek |
| 1571 | rozwijała się i zawijała z wyrafinowan� |
| 1572 | chytrości� |
| 1573 | . W każdej spirali |
| 1574 | ukryty był pocisk ironii. Ale czasami inspiracja rozszerzała kręgi jego |
| 1575 | zmarszczek, które rosły jak� |
| 1576 | ś ogromn� |
| 1577 | wiruj� |
| 1578 | c� |
| 1579 | groz� |
| 1580 | , uchodz� |
| 1581 | c w |
| 1582 | milcz� |
| 1583 | cych wolutach w gł� |
| 1584 | b nocy zimowej. - Figury panopticum, moje panie |
| 1585 | - zacz� |
| 1586 | ł on - kalwaryjskie parodie manekinów, ale nawet w tej postaci |
| 1587 | strzeżcie się lekko je traktować. Materia nie zna żartów. Jest ona |
| 1588 | zawsze pełna tragicznej powagi. Kto ośmiela się myśleć, że można igrać z |
| 1589 | materi� |
| 1590 | , że kształtować j� |
| 1591 | można dla żartu, że żart nie wrasta w ni� |
| 1592 | , |
| 1593 | nie wżera się natychmiast jak los, jak przeznaczenie? Czy przeczuwacie |
| 1594 | ból, cierpienie głuche, nie wyzwolone, zakute w materię cierpienie tej |
| 1595 | pałuby, która nie wie, czemu ni� |
| 1596 | jest, czemu musi trwać w tej gwałtem |
| 1597 | narzuconej formie, będ� |
| 1598 | cej parodi� |
| 1599 | ? Czy pojmujecie potęgę wyrazu, formy, |
| 1600 | pozoru, tyrańsk� |
| 1601 | samowolę, z jak� |
| 1602 | rzuca się on na bezbronn� |
| 1603 | kłodę i |
| 1604 | opanowuje, jak własna, tyrańska, panosz� |
| 1605 | ca się dusza? Nadajecie jakiejś |
| 1606 | głowie z kłaków i płótna wyraz gniewu i pozostawiacie j� |
| 1607 | z tym gniewem, |
| 1608 | z t� |
| 1609 | konwulsj� |
| 1610 | , z tym napięciem raz na zawsze, zamknięt� |
| 1611 | ze ślep� |
| 1612 | |
| 1613 | złości� |
| 1614 | , dla której nie ma odpływu. Tłum śmieje się z tej parodii. |
| 1615 | Płaczcie, moje panie, nad losem własnym, widz� |
| 1616 | c nędzę materii więzionej, |
| 1617 | gnębionej materii, która nie wie, kim jest i po co jest, dok� |
| 1618 | d prowadzi |
| 1619 | ten gest, który jej raz na zawsze nadano. Tłum śmieje się. Czy |
| 1620 | rozumiecie straszny sadyzm, upajaj� |
| 1621 | ce, demiurgiczne okrucieństwo tego |
| 1622 | śmiechu? Bo przecież płakać nam, moje panie, trzeba nad losem własnym na |
| 1623 | widok tej nędzy materii, gwałconej materii, na której dopuszczono się |
| 1624 | strasznego bezprawia. St� |
| 1625 | d płynie, moje panie, straszny smutek |
| 1626 | wszystkich błazeńskich golemów, wszystkich pałub, zadumanych tragicznie |
| 1627 | nad śmiesznym swym grymasem. Oto jest anarchista Luccheni, morderca |
| 1628 | cesarzowej Elżbiety, oto Draga, demoniczna i nieszczęśliwa królowa |
| 1629 | Serbii, oto genialny młodzieniec, nadzieja i duma rodu, którego zgubił |
| 1630 | nieszczęsny nałóg onanii. O, ironio tych nazw, tych pozorów! Czy jest w |
| 1631 | tej pałubie naprawdę coś z królowej Dragi, jej sobowtór, najdalszy bodaj |
| 1632 | cień jej istoty? To podobieństwo, ten pozór, ta nazwa uspokaja nas i nie |
| 1633 | pozwala nam pytać, kim jest dla siebie samego ten twór nieszczęśliwy. A |
| 1634 | jednak to musi być ktoś, moje panie, ktoś anonimowy, ktoś groźny, ktoś |
| 1635 | nieszczęśliwy, ktoś, co nie słyszał nigdy w swym głuchym życiu o |
| 1636 | królowej Dradze... Czy słyszeliście po nocach straszne wycie tych pałub |
| 1637 | woskowych, zamkniętych w budach jarmarcznych, żałosny chór tych kadłubów |
| 1638 | z drzewa i porcelany, wal� |
| 1639 | cych pięściami w ściany swych więzień? W |
| 1640 | twarzy mego ojca, rozwichrzonej groz� |
| 1641 | spraw, które wywołał z ciemności, |
| 1642 | utworzył się wir zmarszczek, lej rosn� |
| 1643 | cy w gł� |
| 1644 | b, na którego dnie gorzało |
| 1645 | groźne oko prorocze. Broda jego zjeżyła się dziwnie, wiechcie i pędzle |
| 1646 | włosów, strzelaj� |
| 1647 | ce z brodawek, z pieprzów, z dziurek od nosa, |
| 1648 | nastroszyły się na swych korzonkach. Tak stał drętwy, z gorej� |
| 1649 | cymi |
| 1650 | oczyma, drż� |
| 1651 | c od wewnętrznego wzburzenia, jak automat, który zaci� |
| 1652 | ł się |
| 1653 | i zatrzymał na martwym punkcie. Adela wstała z krzesła i poprosiła nas o |
| 1654 | przymknięcie oczu na to, co się za chwilę stanie. Potem podeszła do ojca |
| 1655 | i z rękoma na biodrach, przybieraj� |
| 1656 | c pozór podkreślonej stanowczości, |
| 1657 | zaż� |
| 1658 | dała bardzo dobitnie... Panienki siedziały sztywno, ze spuszczonymi |
| 1659 | oczyma, w dziwnej drętwości... |
| 1660 | |
| 1661 | TRAKTAT O MANEKINACH Dokończenie Któregoś z następnych wieczorów ojciec |
| 1662 | mój w te słowa ci� |
| 1663 | gn� |
| 1664 | ł dalej sw� |
| 1665 | prelekcję: - Nie o tych |
| 1666 | nieporozumieniach ucieleśnionych, nie o tych smutnych parodiach, moje |
| 1667 | panie, owocach prostackiej i wulgarnej niepowści� |
| 1668 | gliwości - chciałem |
| 1669 | mówić zapowiadaj� |
| 1670 | c m� |
| 1671 | rzecz o manekinach. Miałem na myśli coś innego. Tu |
| 1672 | ojciec mój zacz� |
| 1673 | ł budować przed naszymi oczyma obraz tej wymarzonej |
| 1674 | przez niego „generaiio aequivoca”, jakiegoś pokolenia istot na wpół |
| 1675 | tylko organicznych, jakiejś pseudowegetacji i pseudofauny, rezultatów |
| 1676 | fantastycznej fermentacji materii. Były to twory podobne z pozoru do |
| 1677 | istot żywych, do kręgowców, skorupiaków, członkonogów, lecz pozór ten |
| 1678 | mylił. Były to w istocie istoty amorfne, bez wewnętrznej struktury, |
| 1679 | płody imitatywnej tendencji materii, która obdarzona pamięci� |
| 1680 | , powtarza |
| 1681 | z przyzwyczajenia raz przyjęte kształty. Skala morfologii, której |
| 1682 | podlega materia, jest w ogóle ograniczona i pewien zasób form powtarza |
| 1683 | się wci� |
| 1684 | ż na różnych kondygnacjach bytu. Istoty te - ruchliwe, wrażliwe |
| 1685 | na bodźce, a jednak dalekie od prawdziwego życia - można było otrzymać |
| 1686 | zawieszaj� |
| 1687 | c pewne skomplikowane koloidy w roztworach soli kuchennej. |
| 1688 | Koloidy te po kilku dniach formowały się, organizowały w pewne |
| 1689 | zagęszczenia substancji przypominaj� |
| 1690 | cej niższe formy fauny. U istot tak |
| 1691 | powstałych można było stwierdzić proces oddychania, przemianę materii, |
| 1692 | ale analiza chemiczna nie wykazywała w nich nawet śladu poł� |
| 1693 | czeń |
| 1694 | białkowych ani w ogóle zwi� |
| 1695 | zków węgla. Wszelako prymitywne te formy były |
| 1696 | niczym w porównaniu z bogactwem kształtów i wspaniałości pseudofauny i |
| 1697 | flory, która pojawia się niekiedy w pewnych ściśle określonych |
| 1698 | środowiskach. Środowiskami tymi s� |
| 1699 | stare mieszkania, przesycone |
| 1700 | emanacjami wielu żywotów i zdarzeń - zużyte atmosfery, bogate w |
| 1701 | specyficzne ingrediencje marzeń ludzkich - rumowiska, obfituj� |
| 1702 | ce w humus |
| 1703 | wspomnień, tęsknot, jałowej nudy. Na takiej glebie owa pseudowegetacja |
| 1704 | kiełkowała szybko i powierzchownie, pasożytowała obficie i efemerycznie, |
| 1705 | pędziła krótkotrwałe generacje, które rozkwitały raptownie i świetnie, |
| 1706 | ażeby wnet zgasn� |
| 1707 | ć i zwiędn� |
| 1708 | ć. Tapety musz� |
| 1709 | być w takich mieszkaniach |
| 1710 | już bardzo zużyte i znudzone nieustann� |
| 1711 | wędrówk� |
| 1712 | po wszystkich |
| 1713 | kadencjach rytmów; nic dziwnego, że schodz� |
| 1714 | na manowce dalekich, |
| 1715 | ryzykownych rojeń. Rdzeń mebli, ich substancja musi już być rozluźniona, |
| 1716 | zdegenerowana i podległa występnym pokusom: wtedy na tej chorej, |
| 1717 | zmęczonej i zdziczałej glebie wykwita, jak piękna wysypka, nalot |
| 1718 | fantastyczny, kolorowa, bujaj� |
| 1719 | ca pleśń. - Wiedz� |
| 1720 | panie - mówił ojciec |
| 1721 | mój - że w starych mieszkaniach bywaj� |
| 1722 | pokoje, o których się zapomina. |
| 1723 | Nie odwiedzane miesi� |
| 1724 | cami, więdn� |
| 1725 | w opuszczeniu między starymi murami i |
| 1726 | zdarza się, że zasklepiaj� |
| 1727 | się w sobie, zarastaj� |
| 1728 | cegł� |
| 1729 | i, raz na zawsze |
| 1730 | stracone dla naszej pamięci, powoli trac� |
| 1731 | też sw� |
| 1732 | egzystencję. Drzwi, |
| 1733 | prowadz� |
| 1734 | ce do nich z jakiegoś podestu tylnych schodów, mog� |
| 1735 | być tak |
| 1736 | dhigo przeoczane przez domowników, aż wrastaj� |
| 1737 | , wchodz� |
| 1738 | w ścianę, która |
| 1739 | zaciera ich ślad w fantastycznym rysunku pęknięć i rys. - Wszedłem raz - |
| 1740 | mówił ojciec mój - wczesnym rankiem na schyłku zimy, po wielu miesi� |
| 1741 | cach |
| 1742 | nieobecności, do takiego na wpół zapomnianego traktu i zdumiony byłem |
| 1743 | wygl� |
| 1744 | dem tych pokojów. Z wszystkich szpar w podłodze, z wszystkich |
| 1745 | gzymsów i framug wystrzelały cienkie pędy i napełniały szare powietrze |
| 1746 | migotliw� |
| 1747 | koronk� |
| 1748 | filigranowego listowia, ażurow� |
| 1749 | gęstwin� |
| 1750 | jakiejś |
| 1751 | cieplarni, pełnej szeptów, lśnień, kołysań, jakiejś fałszywej i błogiej |
| 1752 | wiosny. Dookoła łóżka, pod wieloramienn� |
| 1753 | lamp� |
| 1754 | , wzdłuż szaf chwiały się |
| 1755 | kępy delikatnych drzew, rozpryskiwały w górze w świetliste korony, w |
| 1756 | fontanny koronkowego listowia, bij� |
| 1757 | ce aż pod malowane niebo sufitu |
| 1758 | rozpylonym chlorofilem. W przyspieszonym procesie kwitnienia kiełkowały |
| 1759 | w tym listowiu ogromne, białe i różowe kwiaty, p� |
| 1760 | czkowały w oczach, |
| 1761 | bujały od środka różowym mi� |
| 1762 | ższem i przelewały się przez brzegi, gubi� |
| 1763 | c |
| 1764 | płatki i rozpadaj� |
| 1765 | c się w prędkim przekwitaniu. - Byłem szczęśliwy - |
| 1766 | mówił mój ojciec - z tego niespodzianego rozkwitu, który napełnił |
| 1767 | powietrze migotliwym szelestem, łagodnym szumem, przesypuj� |
| 1768 | cym się jak |
| 1769 | kolorowe confetti przez cienkie rózgi gał� |
| 1770 | zek. Widziałem, jak z drgania |
| 1771 | powietrza, z fermentacji zbyt bogatej aury wydziela się i materializuje |
| 1772 | to pospieszne kwitnienie, przelewanie się i rozpadanie fantastycznych |
| 1773 | oleandrów, które napełniły pokój rzadk� |
| 1774 | , leniw� |
| 1775 | śnieżyc� |
| 1776 | wielkich, |
| 1777 | różowych kiści kwietnych. - Nim zapadł wieczór - kończył ojciec - nie |
| 1778 | było już śladu tego świetnego rozkwitu. Cała złudna ta fatamorgana była |
| 1779 | tylko mistyfikacj� |
| 1780 | , wypadkiem dziwnej symulacji materii, która podszywa |
| 1781 | się pod pozór życia. Ojciec mój był dnia tego dziwnie ożywiony, |
| 1782 | spojrzenia jego, chytre, ironiczne spojrzenia, tryskały werw� |
| 1783 | i humorem. |
| 1784 | Potem, nagle poważniej� |
| 1785 | c, znów rozpatrywał nieskończon� |
| 1786 | skalę form i |
| 1787 | odcieni, jakie przybierała wielokształtna materia. Fascynowały go formy |
| 1788 | graniczne, w� |
| 1789 | tpliwe i problematyczne, jak ektoplazma somnambulików, |
| 1790 | pseudomateria, emanacja kataleptyczna mózgu, która w pewnych wypadkach |
| 1791 | rozrastała się z ust uśpionego na cały stół, napełniała cały pokój, jako |
| 1792 | bujaj� |
| 1793 | ca, rzadka tkanka, astralne ciasto, na pograniczu ciała i ducha. - |
| 1794 | Kto wie - mówił - ile jest cierpi� |
| 1795 | cych, okaleczonych, fragmentarycznych |
| 1796 | postaci życia, jak sztucznie sklecone, gwoździami na gwałt zbite życie |
| 1797 | szaf i stołów, ukrzyżowanego drzewa, cichych męczenników okrutnej |
| 1798 | pomysłowości ludzkiej. Straszliwe transplantacje obcych i nienawidz� |
| 1799 | cych |
| 1800 | się ras drzewa, skucie ich w jedn� |
| 1801 | nieszczęśliw� |
| 1802 | osobowość. Ile starej, |
| 1803 | m� |
| 1804 | drej męki jest w bejcowanych słojach, żyłach i fladrach naszych |
| 1805 | starych, zaufanych szaf. Kto rozpozna w nich stare, zheblowane, |
| 1806 | wypolerowane do niepoznaki rysy, uśmiechy, spojrzenia! Twarz mego ojca, |
| 1807 | gdy to mówił, rozeszła się zamyślon� |
| 1808 | lineatur� |
| 1809 | zmarszczek, stała się |
| 1810 | podobna do sęków i słojów starej deski, z której zheblowano wszystkie |
| 1811 | wspomnienia. Przez chwilę myśleliśmy, że ojciec popadnie w stan |
| 1812 | drętwoty, który nawiedzał go czasem, ale ockn� |
| 1813 | ł się nagle, opamiętał i |
| 1814 | tak ci� |
| 1815 | gn� |
| 1816 | ł dalej: - Dawne, mistyczne plemiona balsamowały swych |
| 1817 | umarłych. W ściany ich mieszkań były wprawione, wmurowane ciała, twarze: |
| 1818 | w salonie stał ojciec - wypchany, wygarbowana żona-nieboszczka była |
| 1819 | dywanem pod stołem. Znałem pewnego kapitana, który miał w swej kajucie |
| 1820 | lampę-meluzynę, zrobion� |
| 1821 | przez malajskich balsamistów z jego |
| 1822 | zamordowanej kochanki. Na głowie miała ogromne rogi jelenie. W ciszy |
| 1823 | kajuty głowa ta, rozpięta między gałęziami rogów u stropu, powoli |
| 1824 | otwierała rzęsy oczu; na rozchylonych ustach lśniła błonka śliny, |
| 1825 | pękaj� |
| 1826 | ca od cichego szeptu. Głowonogi, żółwie i ogromne kraby, |
| 1827 | zawieszone na belkach sufitu jako kandelabry i paj� |
| 1828 | ki, przebierały w tej |
| 1829 | ciszy bez końca nogami, szły i szły na miejscu... Twarz mojego ojca |
| 1830 | przybrała naraz wyraz troski i smutku, gdy myśli jego na drogach nie |
| 1831 | wiedzieć jakich asocjacji przeszły do nowych przykładów: - Czy mam |
| 1832 | przemilczeć - mówił przyciszonym głosem - że brat mój na skutek długiej |
| 1833 | i nieuleczalnej choroby zamienił się stopniowo w zwój kiszek gumowych, |
| 1834 | że biedna moja kuzynka dniem i noc� |
| 1835 | nosiła go w poduszkach, nuc� |
| 1836 | c |
| 1837 | nieszczęśliwemu stworzeniu nieskończone kołysanki nocy zimowych? Czy |
| 1838 | może być coś smutniejszego niż człowiek zamieniony w kiszkę hegarow� |
| 1839 | ? Co |
| 1840 | za rozczarowanie dla rodziców, co za dezorientacja dla ich uczuć, co za |
| 1841 | rozwianie wszystkich nadziei, wi� |
| 1842 | zanych z obiecuj� |
| 1843 | cym młodzieńcem! A |
| 1844 | jednak wierna miłość biednej kuzynki towarzyszyła mu i w tej przemianie. |
| 1845 | - Ach! nie mogę już dłużej, nie mogę tego słuchać! - jęknęła Polda |
| 1846 | przechylaj� |
| 1847 | c się na krześle. - Ucisz go, Adelo... Dziewczęta wstały, |
| 1848 | Adela podeszła do ojca i wyci� |
| 1849 | gniętym palcem uczyniła ruch zaznaczaj� |
| 1850 | cy |
| 1851 | łaskotanie. Ojciec stropił się, zamilkł i zacz� |
| 1852 | ł, pełen przerażenia, |
| 1853 | cofać się tyłem przed kiwaj� |
| 1854 | cym się palcem Adeli. Ta szła za nim ci� |
| 1855 | gle, |
| 1856 | groż� |
| 1857 | c mu jadowicie palcem, i wypierała go krok za krokiem z pokoju. |
| 1858 | Paulina ziewnęła przeci� |
| 1859 | gaj� |
| 1860 | c się. Obie z Pold� |
| 1861 | , wsparte o siebie |
| 1862 | ramionami, spojrzały sobie w oczy z uśmiechem. |
| 1863 | |
| 1864 | NEMROD Cały sierpień owego roku przebawiłem się z małym, kapitalnym |
| 1865 | pieskiem, który pewnego dnia znalazł się na podłodze naszej kuchni, |
| 1866 | niedołężny i piszcz� |
| 1867 | cy, pachn� |
| 1868 | cy jeszcze mlekiem i niemowlęctwem, z nie |
| 1869 | uformowanym, okr� |
| 1870 | gławym, drż� |
| 1871 | cym łebkiem, z łapkami jak u kreta |
| 1872 | rozkraczonymi na boki i z najdelikatniejsz� |
| 1873 | , mięciutk� |
| 1874 | sierści� |
| 1875 | . Od |
| 1876 | pierwszego wejrzenia zdobyła sobie ta kruszynka życia cały zachwyt, cały |
| 1877 | entuzjazm chłopięcej duszy. Z jakiego nieba spadł tak niespodzianie ten |
| 1878 | ulubieniec bogów, milszy sercu od najpiękniejszych zabawek? Że też |
| 1879 | stare, zgoła nieinteresuj� |
| 1880 | ce pomywaczki wpadaj� |
| 1881 | niekiedy na tak świetne |
| 1882 | pomysły i przynosz� |
| 1883 | z przedmieścia - o całkiem wczesnej, |
| 1884 | transcendentalnej porannej godzinie - takiego oto pieska do naszej |
| 1885 | kuchni! Ach! było się jeszcze - niestety - nieobecnym, nieurodzonym z |
| 1886 | ciemnego łona snu, a już to szczęście ziściło się, już czekało na nas, |
| 1887 | niedołężnie leż� |
| 1888 | ce na chłodnej podłodze kuchni, nie docenione przez |
| 1889 | Adelę i domowników. Dlaczego nie obudzono mnie wcześniej! Talerzyk mleka |
| 1890 | na podłodze świadczył o macierzyńskich impulsach Adeli, świadczył |
| 1891 | niestety także i o chwilach przeszłości, dla mnie na zawsze straconej, o |
| 1892 | rozkoszach przybranego macierzyństwa, w których nie brałem udziału. Ale |
| 1893 | przede mn� |
| 1894 | leżała jeszcze cała przyszłość. Jakiż bezmiar doświadczeń, |
| 1895 | eksperymentów, odkryć otwierał się teraz! Sekret życia, jego |
| 1896 | najistotniejsza tajemnica sprowadzona do tej prostszej, poręczniejszej i |
| 1897 | zabawkowej formy odsłaniała się tu nienasyconej ciekawości. Było to |
| 1898 | nadwyraz interesuj� |
| 1899 | ce, mieć na własność tak� |
| 1900 | odrobinkę życia, tak� |
| 1901 | |
| 1902 | cz� |
| 1903 | steczkę wieczystej tajemnicy, w postaci tak zabawnej i nowej, |
| 1904 | budz� |
| 1905 | cej nieskończon� |
| 1906 | ciekawość i respekt sekretny sw� |
| 1907 | obcości� |
| 1908 | , |
| 1909 | niespodzian� |
| 1910 | transpozycj� |
| 1911 | tego samego w� |
| 1912 | tku życia, który i w nas był, na |
| 1913 | formę od naszej odmienn� |
| 1914 | , zwierzęc� |
| 1915 | . Zwierzęta! cel nienasyconej |
| 1916 | ciekawości, egzemplifikacje zagadki życia, jakby stworzone po to, by |
| 1917 | człowiekowi pokazać człowieka, rozkładaj� |
| 1918 | c jego bogactwo i komplikację |
| 1919 | na tysi� |
| 1920 | c kalejdoskopowych możliwości, każd� |
| 1921 | doprowadzon� |
| 1922 | do jakiegoś |
| 1923 | paradoksalnego krańca, do jakiejś wybujałości pełnej charakteru. |
| 1924 | Nieobci� |
| 1925 | żone splotem egzotycznych interesów, m� |
| 1926 | c� |
| 1927 | cych stosunki |
| 1928 | międzyludzkie, otwierało się serce pełne sympatii dla obcych emanacji |
| 1929 | wiecznego życia, pełne miłosnej współpracuj� |
| 1930 | cej ciekawości, która była |
| 1931 | zamaskowanym głosem samopoznania. Piesek był aksamitny, ciepły i |
| 1932 | pulsuj� |
| 1933 | cy małym, pospiesznym sercem. Miał dwa miękkie płatki uszu, |
| 1934 | niebieskawe, mętne oczka, różowy pyszczek, do którego można było włożyć |
| 1935 | palec bez żadnego niebezpieczeństwa, łapki delikatne i niewinne, z |
| 1936 | wzruszaj� |
| 1937 | c� |
| 1938 | , różow� |
| 1939 | brodaweczk� |
| 1940 | z tyłu, nad stopami przednich nóg. |
| 1941 | Właził nimi do miski z mlekiem, żarłoczny i niecierpliwy, chłepc� |
| 1942 | cy |
| 1943 | napój różowym języczkiem, ażeby po nasyceniu się podnieść żałośnie mał� |
| 1944 | |
| 1945 | mordkę z kropl� |
| 1946 | mleka na brodzie i wycofać się niedołężnie z k� |
| 1947 | pieli |
| 1948 | mlecznej. Chód jego był niezgrabnym toczeniem się, bokiem na ukos w |
| 1949 | niezdecydowanym kierunku, po linii trochę pijanej i chwiejnej. Dominant� |
| 1950 | |
| 1951 | jego nastroju była jakaś nieokreślona i zasadnicza żałość, sieroctwo i |
| 1952 | bezradność - niezdolność do zapełnienia czymś pustki życia pomiędzy |
| 1953 | sensacjami posiłków. Objawiało się to bezplanowości� |
| 1954 | i niekonsekwencj� |
| 1955 | |
| 1956 | ruchów, irracjonalnymi napadami nostalgii z żałosnym skomleniem i |
| 1957 | niemożności� |
| 1958 | znalezienia sobie miejsca. Nawet jeszcze w głębi snu, w |
| 1959 | którym potrzebę oparcia się i przytulenia zaspokajać musiał używaj� |
| 1960 | c do |
| 1961 | tego własnej swej osoby, zwiniętej w kłębek drż� |
| 1962 | cy - towarzyszyło mu |
| 1963 | poczucie osamotnienia i bezdomności. Ach, życie - młode i w� |
| 1964 | tłe życie, |
| 1965 | wypuszczone z zaufanej ciemności, z przytulnego ciepła łona |
| 1966 | macierzystego w wielki i obcy, świetlany świat, jakże kurczy się ono i |
| 1967 | cofa, jak wzdraga się zaakceptować tę imprezę, któr� |
| 1968 | mu proponuj� |
| 1969 | - |
| 1970 | pełne awersji i zniechęcenia! Lecz zwolna mały Nemrod (otrzymał był to |
| 1971 | dumne i wojownicze imię) zaczyna smakować w życiu. Wył� |
| 1972 | czne opanowanie |
| 1973 | obrazem macierzystej prajedni ustępuje urokowi wielości. Świat zaczyna |
| 1974 | nań nastawiać pułapki: nieznany a czaruj� |
| 1975 | cy smak różnych pokarmów, |
| 1976 | czworobok porannego słońca na podłodze, na którym tak dobrze jest |
| 1977 | położyć się, ruchy własnych członków, własne łapki, ogonek, figlarnie |
| 1978 | wyzywaj� |
| 1979 | cy do zabawy z samym sob� |
| 1980 | , pieszczoty ręki ludzkiej, pod którymi |
| 1981 | zwolna dojrzewa pewna swawolność, wesołość rozpieraj� |
| 1982 | ca ciało i rodz� |
| 1983 | ca |
| 1984 | potrzebę zgoła nowych, gwałtownych i ryzykownych ruchów - wszystko to |
| 1985 | przekupuje, przekonywa i zachęca do przyjęcia, do pogodzenia się z |
| 1986 | eksperymentem życia. I jeszcze jedno. Nemrod zaczyna rozumieć, że to, co |
| 1987 | mu się tu podsuwa, mimo pozorów nowości jest w gruncie rzeczy czymś, co |
| 1988 | już było - było wiele razy - nieskończenie wiele razy. Jego ciało |
| 1989 | poznaje sytuacje, wrażenia i przedmioty. W gruncie rzeczy to wszystko |
| 1990 | nie dziwi go zbytnio. W obliczu każdej nowej sytuacji daje nura w swoj� |
| 1991 | |
| 1992 | pamięć, w głębok� |
| 1993 | pamięć ciała, i szuka omackiem, gor� |
| 1994 | czkowo - i bywa, |
| 1995 | że znajduje w sobie odpowiedni� |
| 1996 | reakcję już gotow� |
| 1997 | : m� |
| 1998 | drość pokoleń, |
| 1999 | złożon� |
| 2000 | w jego plazmie, w jego nerwach. Znajduje jakieś czyny, decyzje, |
| 2001 | o których sam nie wiedział, że już w nim dojrzały, że czekały na to, by |
| 2002 | wyskoczyć. Sceneria jego młodego życia, kuchnia z wonnymi cebrami, ze |
| 2003 | ścierkami o skomplikowanej i intryguj� |
| 2004 | cej woni, z kłapaniem pantofli |
| 2005 | Adeli, z jej hałaśliwym krz� |
| 2006 | taniem się - nie straszy go więcej. Przywykł |
| 2007 | uważać j� |
| 2008 | za swoj� |
| 2009 | domenę, zadomowił się w niej i pocz� |
| 2010 | ł rozwijać w |
| 2011 | stosunku do niej niejasne poczucie przynależności, ojczyzny. Chyba że |
| 2012 | niespodzianie spadał nań kataklizm w postaci szorowania podłogi - |
| 2013 | obalenie praw natury, chlusty ciepłego ługu, podmywaj� |
| 2014 | ce wszystkie |
| 2015 | meble, i groźny szurgot szczotek Adeli. Ale niebezpieczeństwo mija, |
| 2016 | szczotka uspokojona i nieruchoma leży cicho w k� |
| 2017 | cie, schn� |
| 2018 | ca podłoga |
| 2019 | pachnie miło mokrym drzewem. Nemrod, przywrócony znowu do swych |
| 2020 | normalnych praw i do swobody na terenie własnym, czuje żyw� |
| 2021 | ochotę |
| 2022 | chwytać zębami stary koc na podłodze i targać nim z całej siły na prawo |
| 2023 | i lewo. Pacyfikacja żywiołów napełnia go niewymown� |
| 2024 | radości� |
| 2025 | . Wtem staje |
| 2026 | jak wryty: przed nim, o jakie trzy kroki pieskie, posuwa się czarna |
| 2027 | maszkara, potwór sun� |
| 2028 | cy szybko na pręcikach wielu pogmatwanych nóg. Do |
| 2029 | głębi wstrz� |
| 2030 | śnięty Nemrod posuwa wzrokiem za skośnym kursem błyszcz� |
| 2031 | cego |
| 2032 | owada, śledz� |
| 2033 | c w napięciu ten płaski, bezgłowy i ślepy kadłub, niesiony |
| 2034 | niesamowit� |
| 2035 | ruchliwości� |
| 2036 | pajęczych nóg. Coś w nim na ten widok wzbiera, |
| 2037 | coś dojrzewa, pęcznieje, czego sam jeszcze nie rozumie, niby jakiś gniew |
| 2038 | albo strach, lecz raczej przyjemny i poł� |
| 2039 | czony z dreszczem siły, |
| 2040 | samopoczucia, agresywności. I nagle opada na przednie łapki i wyrzuca z |
| 2041 | siebie głos, jeszcze jemu samemu nie znany, obcy, całkiem niepodobny do |
| 2042 | zwykłego kwilenia. Wyrzuca go z siebie raz, i jeszcze raz, i jeszcze, |
| 2043 | cienkim dyszkantem, który się co chwila wykoleja. Ale nadaremnie |
| 2044 | apostrofuje owada w tym nowym, z nagłego natchnienia zrodzonym języku. W |
| 2045 | kategoriach umysłu karakoniego nie ma miejsca na tę tyradę i owad odbywa |
| 2046 | dalej sw� |
| 2047 | skośn� |
| 2048 | turę ku k� |
| 2049 | towi pokoju, wśród ruchów uświęconych |
| 2050 | odwiecznym karakonim rytuałem. Wszelako uczucia nienawiści nie maj� |
| 2051 | |
| 2052 | jeszcze trwałości i mocy w duszy pieska. Nowoobudzona radość życia |
| 2053 | przeistacza każde uczucie w wesołość. Nemrod szczeka jeszcze, lecz sens |
| 2054 | tego szczekania zmienił się niepostrzeżenie, stało się ono swoj� |
| 2055 | własn� |
| 2056 | |
| 2057 | parodi� |
| 2058 | - pragn� |
| 2059 | c w gruncie rzeczy wysłowić niewymown� |
| 2060 | udatność tej |
| 2061 | świetnej imprezy życia, pełnej pikanterii, niespodzianych dreszczyków i |
| 2062 | point. |
| 2063 | |
| 2064 | PAN W k� |
| 2065 | cie między tylnymi ścianami szop i przybudówek był zaułek |
| 2066 | podwórza, najdalsza, ostatnia odnoga, zamknięta między komorę, wychodek |
| 2067 | i tyln� |
| 2068 | ścianę kurnika - głucha zatoka, poza któr� |
| 2069 | nie było już wyjścia. |
| 2070 | Był to najdalszy przyl� |
| 2071 | dek, Gibraltar tego podwórza, bij� |
| 2072 | cy rozpaczliwie |
| 2073 | głow� |
| 2074 | w ślepy parkan z poziomych desek, zamykaj� |
| 2075 | c� |
| 2076 | i ostateczn� |
| 2077 | ścianę |
| 2078 | tego świata. Spod jego omszonych dyli wyciekała strużka czarnej, |
| 2079 | śmierdz� |
| 2080 | cej wody, żyła gnij� |
| 2081 | cego, tłustego błota, nigdy nie wysychaj� |
| 2082 | ca |
| 2083 | - jedyna droga, która poprzez granice parkanu wyprowadzała w świat. Ale |
| 2084 | rozpacz smrodliwego zaułka tak długo biła głow� |
| 2085 | w tę zaporę, aż |
| 2086 | rozluźniła jedn� |
| 2087 | z poziomych, potężnych desek. My, chłopcy, dokonaliśmy |
| 2088 | reszty i wyważyli, wysunęli ciężk� |
| 2089 | omszał� |
| 2090 | deskę z osady. Tak zrobiliśmy |
| 2091 | wyłom, otworzyliśmy okno na słońce. Stan� |
| 2092 | wszy nog� |
| 2093 | na desce, rzuconej |
| 2094 | jak most przez kałużę, mógł więzień podwórza w poziomej pozycji |
| 2095 | przecisn� |
| 2096 | ć się przez szparę, która wypuszczała go w nowy, przewiewny i |
| 2097 | rozległy świat. Był tam wielki, zdziczały stary ogród. Wysokie grusze, |
| 2098 | rozłożyste jabłonie rosły tu z rzadka potężnymi grupami, obsypane |
| 2099 | srebrnym szelestem, kipi� |
| 2100 | c� |
| 2101 | siatk� |
| 2102 | białawych połysków. Bujna, zmieszana, |
| 2103 | nie koszona trawa pokrywała puszystym kożuchem falisty teren. Były tam |
| 2104 | zwykłe, trawiaste źdźbła ł� |
| 2105 | kowe z pierzastymi kitami kłosów; były |
| 2106 | delikatne filigrany dzikich pietruszek i marchwi; pomarszczone i |
| 2107 | szorstkie listki bluszczyków i ślepych pokrzyw, pachn� |
| 2108 | ce mięt� |
| 2109 | ; |
| 2110 | łykowate, błyszcz� |
| 2111 | ce babki, nakrapiane rdz� |
| 2112 | , wystrzelaj� |
| 2113 | ce kiśćmi |
| 2114 | grubej, czerwonej kaszy. Wszystko to, spl� |
| 2115 | tane i puszyste, przepojone |
| 2116 | było łagodnym powietrzem, podbite błękitnym wiatrem i napuszczone |
| 2117 | niebem. Gdy się leżało w trawie, było się przykrytym cał� |
| 2118 | błękitn� |
| 2119 | |
| 2120 | geografi� |
| 2121 | obłoków i płyn� |
| 2122 | cych kontynentów, oddychało się cał� |
| 2123 | rozległ� |
| 2124 | |
| 2125 | map� |
| 2126 | niebios. Od tego obcowania z powietrzem liście i pędy pokryły się |
| 2127 | delikatnymi włoskami, miękkim nalotem puchu, szorstk� |
| 2128 | szczecin� |
| 2129 | haczków, |
| 2130 | jak gdyby dla chwytania i zatrzymywania przepływów tlenu. Ten nalot |
| 2131 | delikatny i białawy spokrewniał liście z atmosfer� |
| 2132 | , dawał im srebrzysty, |
| 2133 | szary połysk fal powietrznych, cienistych zadumań między dwoma błyskami |
| 2134 | słońca. A jedna z tych roślin, żółta i pełna mlecznego soku w bladych |
| 2135 | łodygach, nadęta powietrzem, pędziła ze swych pustych pędów już samo |
| 2136 | powietrze, sam puch w kształcie pierzastych kul mleczowych rozsypywanych |
| 2137 | przez powiew i wsi� |
| 2138 | kaj� |
| 2139 | cych bezgłośnie w błękitn� |
| 2140 | ciszę. Ogród był |
| 2141 | rozległy i rozgałęziony kilku odnogami i miał różne strefy i klimaty. W |
| 2142 | jednej stronie był otwarty, pełen mleka niebios i powietrza, i tam |
| 2143 | podścielał niebu co najmiększ� |
| 2144 | , najdelikatniejsz� |
| 2145 | , najpuszystsz� |
| 2146 | zieleń. |
| 2147 | Ale w miarę jak opadał w gł� |
| 2148 | b długiej odnogi i zanurzał się w cień |
| 2149 | między tyln� |
| 2150 | ścianę opuszczonej fabryki wody sodowej, wyraźnie |
| 2151 | pochmurniał, stawał się opryskliwy i niedbały, zapuszczał się dziko i |
| 2152 | niechlujnie, srożył się pokrzywami, zjeżał bodiakami, parszywiał |
| 2153 | chwastem wszelkim, aż w samym końcu między ścianami, w szerokiej |
| 2154 | prostok� |
| 2155 | tnej zatoce tracił wszelk� |
| 2156 | miarę i wpadał w szał. Tam to nie był |
| 2157 | już sad, tylko paroksyzm szaleństwa, wybuch wściekłości, cyniczny |
| 2158 | bezwstyd i rozpusta. Tam, rozbestwione, daj� |
| 2159 | c upust swej pasji, |
| 2160 | panoszyły się puste, zdziczałe kapusty łopuchów - ogromne wiedźmy, |
| 2161 | rozdziewaj� |
| 2162 | ce się w biały dzień ze swych szerokich spódnic, zrzucaj� |
| 2163 | c je |
| 2164 | z siebie, spódnica za spódnic� |
| 2165 | , aż ich wzdęte, szelestne, dziurawe |
| 2166 | łachmany oszalałymi płatami grzebały pod sob� |
| 2167 | kłótliwe to plemię |
| 2168 | bękarcie. A żarłoczne spódnice puchły i rozpychały się, piętrzyły się |
| 2169 | jedne na drugich, rozpierały i nakrywały wzajem, rosn� |
| 2170 | c razem wzdęt� |
| 2171 | |
| 2172 | mas� |
| 2173 | blach listnych, aż pod niski okap stodoły. Tam to było, gdziem go |
| 2174 | ujrzał jedyny raz w życiu, o nieprzytomnej od żaru godzinie południa. |
| 2175 | Była to chwila, kiedy czas, oszalały i dziki, wyłamuje się z kieratu |
| 2176 | zdarzeń i jak zbiegły włóczęga pędzi z krzykiem na przełaj przez pola. |
| 2177 | Wtedy lato, pozbawione kontroli, rośnie bez miary i rachuby na całej |
| 2178 | przestrzeni, rośnie z dzikim impetem na wszystkich punktach, w |
| 2179 | dwójnasób, w trójnasób, w inny jakiś, wyrodny czas, w nieznan� |
| 2180 | dymensję, |
| 2181 | w obłęd. O tej godzinie opanowywał mnie szał łowienia motyli, pasja |
| 2182 | ścigania tych migoc� |
| 2183 | cych plamek, tych błędnych, białych płatków, |
| 2184 | trzęs� |
| 2185 | cych się w rozognionym powietrzu niedołężnym gzygzakiem. I |
| 2186 | zdarzyło się wówczas, że któraś z tych jaskrawych plamek rozpadła się w |
| 2187 | locie na dwie, potem na trzy - i ten drgaj� |
| 2188 | cy, oślepiaj� |
| 2189 | co biały |
| 2190 | trójpunkt wiódł mnie, jak błędny ognik, przez szał bodiaków, pal� |
| 2191 | cych |
| 2192 | się w słońcu. Dopiero na granicy łopuchów zatrzymałem się, nie śmiej� |
| 2193 | c |
| 2194 | się pogr� |
| 2195 | żyć w to głuche zapadlisko. Wtedy nagle ujrzałem go. Zanurzony |
| 2196 | po pachy w łopuchach, kucał przede mn� |
| 2197 | . Widziałem jego grube bary w |
| 2198 | brudnej koszuli i niechlujny strzęp surduta. Przyczajony jak do skoku, |
| 2199 | siedział tak - z barami jakby wielkim ciężarem zgarbionymi. Ciało jego |
| 2200 | dyszało z natężenia, a z miedzianej, błyszcz� |
| 2201 | cej w słońcu twarzy lał się |
| 2202 | pot. Nieruchomy, zdawał się ciężko pracować, mocować się bez ruchu z |
| 2203 | jakimś ogromnym brzemieniem. Stałem, przygwożdżony jego wzrokiem, który |
| 2204 | mnie uj� |
| 2205 | ł jakby w kleszcze. Była to twarz włóczęgi lub pijaka. Wiecheć |
| 2206 | brudnych kłaków wichrzył się nad czołem wysokim i wypukłym jak buła |
| 2207 | kamienna, utoczona przez rzekę. Ale czoło to było skręcone w głębokie |
| 2208 | bruzdy. Nie wiadomo, czy ból, czy pal� |
| 2209 | cy żar słońca, czy nadludzkie |
| 2210 | natężenie wkręciło się tak w tę twarz i napięło rysy do pęknięcia. |
| 2211 | Czarne oczy wbiły się we mnie z natężeniem najwyższej rozpaczy czy bólu. |
| 2212 | Te oczy patrzyły na mnie i nie patrzyły, widziały mnie i nie widziały |
| 2213 | wcale. Były to pękaj� |
| 2214 | ce gałki, wytężone najwyższym uniesieniem bólu albo |
| 2215 | dzik� |
| 2216 | rozkosz� |
| 2217 | natchnienia. I nagle z tych rysów, naci� |
| 2218 | gniętych do |
| 2219 | pęknięcia, wyboczył się jakiś straszny, załamany cierpieniem grymas i |
| 2220 | ten grymas rósł, brał w siebie tamten obłęd i natchnienie, pęczniał nim, |
| 2221 | wybaczał się coraz bardziej, aż wyłamał się rycz� |
| 2222 | cym, charcz� |
| 2223 | cym kaszlem |
| 2224 | śmiechu. Do głębi wstrz� |
| 2225 | śnięty, widziałem, jak hucz� |
| 2226 | c śmiechem z |
| 2227 | potężnych piersi, dźwign� |
| 2228 | ł się powoli z kucek i zgarbiony jak goryl, z |
| 2229 | rękoma w opadaj� |
| 2230 | cych łachmanach spodni, uciekał, człapi� |
| 2231 | c przez łopoc� |
| 2232 | ce |
| 2233 | blachy łopuchów, wielkimi skokami - Pan bez fletu, cofaj� |
| 2234 | cy się w |
| 2235 | popłochu do swych ojczystych kniei. |
| 2236 | |
| 2237 | PAN KAROL Po południu w sobotę mój wuj, Karol, wdowiec słomiany, |
| 2238 | wybierał się pieszo do letniska, oddalonego o godzinę drogi od miasta, |
| 2239 | do żony i dzieci, które tam na wywczasach bawiły. Od czasu wyjazdu żony |
| 2240 | mieszkanie było nie sprz� |
| 2241 | tane, łóżko nie zaścielane nigdy. Pan Karol |
| 2242 | przychodził do mieszkania późn� |
| 2243 | noc� |
| 2244 | , sponiewierany, spustoszony przez |
| 2245 | nocne pohulanki, przez które go wlokły te dni upalne i puste. Zmięta, |
| 2246 | chłodna, dziko rozrzucona pościel była dlań wówczas jak� |
| 2247 | ś błog� |
| 2248 | |
| 2249 | przystani� |
| 2250 | , wysp� |
| 2251 | zbawcz� |
| 2252 | , do której przypadał ostatkiem sił jak |
| 2253 | rozbitek, miotany wiele dni i nocy przez wzburzone morze. Omackiem, w |
| 2254 | ciemności zapadał się gdzieś między białawe chmury, pasma i zwały |
| 2255 | chłodnego pierza i spał tak w niewiadomym kierunku, na wspak, głow� |
| 2256 | na |
| 2257 | dół, wbity ciemieniem w puszysty mi� |
| 2258 | ższ pościeli, jak gdyby chciał we |
| 2259 | śnie przewiercić, przewędrować na wskroś te rosn� |
| 2260 | ce noc� |
| 2261 | , potężne masywy |
| 2262 | pierzyn. Walczył we śnie z t� |
| 2263 | pościel� |
| 2264 | , jak pływak z wod� |
| 2265 | , ugniatał j� |
| 2266 | i |
| 2267 | miesił ciałem, jak ogromn� |
| 2268 | dzieżę ciasta, w któr� |
| 2269 | się zapadał, i budził |
| 2270 | się o szarym świcie zdyszany, oblany potem, wyrzucony na brzeg tego |
| 2271 | stosu pościeli, którego zmóc nie mógł w ciężkich zapasach nocnych. Tak |
| 2272 | na wpół wyrzucony z toni snu, wisiał przez chwilę nieprzytomny na |
| 2273 | krawędzi nocy, chwytaj� |
| 2274 | c piersiami powietrze, a pościel rosła dokoła |
| 2275 | niego, puchła i nakisała - i zarastała go znowu zwałem ciężkiego, |
| 2276 | białawego ciasta. Spał tak do późnego przedpołudnia, podczas gdy |
| 2277 | poduszki układały się w wielk� |
| 2278 | , biał� |
| 2279 | , płask� |
| 2280 | równinę, po której |
| 2281 | wędrował uspokojony sen jego. Tymi białymi gościńcami powracał powoli do |
| 2282 | siebie, do dnia, do jawy - i wreszcie otwierał oczy, jak śpi� |
| 2283 | cy pasażer, |
| 2284 | gdy poci� |
| 2285 | g zatrzymuje się na stacji. W pokoju panował odstały półmrok z |
| 2286 | osadem wielu dni samotności i ciszy. Tylko okno kipiało od rannego |
| 2287 | rojowiska much i story płonęły jaskrawo. Pan Karol wyziewał ze swego |
| 2288 | ciała, z głębi jam cielesnych, resztki dnia wczorajszego. To ziewanie |
| 2289 | chwytało go tak konwulsyjnie, jak gdyby chciało go odwrócić na nice. Tak |
| 2290 | wyrzucał z siebie ten piasek, te ciężary - nie strawione restancje dnia |
| 2291 | wczorajszego. Ulżywszy sobie w ten sposób, i swobodniejszy, wci� |
| 2292 | gał do |
| 2293 | notesu wydatki, kalkulował, obliczał i marzył. Potem leżał długo |
| 2294 | nieruchomy, z szklanymi oczyma, które były koloru wody, wypukłe i |
| 2295 | wilgotne. W wodnistym półmroku pokoju, rozjaśnionym refleksem dnia |
| 2296 | upalnego za storami, oczy jego jak maleńkie lusterka odbijały wszystkie |
| 2297 | błyszcz� |
| 2298 | ce przedmioty: białe plamy słońca w szparach okna, złoty |
| 2299 | prostok� |
| 2300 | t stor, i powtarzały, jak kropla wody, cały pokój z cisz� |
| 2301 | |
| 2302 | dywanów i pustych krzeseł. Tymczasem dzień za storami huczał coraz |
| 2303 | płomienniej bzykaniem much oszalałych od słońca. Okno nie mogło |
| 2304 | pomieścić tego białego pożaru i story omdlewały od jasnych falowań. |
| 2305 | Wtedy wywlekał się z pościeli i siedział jeszcze jakiś czas na łóżku, |
| 2306 | stękaj� |
| 2307 | c bezwiednie. Jego trzydziestokilkoletnie ciało zaczynało |
| 2308 | skłaniać się do korpulencji. W tym organizmie, nabrzmiewaj� |
| 2309 | cym |
| 2310 | tłuszczem, znękanym od nadużyć płciowych, ale wci� |
| 2311 | ż wzbieraj� |
| 2312 | cym bujnymi |
| 2313 | sokami, zdawał się teraz zwolna dojrzewać w tej ciszy jego przyszły los. |
| 2314 | Gdy tak siedział w bezmyślnym, wegetatywnym osłupieniu, cały zamieniony |
| 2315 | w kr� |
| 2316 | żenie, w respirację, w głębokie pulsowanie soków, rosła w głębi |
| 2317 | jego ciała, spoconego i pokrytego włosem w rozlicznych miejscach, jakaś |
| 2318 | niewiadoma, nie sformułowana przyszłość, niby potworna narośl, |
| 2319 | wyrastaj� |
| 2320 | ca fantastycznie w nieznan� |
| 2321 | dymensję. Nie przerażał się jej, |
| 2322 | gdyż czuł już swoj� |
| 2323 | tożsamość z tym niewiadomym a ogromnym, które miało |
| 2324 | nadejść, i rósł razem z nim bez sprzeciwu, w dziwnej zgodzie, zdrętwiały |
| 2325 | spokojn� |
| 2326 | groz� |
| 2327 | , odpoznaj� |
| 2328 | c przyszłego siebie w tych kolosalnych |
| 2329 | wykwitach, w tych fantastycznych spiętrzeniach, które przed jego |
| 2330 | wzrokiem wewnętrznym dojrzewały. Jedno jego oko lekko wtedy zbaczało na |
| 2331 | zewn� |
| 2332 | trz, jak gdyby odchodziło w inny wymiar. Potem z tych bezmyślnych |
| 2333 | otumanieni z tych zatraconych dali powracał znów do siebie i do chwili; |
| 2334 | widział swe stopy na dywanie, tłuste i delikatne jak u kobiety, i powoli |
| 2335 | wyjmował złote spinki z mankietów dziennej koszuli. Potem szedł do |
| 2336 | kuchni i znajdował tam w cienistym k� |
| 2337 | cie wiaderko z wod� |
| 2338 | , kr� |
| 2339 | żek |
| 2340 | cichego, czujnego zwierciadła, które nań tam czekało - jedyna żywa i |
| 2341 | wiedz� |
| 2342 | ca istota w tym pustym mieszkaniu. Nalewał do miednicy wody i |
| 2343 | kosztował skór� |
| 2344 | jej młodej i odstałej, słodkawej mokrości. Długo i |
| 2345 | starannie robił toaletę, nie spiesz� |
| 2346 | c się i wł� |
| 2347 | czaj� |
| 2348 | c pauzy między |
| 2349 | poszczególne manipulacje. To mieszkanie, puste i zapuszczone, nie |
| 2350 | uznawało go, te meble i ściany śledziły za nim z milcz� |
| 2351 | c� |
| 2352 | krytyk� |
| 2353 | . Czuł |
| 2354 | się, wchodz� |
| 2355 | c w ich ciszę, jak intruz w tym podwodnym, zatopionym |
| 2356 | królestwie, w którym płyn� |
| 2357 | ł inny, odrębny czas. Otwieraj� |
| 2358 | c własne |
| 2359 | szuflady, miał uczucie złodzieja i chodził mimo woli na palcach, boj� |
| 2360 | c |
| 2361 | się obudzić hałaśliwe i nadmierne echo, czekaj� |
| 2362 | ce drażliwie na |
| 2363 | najlżejsz� |
| 2364 | przyczynę, by wybuchn� |
| 2365 | ć. A gdy wreszcie, id� |
| 2366 | c cicho od szafy |
| 2367 | do szafy, znajdował kawałek po kawałku wszystko potrzebne i kończył |
| 2368 | toaletę wśród tych mebli, które tolerowały go w milczeniu, z nieobecn� |
| 2369 | |
| 2370 | min� |
| 2371 | , i wreszcie był gotów, to stoj� |
| 2372 | c na odejściu z kapeluszem w ręku, |
| 2373 | czuł się zażenowany, że i w ostatniej chwili nie mógł znaleźć słowa, |
| 2374 | które by rozwi� |
| 2375 | zało to wrogie milczenie, i odchodził ku drzwiom |
| 2376 | zrezygnowany, zwolna, ze spuszczon� |
| 2377 | głow� |
| 2378 | - gdy w przeciwn� |
| 2379 | stronę |
| 2380 | oddalał się tymczasem bez pośpiechu - w gł� |
| 2381 | b zwierciadła - ktoś |
| 2382 | odwrócony na zawsze plecami - przez pust� |
| 2383 | amfiladę pokojów, które nie |
| 2384 | istniały. |
| 2385 | |
| 2386 | SKLEPY CYNAMONOWE W okresie najkrótszych, sennych dni zimowych, ujętych |
| 2387 | z obu stron, od poranku i od wieczora, w futrzane krawędzie zmierzchów, |
| 2388 | gdy miasto rozgałęziało się coraz głębiej w labirynty zimowych nocy, z |
| 2389 | trudem przywoływane przez krótki świt do opamiętania, do powrotu - |
| 2390 | ojciec mój był już zatracony, zaprzedany, zaprzysiężony tamtej sferze. |
| 2391 | Twarz jego i głowa zarastały wówczas bujnie i dziko siwym włosem, |
| 2392 | stercz� |
| 2393 | cym nieregularnie wiechciami, szczecinami, długimi pędzlami, |
| 2394 | strzelaj� |
| 2395 | cymi z brodawek, z brwi, z dziurek od nosa - co nadawało jego |
| 2396 | fizjonomii wygl� |
| 2397 | d starego, nastroszonego lisa. Węch jego i słuch |
| 2398 | zaostrzał się niepomiernie i znać było po grze jego milcz� |
| 2399 | cej i napiętej |
| 2400 | twarzy, że za pośrednictwem tych zmysłów pozostaje on w ci� |
| 2401 | głym |
| 2402 | kontakcie z niewidzialnym światem ciemnych zakamarków, dziur mysich, |
| 2403 | zmurszałych przestrzeni pustych pod podłog� |
| 2404 | i kanałów kominowych. |
| 2405 | Wszystkie chroboty, trzaski nocne, tajne, skrzypi� |
| 2406 | ce życie podłogi miały |
| 2407 | w nim nieomylnego i czujnego dostrzegacza, szpiega i współspiskowca. |
| 2408 | Absorbowało go to w tym stopniu, że pogr� |
| 2409 | żał się zupełnie w tej |
| 2410 | niedostępnej dla nas sferze, z której nie próbował zdawać nam sprawy. |
| 2411 | Nieraz musiał strzepywać palcami i śmiać się cicho do siebie samego, gdy |
| 2412 | te wybryki niewidzialnej sfery stawały się zbyt absurdalne; porozumiewał |
| 2413 | się wówczas spojrzeniem z naszym kotem, który również wtajemniczony w |
| 2414 | ten świat, podnosił sw� |
| 2415 | cyniczn� |
| 2416 | , zimn� |
| 2417 | , porysowan� |
| 2418 | pręgami twarz, |
| 2419 | mruż� |
| 2420 | c z nudów i obojętności skośne szparki oczu. Zdarzało się podczas |
| 2421 | obiadu, że wśród jedzenia odkładał nagle nóż i widelec i z serwet� |
| 2422 | |
| 2423 | zawi� |
| 2424 | zan� |
| 2425 | pod szyj� |
| 2426 | podnosił się kocim ruchem, skradał na brzuścach |
| 2427 | palców do drzwi s� |
| 2428 | siedniego, pustego pokoju i z największ� |
| 2429 | ostrożności� |
| 2430 | |
| 2431 | zagl� |
| 2432 | dał przez dziurkę od klucza. Potem wracał do stołu, jakby |
| 2433 | zawstydzony, z zakłopotanym uśmiechem, wśród mruknięć i niewyraźnych |
| 2434 | mamrotań, odnosz� |
| 2435 | cych się do wewnętrznego monologu, w którym był |
| 2436 | pogr� |
| 2437 | żony. Ażeby mu sprawić pewn� |
| 2438 | dystrakcję i oderwać go od |
| 2439 | chorobliwych dociekań, wyci� |
| 2440 | gała go matka na wieczorne spacery, na które |
| 2441 | szedł, milcz� |
| 2442 | c, bez oporu, ale i bez przekonania, roztargniony i |
| 2443 | nieobecny duchem. Raz nawet poszliśmy do teatru. Znaleźliśmy się znowu w |
| 2444 | tej wielkiej, źle oświetlonej i brudnej sali, pełnej sennego gwaru |
| 2445 | ludzkiego i bezładnego zamętu. Ale gdy przebrnęliśmy przez ciżbę ludzk� |
| 2446 | , |
| 2447 | wynurzyła się przed nami olbrzymia bladomebieska kurtyna, jak niebo |
| 2448 | jakiegoś innego firmamentu. Wielkie, malowane maski różowe, z wydętymi |
| 2449 | policzkami, nurzały się w ogromnym płóciennym przestworzu. To sztuczne |
| 2450 | niebo szerzyło się i płynęło wzdłuż i w poprzek, wzbieraj� |
| 2451 | c ogromnym |
| 2452 | tchem patosu i wielkich gestów, atmosfer� |
| 2453 | tego świata sztucznego i |
| 2454 | pełnego blasku, który budował się tam, na dudni� |
| 2455 | cych rusztowaniach |
| 2456 | sceny. Dreszcz płyn� |
| 2457 | cy przez wielkie oblicze tego nieba, oddech |
| 2458 | ogromnego płótna, od którego rosły i ożywały maski, zdradzał |
| 2459 | iluzoryczność tego firmamentu, sprawiał to drganie rzeczywistości, które |
| 2460 | w chwilach metafizycznych odczuwamy jako migotanie tajemnicy. Maski |
| 2461 | trzepotały czerwonymi powiekami, kolorowe wargi szeptały coś bezgłośnie |
| 2462 | i wiedziałem, że przyjdzie chwila, kiedy napięcie tajemnicy dojdzie do |
| 2463 | zenitu i wtedy wezbrane niebo kurtyny pęknie naprawdę, uniesie się i |
| 2464 | ukaże rzeczy niesłychane i olśniewaj� |
| 2465 | ce. Lecz nie było mi dane doczekać |
| 2466 | tej chwili, albowiem tymczasem ojciec zacz� |
| 2467 | ł zdradzać pewne oznaki |
| 2468 | zaniepokojenia, chwytał się za kieszenie i wreszcie oświadczył, że |
| 2469 | zapomniał portfelu z pieniędzmi i ważnymi dokumentami. Po krótkiej |
| 2470 | naradzie z matk� |
| 2471 | , w której uczciwość Adeli została poddana pospiesznej, |
| 2472 | ryczałtowej ocenie, zaproponowano mi, żebym wyruszył do domu na |
| 2473 | poszukiwanie portfelu. Zdaniem matki do rozpoczęcia widowiska było |
| 2474 | jeszcze wiele czasu i przy mojej zwinności mogłem na czas powrócić. |
| 2475 | Wyszedłem w noc zimow� |
| 2476 | , kolorow� |
| 2477 | od iluminacji nieba. Była to jedna z |
| 2478 | tych jasnych nocy, w których firmament gwiezdny jest tak rozległy i |
| 2479 | rozgałęziony, jakby rozpadł się, rozłamał i podzielił na labirynt |
| 2480 | odrębnych niebios, wystarczaj� |
| 2481 | cych do obdzielenia całego miesi� |
| 2482 | ca nocy |
| 2483 | zimowych i do nakrycia swymi srebrnymi i malowanymi kloszami wszystkich |
| 2484 | ich nocnych zjawisk, przygód, awantur i karnawałów. Jest lekkomyślności� |
| 2485 | |
| 2486 | nie do darowania wysyłać w tak� |
| 2487 | noc młodego chłopca z misj� |
| 2488 | ważn� |
| 2489 | i |
| 2490 | piln� |
| 2491 | , albowiem w jej półświetle zwielokrotniaj� |
| 2492 | się, pl� |
| 2493 | cz� |
| 2494 | i |
| 2495 | wymieniaj� |
| 2496 | jedne z drugimi ulice. Otwieraj� |
| 2497 | się w głębi miasta, żeby tak |
| 2498 | rzec, ulice podwójne, ulice sobowtóry, ulice kłamliwe i zwodne. |
| 2499 | Oczarowana i zmylona wyobraźnia wytwarza złudne plany miasta, rzekomo |
| 2500 | dawno znane i wiadome, w których te ulice maj� |
| 2501 | swe miejsce i nazwę, a |
| 2502 | noc w niewyczerpanej swej płodności nie ma nic lepszego do roboty, jak |
| 2503 | dostarczać wci� |
| 2504 | ż nowych i urojonych konfiguracji. Te kuszenia nocy |
| 2505 | zimowych zaczynaj� |
| 2506 | się zazwyczaj niewinnie od chętki skrócenia sobie |
| 2507 | drogi, użycia niezwykłego lub prędszego przejścia. Powstaj� |
| 2508 | ponętne |
| 2509 | kombinacje przecięcia zawiłej wędrówki jak� |
| 2510 | ś nie wypróbowan� |
| 2511 | przecznic� |
| 2512 | . |
| 2513 | Ale tym razem zaczęło się inaczej. Uszedłszy parę kroków, spostrzegłem, |
| 2514 | że jestem bez płaszcza. Chciałem zawrócić, lecz po chwili wydało mi się |
| 2515 | to niepotrzebn� |
| 2516 | strat� |
| 2517 | czasu, gdyż noc nie była wcale zimna, przeciwnie |
| 2518 | - pożyłkowana strugami dziwnego ciepła, tchnieniami jakiejś fałszywej |
| 2519 | wiosny. Śnieg skurczył się w baranki białe, w niewinne i słodkie runo, |
| 2520 | które pachniało fiołkami. W takie same baranki rozpuściło się niebo, w |
| 2521 | którym księżyc dwoił się i troił, demonstruj� |
| 2522 | c w tym zwielokrotnieniu |
| 2523 | wszystkie swe fazy i pozycje. Niebo obnażało tego dnia wewnętrzn� |
| 2524 | sw� |
| 2525 | |
| 2526 | konstrukcję w wielu jakby anatomicznych preparatach, pokazuj� |
| 2527 | cych |
| 2528 | spirale i słoje światła, przekroje seledynowych brył nocy, plazmę |
| 2529 | przestworzy, tkankę rojeń nocnych. W tak� |
| 2530 | noc nie podobna iść Podwalem |
| 2531 | ani żadn� |
| 2532 | inn� |
| 2533 | z ciemnych ulic, które s� |
| 2534 | odwrotn� |
| 2535 | stron� |
| 2536 | , niejako |
| 2537 | podszewk� |
| 2538 | czterech linij rynku, i nie przypomnieć sobie, że o tej późnej |
| 2539 | porze bywaj� |
| 2540 | czasem jeszcze otwarte niektóre z owych osobliwych a tyle |
| 2541 | nęc� |
| 2542 | cych sklepów, o których zapomina się w dnie zwyczajne. Nazywam je |
| 2543 | sklepami cynamonowymi dla ciemnych boazeryj tej barwy, którymi s� |
| 2544 | |
| 2545 | wyłożone. Te prawdziwie szlachetne handle, w późn� |
| 2546 | noc otwarte, były |
| 2547 | zawsze przedmiotem moich gor� |
| 2548 | cych marzeń. Słabo oświetlone, ciemne i |
| 2549 | uroczyste ich wnętrza pachniały głębokim zapachem farb, laku, kadzidła, |
| 2550 | aromatem dalekich krajów i rzadkich materiałów. Mogłeś tam znaleźć ognie |
| 2551 | bengalskie, szkatułki czarodziejskie, marki krajów dawno zaginionych, |
| 2552 | chińskie odbijanki, indygo, kalafonium z Malabaru, jaja owadów |
| 2553 | egzotycznych, papug, tukanów, żywe salamandry i bazyliszki, korzeń |
| 2554 | Mandragory, norymberskie mechanizmy, homunculusy w doniczkach, |
| 2555 | mikroskopy i lunety, a nade wszystko rzadkie i osobliwe ksi� |
| 2556 | żki, stare |
| 2557 | folianty pełne przedziwnych rycin i oszołamiaj� |
| 2558 | cych historyj. Pamiętam |
| 2559 | tych starych i pełnych godności kupców, którzy obsługiwali klientów ze |
| 2560 | spuszczonymi oczyma, w dyskretnym milczeniu, i pełni byli m� |
| 2561 | drości i |
| 2562 | wyrozumienia dla ich najtajniejszych życzeń. Ale nade wszystko była tam |
| 2563 | jedna księgarnia, w której raz ogl� |
| 2564 | dałem rzadkie i zakazane druki, |
| 2565 | publikacje tajnych klubów, zdejmuj� |
| 2566 | c zasłonę z tajemnic dręcz� |
| 2567 | cych i |
| 2568 | upojnych. Tak rzadko zdarzała się sposobność odwiedzania tych sklepów - |
| 2569 | i w dodatku z mał� |
| 2570 | , lecz wystarczaj� |
| 2571 | c� |
| 2572 | sum� |
| 2573 | pieniędzy w kieszeni. Nie |
| 2574 | można było pomin� |
| 2575 | ć tej okazji mimo ważności misji powierzonej naszej |
| 2576 | gorliwości. Trzeba się było zapuścić według mego obliczenia w boczn� |
| 2577 | |
| 2578 | uliczkę, min� |
| 2579 | ć dwie albo trzy przecznice, ażeby osi� |
| 2580 | gn� |
| 2581 | ć ulicę nocnych |
| 2582 | sklepów. To oddalało mnie od celu, ale można było nadrobić spóźnienie, |
| 2583 | wracaj� |
| 2584 | c drog� |
| 2585 | na Żupy Solne. Uskrzydlony pragnieniem zwiedzenia sklepów |
| 2586 | cynamonowych, skręciłem w wiadom� |
| 2587 | mi ulicę i leciałem więcej, aniżeli |
| 2588 | szedłem, bacz� |
| 2589 | c, by nie zmylić drogi. Tak min� |
| 2590 | łem już trzeci� |
| 2591 | czy |
| 2592 | czwart� |
| 2593 | przecznicę, a upragnionej ulicy wci� |
| 2594 | ż nie było. W dodatku nawet |
| 2595 | konfiguracja ulic nie odpowiadała oczekiwanemu obrazowi. Sklepów ani |
| 2596 | śladu. Szedłem ulic� |
| 2597 | , której domy nie miały nigdzie bramy wchodowej, |
| 2598 | tylko okna szczelnie zamknięte, ślepe odblaskiem księżyca. Po drugiej |
| 2599 | stronie tych domów musi prowadzić właściwa ulica, od której te domy s� |
| 2600 | |
| 2601 | dostępne - myślałem sobie. Z niepokojem przyspieszałem kroku, rezygnuj� |
| 2602 | c |
| 2603 | w duchu z myśli zwiedzenia sklepów. Byle tylko wydostać się st� |
| 2604 | d prędko |
| 2605 | w znane okolice miasta. Zbliżałem się do wylotu, pełen niepokoju, gdzie |
| 2606 | też ona mnie wyprowadzi. Wyszedłem na szeroki, rzadko zabudowany |
| 2607 | gościniec, bardzo długi i prosty. Owiał mnie od razu oddech szerokiej |
| 2608 | przestrzeni. Stały tam przy ulicy albo w głębi ogrodów malownicze wille, |
| 2609 | ozdobne budynki bogaczy. W przerwach między nimi widniały parki i mury |
| 2610 | sadów. Obraz przypominał z daleka ulicę Leszniańsk� |
| 2611 | w jej dolnych i |
| 2612 | rzadko zwiedzanych okolicach. Światło księżyca, rozpuszczone w |
| 2613 | tysi� |
| 2614 | cznych barankach, w łuskach srebrnych na niebie, było blade i tak |
| 2615 | jasne jak w dzień - tylko parki i ogrody czerniały w tym srebrnym |
| 2616 | krajobrazie. Przyjrzawszy się bacznie jednemu z budynków, doszedłem do |
| 2617 | przekonania, że mam przed sob� |
| 2618 | tyln� |
| 2619 | i nigdy nie widzian� |
| 2620 | stronę gmachu |
| 2621 | gimnazjalnego. Właśnie dochodziłem do bramy, która ku memu zdziwieniu |
| 2622 | była otwarta, sień oświetlona. Wszedłem i znalazłem się na czerwonym |
| 2623 | chodniku korytarza. Miałem nadzieję, że zdołam nie spostrzeżony |
| 2624 | przekraść się przez budynek i wyjść przedni� |
| 2625 | bram� |
| 2626 | , skracaj� |
| 2627 | c sobie |
| 2628 | znakomicie drogę. Przypomniałem sobie, że o tej późnej godzinie musi się |
| 2629 | w sali profesora Arendta odbywać jedna z lekcyj nadobowi� |
| 2630 | zkowych, |
| 2631 | prowadzona w późn� |
| 2632 | noc, na które zbieraliśmy się zimow� |
| 2633 | por� |
| 2634 | , płon� |
| 2635 | c |
| 2636 | szlachetnym zapałem do ćwiczeń rysunkowych, jakim natchn� |
| 2637 | ł nas ten |
| 2638 | znakomity nauczyciel. Mała gromadka pilnych gubiła się prawie w wielkiej |
| 2639 | ciemnej sali, na której ścianach ogromniały i łamały się cienie naszych |
| 2640 | głów, rzucane od dwóch małych świeczek płon� |
| 2641 | cych w szyjkach butelek. |
| 2642 | Prawdę mówi� |
| 2643 | c, niewieleśmy podczas tych godzin rysowali i profesor nie |
| 2644 | stawiał zbyt ścisłych wymagań. Niektórzy przynosili sobie z domu |
| 2645 | poduszki i układali się na ławkach do powierzchownej drzemki. I tylko |
| 2646 | najpilniejsi rysowali pod sam� |
| 2647 | świec� |
| 2648 | , w złotym kręgu jej blasku. |
| 2649 | Czekaliśmy zazwyczaj długo na przyjście profesora, nudz� |
| 2650 | c się wśród |
| 2651 | sennych rozmów. Wreszcie otwierały się drzwi jego pokoju i wchodził - |
| 2652 | mały, z piękn� |
| 2653 | brod� |
| 2654 | , pełen ezoterycznych uśmiechów, dyskretnych |
| 2655 | przemilczeń i aromatu tajemnicy. Szybko zaciskał za sob� |
| 2656 | drzwi gabinetu, |
| 2657 | przez które w momencie otworzenia tłoczyła się za jego głow� |
| 2658 | ciżba |
| 2659 | gipsowych cieni, fragmentów klasycznych, bolesnych Niobid, Danaid i |
| 2660 | Tantalidów, cały smutny i jałowy Olimp, więdn� |
| 2661 | cy od lat w tym muzeum |
| 2662 | gipsów. Zmierzch tego pokoju mętniał i za dnia i przelewał się sennie od |
| 2663 | gipsowych marzeń, pustych spojrzeń, bledn� |
| 2664 | cych owali i zamyśleń |
| 2665 | odchodz� |
| 2666 | cych w nicość. Lubiliśmy nieraz podsłuchiwać pod drzwiami - |
| 2667 | ciszy, pełnej westchnień i szeptów tego kruszej� |
| 2668 | cego w pajęczynach |
| 2669 | rumowiska, tego rozkładaj� |
| 2670 | cego się w nudzie i monotonii zmierzchu bogów. |
| 2671 | Profesor przechadzał się dostojnie, pełen namaszczenia, wzdłuż pustych |
| 2672 | ławek, wśród których rozrzuceni małymi grupkami, rysowaliśmy coś w |
| 2673 | szarym odblasku nocy zimowej. Było zacisznie i sennie. Gdzieniegdzie |
| 2674 | koledzy moi układali się do snu. Świeczki powoli dogasały w butelkach. |
| 2675 | Profesor pogr� |
| 2676 | żał się w głębok� |
| 2677 | witrynę, pełn� |
| 2678 | starych foliałów, |
| 2679 | staromodnych ilustracyj, sztychów i druków. Pokazywał nam wśród |
| 2680 | ezoterycznych gestów stare litografie wieczornych pejzaży, gęstwiny |
| 2681 | nocne, aleje zimowych parków, czerniej� |
| 2682 | ce na białych drogach |
| 2683 | księżycowych. Wśród sennych rozmów upływał niespostrzeżenie czas i biegł |
| 2684 | nierównomiernie, robi� |
| 2685 | c niejako węzły w upływie godzin, połykaj� |
| 2686 | c kędyś |
| 2687 | całe puste interwały trwania, Niespostrzeżenie, bez przejścia, |
| 2688 | odnajdywaliśmy nasz� |
| 2689 | czeredę już w drodze powrotnej na białej od śniegu |
| 2690 | ścieżce szpaleru, flankowanej czarn� |
| 2691 | , such� |
| 2692 | gęstwin� |
| 2693 | krzaków. Szliśmy |
| 2694 | wzdłuż tego włochatego brzegu ciemności, ocieraj� |
| 2695 | c się o niedźwiedzie |
| 2696 | futro krzaków, trzaskaj� |
| 2697 | cych pod naszymi nogami w jasn� |
| 2698 | noc |
| 2699 | bezksiężycow� |
| 2700 | , w mleczny, fałszywy dzień, daleko po północy. Rozprószona |
| 2701 | biel tego światła, mż� |
| 2702 | ca ze śniegu, z bladego powietrza, z mlecznych |
| 2703 | przestworzy, była jak szary papier sztychu, na którym głębok� |
| 2704 | czerni� |
| 2705 | |
| 2706 | pl� |
| 2707 | tały się kreski i szrafirunki gęstych zarośli. Noc powtarzała teraz |
| 2708 | głęboko po północy te serie nokturnów, sztychów nocnych profesora |
| 2709 | Arendta, kontynuowała jego fantazje. W tej czarnej gęstwinie parku, we |
| 2710 | włochatej sierści zarośli, w masie kruchego chrustu były miejscami |
| 2711 | nisze, gniazda najgłębszej puszystej czarności, pełne pl� |
| 2712 | taniny, |
| 2713 | sekretnych gestów, bezładnej rozmowy na migi. Było w tych gniazdach |
| 2714 | zacisznie i ciepło. Siadaliśmy tam na letnim miękkim śniegu w naszych |
| 2715 | włochatych płaszczach, zajadaj� |
| 2716 | c orzechy, których pełna była leszczynowa |
| 2717 | ta gęstwina w ow� |
| 2718 | wiosenn� |
| 2719 | zimę. Przez zarośla przewijały się bezgłośnie |
| 2720 | kuny, łasice i ichneumony, futrzane, węsz� |
| 2721 | ce zwierz� |
| 2722 | tka, śmierdz� |
| 2723 | ce |
| 2724 | kożuchem, wydłużone, na niskich łapkach. Podejrzewaliśmy, że były między |
| 2725 | nimi okazy gabinetu szkolnego, które choć wypatroszone i łysiej� |
| 2726 | ce, |
| 2727 | uczuwały w tę biał� |
| 2728 | noc w swym pustym wnętrzu głos starego instynktu, |
| 2729 | głos rui, i wracały do matecznika na krótki, złudny żywot. Ale powoli |
| 2730 | fosforescencja wiosennego śniegu mętniała i gasła i nadchodziła czarna i |
| 2731 | gęsta oćma przed świtem. Niektórzy z nas zasypiali w ciepłym śniegu, |
| 2732 | inni domacywali się w gęstwinie bram swych domów, wchodzili omackiem do |
| 2733 | ciemnych wnętrzy, w sen rodziców i braci, w dalszy ci� |
| 2734 | g głębokiego |
| 2735 | chrapania, które doganiali na swych spóźnionych drogach. Te nocne seanse |
| 2736 | pełne były dla mnie tajemnego uroku, nie mogłem i teraz pomin� |
| 2737 | ć |
| 2738 | sposobności, by nie zagl� |
| 2739 | dn� |
| 2740 | ć na moment do sali rysunkowej, |
| 2741 | postanawiaj� |
| 2742 | c, że nie pozwolę się tam zatrzymać dłużej nad krótk� |
| 2743 | |
| 2744 | chwilkę. Ale wstępuj� |
| 2745 | c po tylnych, cedrowych schodach, pełnych |
| 2746 | dźwięcznego rezonansu, poznałem, że znajduję się w obcej, nigdy nie |
| 2747 | widzianej stronie gmachu. Najlżejszy szmer nie przerywał tu solennej |
| 2748 | ciszy. Korytarze były w tym skrzydle obszerniejsze, wysłane pluszowym |
| 2749 | dywanem i pełne wytworności. Małe, ciemno płon� |
| 2750 | ce lampy świeciły na ich |
| 2751 | zagięciach. Min� |
| 2752 | wszy jedno takie kolano, znalazłem się na korytarzu |
| 2753 | jeszcze większym, strojnym w przepych pałacowy. Jedna jego ściana |
| 2754 | otwierała się szerokimi, szklanymi arkadami do wnętrza mieszkania. |
| 2755 | Zaczynała się tu przed oczyma długa amfilada pokojów, biegn� |
| 2756 | cych w gł� |
| 2757 | b |
| 2758 | i urz� |
| 2759 | dzonych z olśniewaj� |
| 2760 | c� |
| 2761 | wspaniałości� |
| 2762 | . Szpalerem obić jedwabnych, |
| 2763 | luster złoconych, kosztownych mebli i kryształowych paj� |
| 2764 | ków biegł wzrok |
| 2765 | w puszysty mi� |
| 2766 | ższ tych zbytkownych wnętrzy, pełnych kolorowego wirowania |
| 2767 | i migotliwych arabesek, pl� |
| 2768 | cz� |
| 2769 | cych się girland i p� |
| 2770 | czkuj� |
| 2771 | cych kwiatów. |
| 2772 | Głęboka cisza tych pustych salonów pełna była tylko tajnych spojrzeń, |
| 2773 | które oddawały sobie zwierciadła, i popłochu arabesek, biegn� |
| 2774 | cych wysoko |
| 2775 | fryzami wzdłuż ścian i gubi� |
| 2776 | cych się w sztukateriach białych sufitów. Z |
| 2777 | podziwem i czci� |
| 2778 | stałem przed tym przepychem, domyślałem się, że nocna |
| 2779 | moja eskapada zaprowadziła mnie niespodzianie w skrzydło dyrektora, |
| 2780 | przed jego prywatne mieszkanie. Stałem przygwożdżony ciekawości� |
| 2781 | , z |
| 2782 | bij� |
| 2783 | cym sercem, gotów do ucieczki za najlżejszym szmerem. Jakże mógłbym, |
| 2784 | przyłapany, usprawiedliwić to moje nocne szpiegowanie, moje zuchwałe |
| 2785 | wścibstwo? W którymś z głębokich pluszowych foteli mogła, nie |
| 2786 | dostrzeżona i cicha, siedzieć córeczka dyrektora i podnieść nagle na |
| 2787 | mnie oczy znad ksi� |
| 2788 | żki - czarne, sybilińskie, spokojne oczy, których |
| 2789 | spojrzenia nikt z nas wytrzymać nie umiał. Ale cofn� |
| 2790 | ć się w połowie |
| 2791 | drogi, nie dokonawszy powziętego planu, poczytałbym był sobie za |
| 2792 | tchórzostwo. Zreszt� |
| 2793 | głęboka cisza panowała dookoła w pełnych przepychu |
| 2794 | wnętrzach, oświetlonych przyćmionym światłem nie określonej pory. Przez |
| 2795 | arkady korytarza widziałem na drugim końcu wielkiego salonu duże, |
| 2796 | oszklone drzwi, prowadz� |
| 2797 | ce na taras. Było tak cicho wokoło, że nabrałem |
| 2798 | odwagi. Nie wydawało mi się to poł� |
| 2799 | czone ze zbyt wielkim ryzykiem, zejść |
| 2800 | z paru stopni, prowadz� |
| 2801 | cych do poziomu sali, w kilku susach przebiegn� |
| 2802 | ć |
| 2803 | wielki, kosztowny dywan i znaleźć się na tarasie, z którego bez trudu |
| 2804 | dostać się mogłem na dobrze mi znan� |
| 2805 | ulicę. Uczyniłem tak. Zeszedłszy na |
| 2806 | parkiety salonu, pod wielkie palmy, wystrzelaj� |
| 2807 | ce tam z wazonów aż do |
| 2808 | arabesek sufitu, spostrzegłem, że znajduję się już właściwie na gruncie |
| 2809 | neutralnym, gdyż salon nie miał wcale przedniej ściany. Był on rodzajem |
| 2810 | wielkiej loggii, ł� |
| 2811 | cz� |
| 2812 | cej się przy pomocy paru stopni z placem miejskim. |
| 2813 | Była to niejako odnoga tego placu i niektóre meble stały już na bruku. |
| 2814 | Zbiegłem z kilku kamiennych schodów i znalazłem się znów na ulicy. |
| 2815 | Konstelacje stały już stromo na głowie, wszystkie gwiazdy przekręciły |
| 2816 | się na drug� |
| 2817 | stronę, ale księżyc, zagrzebany w pierzyny obłoczków, które |
| 2818 | rozświetlał sw� |
| 2819 | niewidzialn� |
| 2820 | obecności� |
| 2821 | , zdawał się mieć przed sob� |
| 2822 | |
| 2823 | jeszcze nieskończon� |
| 2824 | drogę i, zatopiony w swych zawiłych procederach |
| 2825 | niebieskich, nie myślał o świcie. Na ulicy czerniało kilka dorożek, |
| 2826 | rozjechanych i rozklekotanych jak kalekie, drzemi� |
| 2827 | ce kraby czy karakony. |
| 2828 | Woźnica nachylił się z wysokiego kozła. Miał twarz drobn� |
| 2829 | , czerwon� |
| 2830 | i |
| 2831 | dobroduszn� |
| 2832 | . - Pojedziemy, paniczu? - zapytał. Powóz zadygotał we |
| 2833 | wszystkich stawach i przegubach swego wieloczłonkowego ciała i ruszył na |
| 2834 | lekkich obręczach. Ale kto w tak� |
| 2835 | noc powierza się kaprysom |
| 2836 | nieobliczalnego dorożkarza? Wśród klekotu szprych, wśród dudnienia pudła |
| 2837 | i budy nie mogłem porozumieć się z nim co do celu drogi. Kiwał na |
| 2838 | wszystko niedbale i pobłażliwie głow� |
| 2839 | i podśpiewywał sobie, jad� |
| 2840 | c drog� |
| 2841 | |
| 2842 | okrężn� |
| 2843 | przez miasto. Przed jakimś szynkiem stała grupa dorożkarzy, |
| 2844 | kiwaj� |
| 2845 | c nań przyjaźnie rękami. Odpowiedział im coś radośnie, po czym nie |
| 2846 | zatrzymuj� |
| 2847 | c pojazdu, rzucił mi lejce na kolana, spuścił się z kozła i |
| 2848 | przył� |
| 2849 | czył do gromady kolegów. Koń, stary m� |
| 2850 | dry koń dorożkarski, |
| 2851 | ogl� |
| 2852 | dn� |
| 2853 | ł się pobieżnie i pojechał dalej jednostajnym, dorożkarskim |
| 2854 | kłusem. Właściwie koń ten budził zaufanie - wydawał się m� |
| 2855 | drzejszy od |
| 2856 | woźnicy. Ale powozić nie umiałem - trzeba się było zdać na jego wolę. |
| 2857 | Wjechaliśmy na podmiejsk� |
| 2858 | ulicę ujęt� |
| 2859 | z obu stron w ogrody. Ogrody te |
| 2860 | przechodziły zwolna, w miarę posuwania się, w parki wielkodrzewne, a te |
| 2861 | w lasy. Nie zapomnę nigdy tej jazdy świetlistej w najjaśniejsz� |
| 2862 | noc |
| 2863 | zimow� |
| 2864 | . Kolorowa mapa niebios wyogromniała w kopułę niezmiern� |
| 2865 | , na |
| 2866 | której spiętrzyły się fantastyczne l� |
| 2867 | dy, oceany i morza, porysowane |
| 2868 | liniami wirów i pr� |
| 2869 | dów gwiezdnych, świetlistymi liniami geografii |
| 2870 | niebieskiej. Powietrze stało się lekkie do oddychania i świetlane jak |
| 2871 | gaza srebrna. Pachniało fiołkami. Spod wełnianego jak białe karakuły |
| 2872 | śniegu wychylały się anemony drż� |
| 2873 | ce, z iskr� |
| 2874 | światła księżycowego w |
| 2875 | delikatnym kielichu. Las cały zdawał się iluminować tysi� |
| 2876 | cznymi |
| 2877 | światłami, gwiazdami, które rzęsiście ronił grudniowy firmament. |
| 2878 | Powietrze dyszało jak� |
| 2879 | ś tajn� |
| 2880 | wiosn� |
| 2881 | , niewypowiedzian� |
| 2882 | czystości� |
| 2883 | śniegu |
| 2884 | i fiołków. Wjechaliśmy w teren pagórkowaty. Linie wzgórzy, włochatych |
| 2885 | nagimi rózgami drzew, podnosiły się jak błogie westchnienia w niebo. |
| 2886 | Ujrzałem na tych szczęśliwych zboczach całe grupy wędrowców, |
| 2887 | zbieraj� |
| 2888 | cych wśród mchu i krzaków opadłe i mokre od śniegu gwiazdy. |
| 2889 | Droga stała się stroma, koń poślizgiwał się i z trudem ci� |
| 2890 | gn� |
| 2891 | ł pojazd, |
| 2892 | graj� |
| 2893 | cy wszystkimi przegubami. Byłem szczęśliwy. Pierś moja wchłaniała |
| 2894 | tę błog� |
| 2895 | wiosnę powietrza, świeżość gwiazd i śniegu. Przed piersi� |
| 2896 | konia |
| 2897 | zbierał się wał białej piany śnieżnej, coraz wyższy i wyższy. Z trudem |
| 2898 | przekopywał się koń przez czyst� |
| 2899 | i śwież� |
| 2900 | jego masę. Wreszcie ustał. |
| 2901 | Wyszedłem z dorożki. Dyszał ciężko ze zwieszon� |
| 2902 | głow� |
| 2903 | . Przytuliłem jego |
| 2904 | łeb do piersi, w jego wielkich czarnych oczach lśniły łzy. Wtedy |
| 2905 | ujrzałem na jego brzuchu okr� |
| 2906 | gł� |
| 2907 | czarn� |
| 2908 | ranę. - -Dlaczego mi nie |
| 2909 | powiedziałeś? - szepn� |
| 2910 | łem ze łzami. - Drogi mój - to dla ciebie - rzekł |
| 2911 | i stał się bardzo mały, jak konik z drzewa. Opuściłem go. Czułem się |
| 2912 | dziwnie lekki i szczęśliwy. Zastanawiałem się, czy czekać na mał� |
| 2913 | |
| 2914 | kolejkę lokaln� |
| 2915 | , która tu zajeżdżała, czy też pieszo wrócić do miasta. |
| 2916 | Zacz� |
| 2917 | łem schodzić strom� |
| 2918 | serpentyn� |
| 2919 | wśród lasu, pocz� |
| 2920 | tkowo id� |
| 2921 | c krokiem |
| 2922 | lekkim, elastycznym, potem, nabieraj� |
| 2923 | c rozpędu, przeszedłem w posuwisty |
| 2924 | szczęśliwy bieg, który zmienił się wnet w jazdę jak na nartach. Mogłem |
| 2925 | dowoli regulować szybkość, kierować jazd� |
| 2926 | przy pomocy lekkich zwrotów |
| 2927 | ciała. W pobliżu miasta zahamowałem ten bieg tryumfalny, zmieniaj� |
| 2928 | c go |
| 2929 | na przyzwoity krok spacerowy. Księżyc stał jeszcze ci� |
| 2930 | gle wysoko. |
| 2931 | Transformacje nieba, metamorfozy jego wielokrotnych sklepień w coraz to |
| 2932 | kunsztowniejsze konfiguracje nie miały końca. Jak srebrne astrolabium |
| 2933 | otwierało niebo w tę noc czarodziejsk� |
| 2934 | mechanizm wnętrza i ukazywało w |
| 2935 | nieskończonych ewolucjach złocist� |
| 2936 | matematykę swych kół i trybów. Na |
| 2937 | rynku spotkałem ludzi zażywaj� |
| 2938 | cych przechadzki. Wszyscy, oczarowani |
| 2939 | widowiskiem tej nocy, mieli twarze wzniesione i srebrne od magii nieba. |
| 2940 | Troska o portfel opuściła mnie zupełnie. Ojciec, pogr� |
| 2941 | żony w swych |
| 2942 | dziwactwach, zapewne zapomniał już o zgubie, o matkę nie dbałem. W tak� |
| 2943 | |
| 2944 | noc, jedyn� |
| 2945 | w roku, przychodz� |
| 2946 | szczęśliwe myśli, natchnienia, wieszcze |
| 2947 | tknięcia palca bożego. Pełen pomysłów i inspiracji, chciałem skierować |
| 2948 | się do domu, gdy zaszli mi drogę koledzy z ksi� |
| 2949 | żkami pod pach� |
| 2950 | . Zbyt |
| 2951 | wcześnie wyszli do szkoły, obudzeni jasności� |
| 2952 | tej nocy, która nie |
| 2953 | chciała się skończyć. Poszliśmy gromad� |
| 2954 | na spacer stromo spadaj� |
| 2955 | c� |
| 2956 | |
| 2957 | ulic� |
| 2958 | , z której wiał powiew fiołków, niepewni, czy to jeszcze magia nocy |
| 2959 | srebrzyła się na śniegu, czy też świt już wstawał... |
| 2960 | |
| 2961 | ULICA KROKODYLI Mój ojciec przechowywał w dolnej szufladzie swego |
| 2962 | głębokiego biurka star� |
| 2963 | i piękn� |
| 2964 | mapę naszego miasta. Był to cały |
| 2965 | wolumen in folio pergaminowych kart, które pierwotnie spojone skrawkami |
| 2966 | płótna, tworzyły ogromn� |
| 2967 | mapę ścienn� |
| 2968 | w kształcie panoramy z ptasiej |
| 2969 | perspektywy. Zawieszona na ścianie, zajmowała niemal przestrzeń całego |
| 2970 | pokoju i otwierała daleki widok na cał� |
| 2971 | dolinę Tyśmienicy, wij� |
| 2972 | cej się |
| 2973 | falisto bladozłot� |
| 2974 | wstęg� |
| 2975 | , na całe pojezierze szeroko rozlanych moczarów |
| 2976 | i stawów, na pofałdowane przedgórza, ci� |
| 2977 | gn� |
| 2978 | ce się ku południowi, naprzód |
| 2979 | z rzadka, potem coraz tłumniejszymi pasmami, szachownic� |
| 2980 | okr� |
| 2981 | gławych |
| 2982 | wzgórzy, coraz mniejszych i coraz bledszych, w miarę jak odchodziły ku |
| 2983 | złotawej i dymnej mgle horyzontu. Z tej zwiędłej dali peryferii |
| 2984 | wynurzało się miasto i rosło ku przodowi, naprzód jeszcze w nie |
| 2985 | zróżnicowanych kompleksach, w zwartych blokach i masach domów, |
| 2986 | poprzecinanych głębokimi parowami ulic, by bliżej jeszcze wyodrębnić się |
| 2987 | w pojedyncze kamienice, sztychowane z ostr� |
| 2988 | wyrazistości� |
| 2989 | widoków |
| 2990 | ogl� |
| 2991 | danych przez lunetę. Na tych bliższych planach wydobył sztycharz |
| 2992 | cały zawikłany i wieloraki zgiełk ulic i zaułków, ostr� |
| 2993 | wyrazistość |
| 2994 | gzymsów, architrawów, archiwolt i pilastrów, świec� |
| 2995 | cych w późnym i |
| 2996 | ciemnym złocie pochmurnego popołudnia, które pogr� |
| 2997 | ża wszystkie załomy i |
| 2998 | framugi w głębokiej sepii cienia. Bryły i pryzmy tego cienia wcinały |
| 2999 | się, jak plastry ciemnego miodu, w w� |
| 3000 | wozy ulic, zatapiały w swej |
| 3001 | ciepłej, soczystej masie tu cał� |
| 3002 | połowę ulicy, tam wyłom między domami, |
| 3003 | dramatyzowały i orkiestrowały ponur� |
| 3004 | romantyk� |
| 3005 | cieni tę wielorak� |
| 3006 | |
| 3007 | polifonię architektoniczn� |
| 3008 | . Na tym planie, wykonanym w stylu barokowych |
| 3009 | prospektów, okolica Ulicy Krokodylej świeciła pust� |
| 3010 | biel� |
| 3011 | , jak� |
| 3012 | na |
| 3013 | kartach geograficznych zwykło się oznaczać okolice podbiegunowe, krainy |
| 3014 | niezbadane i niepewnej egzystencji. Tylko linie kilku ulic wrysowane tam |
| 3015 | były czarnymi kreskami i opatrzone nazwami w prostym, nieozdobnym |
| 3016 | piśmie, w odróżnieniu od szlachetnej antykwy innych napisów. Widocznie |
| 3017 | kartograf wzbraniał się uznać przynależność tej dzielnicy do zespołu |
| 3018 | miasta i zastrzeżenie swe wyraził w tym odrębnym i postponuj� |
| 3019 | cym |
| 3020 | wykonaniu. Aby zrozumieć tę rezerwę, musimy już teraz zwrócić uwagę na |
| 3021 | dwuznaczny i w� |
| 3022 | tpliwy charakter tej dzielnicy, tak bardzo odbiegaj� |
| 3023 | cy od |
| 3024 | zasadniczego tonu całego miasta. Był to dystrykt przemysłowo-handlowy z |
| 3025 | podkreślonym jaskrawo charakterem trzeźwej użytkowości. Duch czasu, |
| 3026 | mechanizm ekonomiki, nie oszczędził i naszego miasta i zapuścił korzenie |
| 3027 | na skrawku jego peryferii, gdzie rozwin� |
| 3028 | ł się w pasożytnicz� |
| 3029 | dzielnicę. |
| 3030 | Kiedy w starym mieście panował wci� |
| 3031 | ż jeszcze nocny, pok� |
| 3032 | tny handel, |
| 3033 | pełen solennej ceremonialności, w tej nowej dzielnicy rozwinęły się od |
| 3034 | razu nowoczesne, trzeźwe formy komercjalizmu. Pseudoamerykanizm, |
| 3035 | zaszczepiony na starym, zmurszałym gruncie miasta, wystrzelił tu bujn� |
| 3036 | , |
| 3037 | lecz pust� |
| 3038 | i bezbarwn� |
| 3039 | wegetacj� |
| 3040 | tandetnej, lichej pretensjonalności. |
| 3041 | Widziało się tam tanie, marnie budowane kamienice o karykaturalnych |
| 3042 | fasadach, oblepione monstrualnymi sztukateriami z popękanego gipsu. |
| 3043 | Stare, krzywe domki podmiejskie otrzymały szybko sklecone portale, które |
| 3044 | dopiero bliższe przyjrzenie demaskowało jako nędzne imitacje |
| 3045 | wielkomiejskich urz� |
| 3046 | dzeń. Wadliwe, mętne i brudne szyby, łami� |
| 3047 | ce w |
| 3048 | falistych refleksach ciemne odbicie ulicy, nie heblowane drzewo portali, |
| 3049 | szara atmosfera jałowych tych wnętrzy, osiadaj� |
| 3050 | cych pajęczyn� |
| 3051 | i kłakami |
| 3052 | kurzu na wysokich półkach i wzdłuż odartych i krusz� |
| 3053 | cych się ścian, |
| 3054 | wyciskały tu, na sklepach, piętno dzikiego Klondike'u. Tak ci� |
| 3055 | gnęły się |
| 3056 | jeden za drugim, magazyny krawców, konfekcje, składy porcelany, |
| 3057 | drogerie, zakłady fryzjerskie. Szare ich, wielkie szyby wystawowe nosiły |
| 3058 | ukośnie lub w półkolu biegn� |
| 3059 | ce napisy ze złoconych plastycznych liter: |
| 3060 | CONFISERIE, MANUCURE, KING OF ENGLAND. Rdzenni mieszkańcy miasta |
| 3061 | trzymali się z dala od tej okolicy, zamieszkiwanej przez szumowiny, |
| 3062 | przez gmin, przez kreatury bez charakteru, bez gęstości, przez istn� |
| 3063 | |
| 3064 | lichotę moraln� |
| 3065 | , tę tandetn� |
| 3066 | odmianę człowieka, która rodzi się w takich |
| 3067 | efemerycznych środowiskach. Ale w dniach upadku, w godzinach niskiej |
| 3068 | pokusy zdarzało się, że ten lub ów z mieszkańców miasta zabł� |
| 3069 | kiwał się |
| 3070 | na wpół przypadkiem w tę w� |
| 3071 | tpliw� |
| 3072 | dzielnicę. Najlepsi nie byli czasem |
| 3073 | wolni od pokusy dobrowolnej degradacji, zniwelowania granic i |
| 3074 | hierarchii, pławienia się w tym płytkim błocie wspólnoty, łatwej |
| 3075 | intymności, brudnego zmieszania. Dzielnica ta była eldoradem takich |
| 3076 | dezerterów moralnych, takich zbiegów spod sztandaru godności własnej. |
| 3077 | Wszystko zdawało się tam podejrzane i dwuznaczne, wszystko zapraszało |
| 3078 | sekretnym mrugnięciem, cynicznie artykułowanym gestem, wyraźnie |
| 3079 | przymrużonym perskim okiem - do nieczystych nadziei, wszystko wyzwalało |
| 3080 | z pęt nisk� |
| 3081 | naturę. Mało kto, nie uprzedzony, spostrzegał dziwn� |
| 3082 | |
| 3083 | osobliwość tej dzielnicy: brak barw, jak gdyby w tym tandetnym, w |
| 3084 | pośpiechu wyrosłym mieście nie można było sobie pozwolić na luksus |
| 3085 | kolorów. Wszystko tam było szare jak na jednobarwnych fotografiach, jak |
| 3086 | w ilustrowanych prospektach. Podobieństwo to wychodziło poza zwykł� |
| 3087 | |
| 3088 | metaforę, gdyż chwilami, wędruj� |
| 3089 | c po tej części miasta, miało się w |
| 3090 | istocie wrażenie, że wertuje się w jakimś prospekcie, w nudnych |
| 3091 | rubrykach komercjalnych ogłoszeń, wśród których zagnieździły się |
| 3092 | pasożytniczo podejrzane anonse, drażliwe notatki, w� |
| 3093 | tpliwe ilustracje; i |
| 3094 | wędrówki te były równie jałowe i bez rezultatu jak ekscytacje fantazji, |
| 3095 | pędzonej przez szpalty i kolumny pornograficznych druków. Wchodziło się |
| 3096 | do jakiegoś krawca, żeby zamówić ubranie - ubranie o taniej elegancji, |
| 3097 | tak charakterystycznej dla tej dzielnicy. Lokal był wielki i pusty, |
| 3098 | bardzo wysoki i bezbarwny. Ogromne wielopiętrowe półki wznosz� |
| 3099 | się jedne |
| 3100 | nad drugimi w nie określon� |
| 3101 | wysokość tej hali. Kondygnacje pustych półek |
| 3102 | wyprowadzaj� |
| 3103 | wzrok w górę aż pod sufit, który może być niebem - lichym, |
| 3104 | bezbarwnym, odrapanym niebem tej dzielnicy. Natomiast dalsze magazyny, |
| 3105 | które widać przez otwarte drzwi, pełne s� |
| 3106 | aż pod sufit pudeł i kartonów, |
| 3107 | piętrz� |
| 3108 | cych się ogromn� |
| 3109 | kartotek� |
| 3110 | , która rozpada się w górze, pod |
| 3111 | zagmatwanym niebem strychu w kubaturę pustki, w jałowy budulec nicości. |
| 3112 | Przez wielkie szare okna, kratkowane wielokrotnie jak arkusze papieru |
| 3113 | kancelaryjnego, nie wchodzi światło, gdyż przestrzeń sklepu już |
| 3114 | napełniona jest, jak wod� |
| 3115 | , indyferentn� |
| 3116 | szar� |
| 3117 | poświat� |
| 3118 | , która nie rzuca |
| 3119 | cienia i nie akcentuje niczego. Wnet nawija się jakiś smukły |
| 3120 | młodzieniec, zadziwiaj� |
| 3121 | co usłużny, giętki i nieodporny, ażeby dogodzić |
| 3122 | naszym życzeniom i zalać nas tani� |
| 3123 | i łatw� |
| 3124 | wymow� |
| 3125 | subiekta. Ale gdy, |
| 3126 | gadaj� |
| 3127 | c, rozwija ogromne postawy sukna, przymierza, fałduje i drapuje |
| 3128 | niekończ� |
| 3129 | c� |
| 3130 | się strugę materiału, przepływaj� |
| 3131 | c� |
| 3132 | przez jego ręce, |
| 3133 | formuj� |
| 3134 | c z jego fal iluzoryczne surduty i spodnie, cała ta manipulacja |
| 3135 | wydaje się czymś nieistotnym, pozorem, komedi� |
| 3136 | , ironicznie zarzucon� |
| 3137 | |
| 3138 | zasłon� |
| 3139 | na prawdziwy sens sprawy. Panienki sklepowe, smukłe i czarne, |
| 3140 | każda z jak� |
| 3141 | ś skaz� |
| 3142 | piękności (charakterystyczn� |
| 3143 | dla tej dzielnicy |
| 3144 | wybrakowanych artykułów), wchodz� |
| 3145 | i wychodz� |
| 3146 | , staj� |
| 3147 | w drzwiach |
| 3148 | magazynów, sonduj� |
| 3149 | c oczyma, czy rzecz wiadoma (powierzona doświadczonym |
| 3150 | rękom subiekta) dojrzewa do punktu właściwego. Subiekt przymila się i |
| 3151 | kryguje i chwilami robi wrażenie transwestyty. Chciałoby się go uj� |
| 3152 | ć pod |
| 3153 | miękko zarysowan� |
| 3154 | brodę lub uszczyp-n� |
| 3155 | ć w upudrowany blady policzek, gdy |
| 3156 | z porozumiewawczym półspojrzeniem dyskretnie zwraca uwagę na markę |
| 3157 | ochronn� |
| 3158 | towaru, markę o przejrzystej symbolice. Zwolna sprawa wyboru |
| 3159 | ubrania schodzi na plan dalszy. Ten miękki do efeminacji i zepsuty |
| 3160 | młodzieniec, pełen zrozumienia dla najintymniejszych poruszeń klienta, |
| 3161 | przesuwa teraz przed jego oczyma osobliwe marki ochronne, cał� |
| 3162 | |
| 3163 | bibliotekę znaków ochronnych, gabinet kolekcjonerski wyrafinowanego |
| 3164 | zbieracza. Pokazywało się wówczas, że magazyn konfekcji był tylko |
| 3165 | fasad� |
| 3166 | , za któr� |
| 3167 | kryła się antykwarnia, zbiór wysoce dwuznacznych |
| 3168 | wydawnictw i druków prywatnych. Usłużny subiekt otwiera dalsze składy, |
| 3169 | wypełnione aż pod sufit ksi� |
| 3170 | żkami, rycinami, fotografiami. Te winiety, |
| 3171 | te ryciny przechodz� |
| 3172 | stokrotnie najśmielsze nasze marzenia. Takich |
| 3173 | kulminacyj zepsucia, takich wymyślności wyuzdania nie przeczuwaliśmy |
| 3174 | nigdy. Panienki sklepowe przesuwaj� |
| 3175 | się coraz częściej pomiędzy |
| 3176 | szeregami ksi� |
| 3177 | żek, szare i papierowe, ale pełne pigmentu w zepsutych |
| 3178 | twarzach, ciemnego pigmentu brunetek o lśni� |
| 3179 | cej i tłustej czarności, |
| 3180 | która zaczajona w oczach, z nagła wybiegała z nich zygzakiem lśni� |
| 3181 | cego |
| 3182 | karakoniego biegu. Ale i w spalonych rumieńcach, w pikantnych stygmatach |
| 3183 | pieprzyków, we wstydliwych znamionach ciemnego puszku zdradzała się rasa |
| 3184 | zapiekłej, czarnej krwi. Ten barwik o nazbyt intensywnej mocy, ta mokka |
| 3185 | gęsta i aromatyczna zdawała się plamić ksi� |
| 3186 | żki, które brały one do |
| 3187 | oliwkowej dłoni, ich dotknięcia zdawały się je farbować i zostawiać w |
| 3188 | powietrzu ciemny deszcz piegów, smugę tabaki, jak purchawka o |
| 3189 | podniecaj� |
| 3190 | cej, animalnej woni. Tymczasem powszechna rozwi� |
| 3191 | złość zrzucała |
| 3192 | coraz bardziej hamulce pozorów. Subiekt, wyczerpawszy sw� |
| 3193 | natarczyw� |
| 3194 | |
| 3195 | aktywność, przechodził powoli do kobiecej bierności. Leży teraz na |
| 3196 | jednej z wielu kanap, porozstawianych wśród rejonów ksi� |
| 3197 | żek, w jedwabnej |
| 3198 | pidżamie, odsłaniaj� |
| 3199 | cej kobiecy dekolt. Panienki demonstruj� |
| 3200 | , jedna |
| 3201 | przed drug� |
| 3202 | , figury i pozycje rycin okładkowych, inne zasypiaj� |
| 3203 | już na |
| 3204 | prowizorycznych posłaniach. Nacisk na klienta rozluźniał się. |
| 3205 | Wypuszczano go z kręgu natarczywego zainteresowania, pozostawiano sobie |
| 3206 | samemu. Subiektki, zajęte rozmow� |
| 3207 | , nie zwracały nań więcej uwagi. |
| 3208 | Odwrócone do niego tyłem lub bokiem, przystawały w aroganckim kontra |
| 3209 | poście, przestępowały z nogi na nogę, graj� |
| 3210 | c kokieteryjnym obuwiem, |
| 3211 | przepuszczały z góry na dół po smukłym ciele wężow� |
| 3212 | grę członków, |
| 3213 | atakuj� |
| 3214 | c ni� |
| 3215 | spoza swej niedbałej nieodpowiedzialności podnieconego |
| 3216 | widza, którego ignorowały. Tak cofano się, wsuwano w gł� |
| 3217 | b z |
| 3218 | wyrachowaniem, otwieraj� |
| 3219 | c woln� |
| 3220 | przestrzeń dla aktywności gościa. |
| 3221 | Skorzystajmy z tego momentu nieuwagi, ażeby wymkn� |
| 3222 | ć się nieprzewidzianym |
| 3223 | konsekwencjom tej niewinnej wizyty i wydostać się na ulicę. Nikt nas nie |
| 3224 | zatrzymuje. Przez korytarze ksi� |
| 3225 | żek, pomiędzy długimi regałami czasopism |
| 3226 | i druków wydostajemy się ze sklepu i oto jesteśmy w tym miejscu Ulicy |
| 3227 | Krokodylej, gdzie z wyniesionego jej punktu widać niemal cał� |
| 3228 | długość |
| 3229 | tego szerokiego traktu aż do dalekich, nie wykończonych zabudowań dworca |
| 3230 | kolejowego. Jest to szary dzień, jak zawsze w tej okolicy, i cała |
| 3231 | sceneria wydaje się chwilami fotografi� |
| 3232 | z ilustrowanej gazety, tak |
| 3233 | szare, tak płaskie s� |
| 3234 | domy, ludzie i pojazdy. Ta rzeczywistość jest |
| 3235 | cienka jak papier i wszystkimi szparami zdradza sw� |
| 3236 | imitatywność. |
| 3237 | Chwilami ma się wrażenie, że tylko na małym skrawku przed nami układa |
| 3238 | się wszystko przykładnie w ten pointowany obraz bulwaru |
| 3239 | wielkomiejskiego, gdy tymczasem już na bokach rozwi� |
| 3240 | zuje się i rozprzęga |
| 3241 | ta zaimprowizowana maskarada i, niezdolna wytrwać w swej roli, rozpada |
| 3242 | się za nami w gips i pakuły, w rupieciarnię jakiegoś ogromnego pustego |
| 3243 | teatru. Napięcie pozy, sztuczna powaga maski, ironiczny patos drży na |
| 3244 | tym naskórku. Ale dalecy jesteśmy od chęci demaskowania widowiska. Wbrew |
| 3245 | lepszej wiedzy czujemy się wci� |
| 3246 | gnięci w tandetny czar dzielnicy. Zreszt� |
| 3247 | |
| 3248 | nie brak w obrazie miasta i pewnych cech autoparodii. Rzędy małych, |
| 3249 | parterowych domków podmiejskich zmieniaj� |
| 3250 | się z wielopiętrowymi |
| 3251 | kamienicami, które zbudowane jak z kartonu, s� |
| 3252 | konglomeratem szyldów, |
| 3253 | ślepych okien biurowych, szklistoszarych wystaw, reklam i numerów. Pod |
| 3254 | domami płynie rzeka tłumu. Ulica jest szeroka jak bulwar wielkomiejski, |
| 3255 | ale jezdnia, jak place wiejskie, zrobiona jest z ubitej gliny, pełna |
| 3256 | wybojów, kałuży i trawy. Ruch uliczny dzielnicy służy do porównań w tym |
| 3257 | mieście, mieszkańcy mówi� |
| 3258 | o nim z dum� |
| 3259 | i porozumiewawczym błyskiem w |
| 3260 | oku. Szary, bezosobisty ten tłum jest nader przejęty sw� |
| 3261 | rol� |
| 3262 | i pełen |
| 3263 | gorliwości w demonstrowaniu wielkomiejskiego pozoru. Wszelako, mimo |
| 3264 | zaaferowania i interesowności, ma się wrażenie błędnej, monotonnej, |
| 3265 | bezcelowej wędrówki, jakiegoś sennego korowodu marionetek. Atmosfera |
| 3266 | dziwnej błahości przenika tę cał� |
| 3267 | scenerię. Tłum płynie monotonnie i, |
| 3268 | rzecz dziwna, widzi się go zawsze jakby niewyraźnie, figury przepływaj� |
| 3269 | |
| 3270 | w spl� |
| 3271 | tanym, łagodnym zgiełku, nie dochodz� |
| 3272 | c do zupełnej wyrazistości. |
| 3273 | Czasem tylko wyławiamy z tego gwaru wielu głów jakieś ciemne, żywe |
| 3274 | spojrzenie, jakiś czarny melonik nasunięty głęboko na głowę, jakieś pół |
| 3275 | twarzy rozdarte uśmiechem, z ustami, które właśnie coś powiedziały, |
| 3276 | jak� |
| 3277 | ś nogę wysunięt� |
| 3278 | w kroku i tak już zastygł� |
| 3279 | na zawsze. Osobliwości� |
| 3280 | |
| 3281 | dzielnicy s� |
| 3282 | dorożki bez woźniców, biegn� |
| 3283 | ce samopas po ulicach. Nie |
| 3284 | jakoby nie było tu dorożkarzy, ale wmieszani w tłum i zajęci tysi� |
| 3285 | cem |
| 3286 | spraw, nie troszcz� |
| 3287 | się o swe dorożki. W tej dzielnicy pozoru i pustego |
| 3288 | gestu nie przywi� |
| 3289 | zuje się zbytniej wagi do ścisłego celu jazdy i |
| 3290 | pasażerowie powierzaj� |
| 3291 | się tym błędnym pojazdom z lekkomyślności� |
| 3292 | , która |
| 3293 | cechuje tu wszystko. Nieraz można ich widzieć na niebezpiecznych |
| 3294 | zakrętach, wychylonych daleko z połamanej budy, jak z lejcami w dłoniach |
| 3295 | przeprowadzaj� |
| 3296 | z natężeniem trudny manewr wymijania. Mamy w tej |
| 3297 | dzielnicy także tramwaje. Ambicja rajców miejskich święci tu najwyższy |
| 3298 | swój triumf. Ale pożałowania godny jest widok tych wozów, zrobionych z |
| 3299 | papier mâché, o ścianach powyginanych i zmiętych od wieloletniego |
| 3300 | użytku. Często brak im zupełnie przedniej ściany tak, że widzieć można w |
| 3301 | przejeździe pasażerów, siedz� |
| 3302 | cych sztywnie i zachowuj� |
| 3303 | cych się z wielk� |
| 3304 | |
| 3305 | godności� |
| 3306 | . Tramwaje te popychane s� |
| 3307 | przez tragarzy miejskich. |
| 3308 | Najdziwniejsz� |
| 3309 | atoli rzecz� |
| 3310 | jest komunikacja kolejowa na Ulicy |
| 3311 | Krokodylej. Czasami, w nieregularnych porach dnia, gdzieś ku końcowi |
| 3312 | tygodnia można zauważyć tłum ludzi czekaj� |
| 3313 | cych na zakręcie ulicy na |
| 3314 | poci� |
| 3315 | g. Nie jest się nigdy pewnym, czy przyjedzie i gdzie stanie, i |
| 3316 | zdarza się często, że ludzie ustawiaj� |
| 3317 | się w dwóch różnych punktach, nie |
| 3318 | mog� |
| 3319 | c uzgodnić swych pogl� |
| 3320 | dów na miejsce przystanku. Czekaj� |
| 3321 | długo i |
| 3322 | stoj� |
| 3323 | czarnym milcz� |
| 3324 | cym tłumem wzdłuż ledwo zarysowanych śladów toru, z |
| 3325 | twarzami w profilu, jak szereg bladych masek z papieru, wyciętych w |
| 3326 | fantastyczn� |
| 3327 | linię zapatrzenia. I wreszcie niespodzianie zajeżdża, już |
| 3328 | wjechał z bocznej uliczki, sk� |
| 3329 | d go oczekiwano, niski jak w� |
| 3330 | ż, |
| 3331 | miniaturowy, z mał� |
| 3332 | , sapi� |
| 3333 | c� |
| 3334 | , kręp� |
| 3335 | lokomotyw� |
| 3336 | . Wjechał w ten czarny |
| 3337 | szpaler i ulica staje się ciemna od tego ci� |
| 3338 | gu wozów, siej� |
| 3339 | cych pył |
| 3340 | węglowy. Ciemne sapanie parowozu i powiew dziwnej powagi, pełnej smutku, |
| 3341 | tłumiony pośpiech i zdenerwowanie zamieniaj� |
| 3342 | ulicę na chwilę w halę |
| 3343 | dworca kolejowego w szybko zapadaj� |
| 3344 | cym zmierzchu zimowym. Plag� |
| 3345 | naszego |
| 3346 | miasta jest ażiotaż biletów kolejowych i przekupstwo. W ostatniej |
| 3347 | chwili, gdy poci� |
| 3348 | g już stoi na stacji, tocz� |
| 3349 | się w nerwowym pośpiechu |
| 3350 | pertraktacje z przekupnymi urzędnikami linii żelaznej. Zanim te |
| 3351 | negocjacje się kończ� |
| 3352 | , poci� |
| 3353 | g rusza, odprowadzany przez wolno sun� |
| 3354 | cy, |
| 3355 | rozczarowany tłum, który odprowadza go daleko, ażeby się wreszcie |
| 3356 | rozproszyć. Ulica, zacieśniona na chwilę do tego zaimprowizowanego |
| 3357 | dworca, pełnego zmierzchu i tchnienia dalekich dróg - rozwidnia się |
| 3358 | znowu, rozszerza i przepuszcza znów swym korytem beztroski monotonny |
| 3359 | tłum spacerowiczów, który wędruje wśród gwaru rozmów wzdłuż wystaw |
| 3360 | sklepowych, tych brudnych, szarych czworoboków, pełnych tandetnych |
| 3361 | towarów, wielkich woskowych manekinów i lalek fryzjerskich. Wyzywaj� |
| 3362 | co |
| 3363 | ubrane, w długich koronkowych sukniach przechodz� |
| 3364 | prostytutki. Mog� |
| 3365 | to |
| 3366 | być zreszt� |
| 3367 | żony fryzjerów lub kapelmistrzów kawiarnianych. Id� |
| 3368 | |
| 3369 | drapieżnym, posuwistym krokiem i maj� |
| 3370 | w niedobrych, zepsutych twarzach |
| 3371 | nieznaczn� |
| 3372 | skazę, która je przekreśla: zezuj� |
| 3373 | czarnym, krzywym zezem lub |
| 3374 | maj� |
| 3375 | usta rozdarte, lub brak im koniuszka nosa. Mieszkańcy miasta dumni |
| 3376 | s� |
| 3377 | z tego odoru zepsucia, którym tchnie Ulica Krokodyli. Nie mamy |
| 3378 | potrzeby niczego sobie odmawiać - myśl� |
| 3379 | z dum� |
| 3380 | - stać nas i na prawdziw� |
| 3381 | |
| 3382 | wielkomiejsk� |
| 3383 | rozpustę. Twierdz� |
| 3384 | oni, że każda kobieta w tej dzielnicy |
| 3385 | jest kokot� |
| 3386 | . W istocie wystarczy zwrócić uwagę na któr� |
| 3387 | ś - a natychmiast |
| 3388 | spotyka się to uporczywe, lepkie spojrzenie, które nas zmraża rozkoszn� |
| 3389 | |
| 3390 | pewności� |
| 3391 | . Nawet dziewczęta szkolne nosz� |
| 3392 | tu w pewien charakterystyczny |
| 3393 | sposób kokardy, stawiaj� |
| 3394 | swoist� |
| 3395 | manier� |
| 3396 | smukłe nogi i maj� |
| 3397 | tę nieczyst� |
| 3398 | |
| 3399 | skazę w spojrzeniu, w której leży preformowane przyszłe zepsucie. A |
| 3400 | jednak - a jednak czy mamy zdradzić ostatni� |
| 3401 | tajemnicę tej dzielnicy, |
| 3402 | troskliwie ukrywany sekret Ulicy Krokodyli? Kilkakrotnie w trakcie |
| 3403 | naszego sprawozdania stawialiśmy pewne znaki ostrzegawcze, dawaliśmy w |
| 3404 | delikatny sposób wyraz naszym zastrzeżeniom. Uważny czytelnik nie będzie |
| 3405 | nie przygotowany na ten ostateczny obrót sprawy. Mówiliśmy o |
| 3406 | imitatywnym, iluzorycznym charakterze tej dzielnicy, ale słowa te maj� |
| 3407 | |
| 3408 | zbyt ostateczne i stanowcze znaczenie, by określić połowiczny i |
| 3409 | niezdecydowany charakter jej rzeczywistości. Język nasz nie posiada |
| 3410 | określeń, które by dozowały niejako stopień realności, definiowały jej |
| 3411 | giętkość. Powiedzmy bez ogródek: fatalności� |
| 3412 | tej dzielnicy jest, że nic |
| 3413 | w niej nie dochodzi do skutku, nic nie odbiega od swego definitivum, |
| 3414 | wszystkie ruchy rozpoczęte zawisaj� |
| 3415 | w powietrzu, wszystkie gesty |
| 3416 | wyczerpuj� |
| 3417 | się przedwcześnie i nie mog� |
| 3418 | przekroczyć pewnego martwego |
| 3419 | punktu. Mogliśmy już zauważyć wielk� |
| 3420 | bujność i rozrzutność - w |
| 3421 | intencjach, w projektach i antycypacjach, która cechuje tę dzielnicę. |
| 3422 | Cała ona nie jest niczym innym jak fermentacj� |
| 3423 | pragnień, przedwcześnie |
| 3424 | wybujał� |
| 3425 | i dlatego bezsiln� |
| 3426 | i pust� |
| 3427 | . W atmosferze nadmiernej łatwości |
| 3428 | kiełkuje tutaj każda najlżejsza zachcianka, przelotne napięcie puchnie i |
| 3429 | rośnie w pust� |
| 3430 | , wydęt� |
| 3431 | narośl, wystrzela szara i lekka wegetacja |
| 3432 | puszystych chwastów, bezbarwnych włochatych maków, zrobiona z nieważkiej |
| 3433 | tkanki majaku i haszyszu. Nad cał� |
| 3434 | dzielnic� |
| 3435 | unosi się leniwy i |
| 3436 | rozwi� |
| 3437 | zły fluid grzechu i domy, sklepy, ludzie wydaj� |
| 3438 | się niekiedy |
| 3439 | dreszczem na jej gor� |
| 3440 | czkuj� |
| 3441 | cym ciele, gęsi� |
| 3442 | skórk� |
| 3443 | na jej febrycznych |
| 3444 | marzeniach. Nigdzie, jak tu, nie czujemy się tak zagrożeni |
| 3445 | możliwościami, wstrz� |
| 3446 | śnięci bliskości� |
| 3447 | spełnienia, pobladli i bezwładni |
| 3448 | rozkosznym truchleniem ziszczenia. Lecz na tym się też kończy. |
| 3449 | Przekroczywszy pewien punkt napięcia, przypływ zatrzymuje się i cofa, |
| 3450 | atmosfera gaśnie i przekwita, możliwości więdn� |
| 3451 | i rozpadaj� |
| 3452 | się w |
| 3453 | nicość, oszalałe szare maki ekscytacji rozsypuj� |
| 3454 | się w popiół. Będziemy |
| 3455 | wiecznie żałowali, żeśmy wtedy wyszli na chwilę z magazynu konfekcji |
| 3456 | podejrzanej konduity. Nigdy nie trafimy już doń z powrotem. Będziemy |
| 3457 | bł� |
| 3458 | dzili od szyldu do szyldu i mylili się setki razy. Zwiedzimy |
| 3459 | dziesi� |
| 3460 | tki magazynów, trafimy do całkiem podobnych, będziemy wędrowali |
| 3461 | przez szpalery ksi� |
| 3462 | żek, wertowali czasopisma i druki, konferowali długo |
| 3463 | i zawile z panienkami o nadmiernym pigmencie i skażonej piękności, które |
| 3464 | nie potrafi� |
| 3465 | zrozumieć naszych życzeń. Będziemy się wikłali w |
| 3466 | nieporozumieniach, aż cała nasza gor� |
| 3467 | czka i podniecenie ulotni się w |
| 3468 | niepotrzebnym wysiłku, w straconej na próżno gonitwie. Nasze nadzieje |
| 3469 | były nieporozumieniem, dwuznaczny wygl� |
| 3470 | d lokalu i służby- pozorem, |
| 3471 | konfekcja była prawdziw� |
| 3472 | konfekcj� |
| 3473 | , a subiekt nie miał żadnych ukrytych |
| 3474 | intencyj. Świat kobiecy Ulicy Krokodylej odznacza się całkiem miernym |
| 3475 | zepsuciem, zagłuszonym grubymi warstwami przes� |
| 3476 | dów moralnych i banalnej |
| 3477 | pospolitości. W tym mieście taniego materiału ludzkiego brak także |
| 3478 | wybujałości instynktu, brak niezwykłych i ciemnych namiętności. Ulica |
| 3479 | Krokodyli była koncesj� |
| 3480 | naszego miasta na rzecz nowoczesności i zepsucia |
| 3481 | wielkomiejskiego. Widocznie nie stać nas było na nic innego jak na |
| 3482 | papierow� |
| 3483 | imitację, jak na fotomontaż złożony z wycinków zleżałych, |
| 3484 | zeszłorocznych gazet. |
| 3485 | |
| 3486 | KARAKONY Było to w okresie szarych dni, które nast� |
| 3487 | piły po świetnej |
| 3488 | kolorowości genialnej epoki mego ojca. Były to długie tygodnie depresji, |
| 3489 | ciężkie tygodnie bez niedziel i świ� |
| 3490 | t, przy zamkniętym niebie i w |
| 3491 | zubożałym krajobrazie. Ojca już wówczas nie było. Górne pokoje |
| 3492 | wysprz� |
| 3493 | tano i wynajęto pewnej telefonistce. Z całego ptasiego |
| 3494 | gospodarstwa pozostał nam jedyny egzemplarz, wypchany kondor, stoj� |
| 3495 | cy na |
| 3496 | półce w salonie. W chłodnym półmroku zamkniętych firanek stał on tam, |
| 3497 | jak za życia, na jednej nodze, w pozie buddyjskiego mędrca, a gorzka |
| 3498 | jego, wyschła twarz ascety skamieniała w wyraz ostatecznej obojętności i |
| 3499 | abnegacji. Oczy wypadły, a przez wypłakane, łzawe orbity sypały się |
| 3500 | trociny. Tylko rogowate egipskie narośle na nagim potężnym dziobie i na |
| 3501 | łysej szyi, narośle i gruzły spłowiałobłękitnej barwy nadawały tej |
| 3502 | starczej głowie coś dostojnie hieratycznego. Pierzasty habit jego był |
| 3503 | już w wielu miejscach przeżarty przez mole i gubił miękkie, szare |
| 3504 | pierze, które Adela raz w tygodniu wymiatała wraz z bezimiennym kurzem |
| 3505 | pokoju. W wyłysiałych miejscach widać było workowe, grube płótno, z |
| 3506 | którego wyłaziły kłaki konopne. Miałem ukryty żal do matki za łatwość, z |
| 3507 | jak� |
| 3508 | przeszła do porz� |
| 3509 | dku dziennego nad strat� |
| 3510 | ojca. Nigdy go nie |
| 3511 | kochała - myślałem - a ponieważ ojciec nie był zakorzeniony w sercu |
| 3512 | żadnej kobiety, przeto nie mógł też wróść w żadn� |
| 3513 | realność i unosił się |
| 3514 | wiecznie na peryferii życia, w półrealnych regionach, na krawędziach |
| 3515 | rzeczywistosci. Nawet na uczciw� |
| 3516 | obywatelsk� |
| 3517 | śmierć nie zasłużył sobie - |
| 3518 | myślałem - wszystko u niego musiało, być dziwaczne i w� |
| 3519 | tpliwe. |
| 3520 | Postanowiłem w stosownej chwili zaskoczyć matkę otwart� |
| 3521 | rozmow� |
| 3522 | . Owego |
| 3523 | dnia (był ciężki dzień zimowy i od rana już sypał się miękki puch |
| 3524 | zmierzchu) matka miała migrenę i leżała na sofie samotnie w salonie. W |
| 3525 | tym rzadko odwiedzanym, paradnym pokoju panował od czasu zniknięcia ojca |
| 3526 | wzorowy porz� |
| 3527 | dek, pielęgnowany woskiem i szczotkami przez Adelę. Meble |
| 3528 | przykryte były pokrowcami; wszystkie sprzęty poddały się żelaznej |
| 3529 | dyscyplinie, jak� |
| 3530 | Adela roztoczyła nad tym pokojem. Tylko pęk piór |
| 3531 | pawich, stoj� |
| 3532 | cych w wazie na komodzie, nie dał się utrzymać w ryzach. |
| 3533 | Był to element swawolny, niebezpieczny, o nieuchwytnej rewolucyjności, |
| 3534 | jak rozhukana klasa gimnazjastek, pełna dewocji w oczy, a rozpustnej |
| 3535 | swawoli poza oczyma. Świdrowały te oczy dzień cały i wierciły dziury w |
| 3536 | ścianach, mrugały, tłoczyły się, trzepoc� |
| 3537 | c rzęsami, z palcem przy |
| 3538 | ustach, jedne przez drugie, pełne chichotu i psoty. Napełniały pokój |
| 3539 | świergotem i szeptem, rozsypywały się, jak motyle, dookoła |
| 3540 | wieloramiennej lampy, uderzały tłumem barwnym w matowe, starcze dziurki |
| 3541 | od kluczy. Nawet w obecności matki, leż� |
| 3542 | cej z zawi� |
| 3543 | zan� |
| 3544 | głow� |
| 3545 | na sofie, |
| 3546 | nie mogły się powstrzymać, robiły perskie oczko, dawały sobie znaki, |
| 3547 | mówiły niemym, kolorowym alfabetem, pełnym sekretnych znaczeń. Irytowało |
| 3548 | mnie to szydercze porozumienie, ta migotliwa zmowa poza mymi plecami. Z |
| 3549 | kolanami przyciśniętymi do sofy matki, badaj� |
| 3550 | c dwoma palcami, jakby w |
| 3551 | zamyśleniu, delikatn� |
| 3552 | materię jej szlafroka, rzekłem niby mimochodem: - |
| 3553 | Chciałem cię już od dawna zapytać: prawda, że to jest on? - I chociaż |
| 3554 | nie wskazałem nawet spojrzeniem na kondora, matka odgadła od razu, |
| 3555 | zmieszała się bardzo i spuściła oczy. Dałem umyślnie upłyn� |
| 3556 | ć chwili, |
| 3557 | żeby wykosztować jej zmieszanie, po czym z całym spokojem, opanowuj� |
| 3558 | c |
| 3559 | wzbieraj� |
| 3560 | cy gniew, spytałem: - Jaki sens maj� |
| 3561 | w takim razie te wszystkie |
| 3562 | plotki i kłamstwa, które rozsiewasz o ojcu? Lecz jej rysy, które w |
| 3563 | pierwszej chwili rozpadły się były w panice, zaczęły się znowu |
| 3564 | porz� |
| 3565 | dkować. - Jakie kłamstwa? - spytała mrugaj� |
| 3566 | c oczyma, które były |
| 3567 | puste, nalane ciemnym błękitem, bez białka. - Znam je od Adeli - rzekłem |
| 3568 | - ale wiem, że pochodz� |
| 3569 | od ciebie; chcę wiedzieć prawdę. Usta jej drżały |
| 3570 | lekko, źrenice, unikaj� |
| 3571 | c mego wzroku, powędrowały w k� |
| 3572 | t oka. - Nie |
| 3573 | kłamałam - rzekła, a usta- jej napęczniały i stały się małe zarazem. |
| 3574 | Uczułem, że mnie kokietuje jak kobieta mężczyznę. - Z tymi karakonami to |
| 3575 | prawda - sam przecież pamiętasz... - Zmieszałem się. Pamiętałem w |
| 3576 | istocie tę inwazję karakonów, ten zalew czarnego rojowiska, które |
| 3577 | napełniało ciemność nocn� |
| 3578 | , pajęcz� |
| 3579 | bieganin� |
| 3580 | . Wszystkie szpary pełne |
| 3581 | były drgaj� |
| 3582 | cych w� |
| 3583 | sów, każda szczelina mogła wystrzelić z nagła |
| 3584 | karakonem, z każdego pęknięcia podłogi mogła zlęgn� |
| 3585 | ć się ta czarna |
| 3586 | błyskawica, lec� |
| 3587 | ca oszalałym zygzakiem po podłodze. Ach, ten dziki obłęd |
| 3588 | popłochu, pisany błyszcz� |
| 3589 | c� |
| 3590 | , czarn� |
| 3591 | lini� |
| 3592 | na tablicy podłogi. Ach, te |
| 3593 | krzyki grozy ojca, skacz� |
| 3594 | cego z krzesła na krzesło z dzirytem w ręku. |
| 3595 | Nie przyjmuj� |
| 3596 | c jadła ani napoju, z wypiekami gor� |
| 3597 | czki na twarzy, z |
| 3598 | konwulsj� |
| 3599 | wstrętu wryt� |
| 3600 | dookoła ust, ojciec mój zdziczał zupełnie. Jasne |
| 3601 | było, że tego napięcia nienawiści żaden organizm długo wytrzymać nie |
| 3602 | może. Straszliwa odraza zamieniała jego twarz w stężał� |
| 3603 | maskę tragiczn� |
| 3604 | , |
| 3605 | w której tylko źrenice, ukryte za doln� |
| 3606 | powiek� |
| 3607 | , leżały na czatach, |
| 3608 | napięte jak cięciwy, w wiecznej podejrzliwości. Z dzikim wrzaskiem |
| 3609 | zrywał się nagle z siedzenia, leciał na oślep w k� |
| 3610 | t pokoju i już |
| 3611 | podnosił dziryt, na którym utkwiony ogromny karakon przebierał |
| 3612 | rozpaczliwie gmatwanin� |
| 3613 | swych nóg. Adela przychodziła wówczas blademu ze |
| 3614 | zgrozy z pomoc� |
| 3615 | i odbierała lancę wraz z utkwionym trofeum, ażeby j� |
| 3616 | |
| 3617 | utopić w cebrzyku. Już wówczas jednak nie umiałbym był powiedzieć, czy |
| 3618 | obrazy te zaszczepiły mi opowiadania Adeli, czy też sam byłem ich |
| 3619 | świadkiem. Ojciec mój nie posiadał już wtedy tej siły odpornej, która |
| 3620 | zdrowych ludzi broni od fascynacji wstrętu. Zamiast odgraniczyć się do |
| 3621 | straszliwej siły atrakcyjnej tej fascynacji, ojciec mój, wydany na łup |
| 3622 | szału, wpl� |
| 3623 | tywał się w ni� |
| 3624 | coraz bardziej. Smutne skutki nie dały długo |
| 3625 | na siebie czekać. Wnet pojawiły się pierwsze podejrzane znaki, które |
| 3626 | napełniły nas przerażeniem i smutkiem. Zachowanie ojca zmieniło się. |
| 3627 | Szał jego, euforia jego podniecenia przygasła. W ruchach i mimice jęły |
| 3628 | się zdradzać znaki złego sumienia. Zacz� |
| 3629 | ł nas unikać. Krył się dzień |
| 3630 | cały po k� |
| 3631 | tach, w szafach, pod pierzyn� |
| 3632 | . .Widziałem go nieraz, jak w |
| 3633 | zamyśleniu ogl� |
| 3634 | dał własne ręce, badał konsystencję skóry, paznokci, na |
| 3635 | których występować zaczęły czarne plamy, jak łuski karakona. W dzień |
| 3636 | opierał się jeszcze ostatkami sił, walczył, ale w nocy fascynacja |
| 3637 | uderzała nań potężnymi arakami. Widziałem go późn� |
| 3638 | noc� |
| 3639 | , w świetle |
| 3640 | świecy stoj� |
| 3641 | cej na podłodze. Mój ojciec leżał na ziemi nagi, popstrzony |
| 3642 | czarnymi plamami totemu, pokreślony liniami żeber, fantastycznym |
| 3643 | rysunkiem przeświecaj� |
| 3644 | cej na zewn� |
| 3645 | trz anatomii, leżał na czworakach, |
| 3646 | opętany fascynacj� |
| 3647 | awersji, która go wci� |
| 3648 | gała w gł� |
| 3649 | b swych zawiłych |
| 3650 | dróg. Mój ojciec poruszał się wieloczłonkowym, skomplikowanym ruchem |
| 3651 | dziwnego rytuału, w którym ze zgroz� |
| 3652 | poznałem imitację ceremoniału |
| 3653 | karakoniego. Od tego czasu wyrzekliśmy się ojca. Podobieństwo do |
| 3654 | karakona występowało z dniem każdym wyraźniej - mój ojciec zamieniał się |
| 3655 | w karakona. Zaczęliśmy się przyzwyczajać do tego. Widywaliśmy go coraz |
| 3656 | rzadziej, całymi tygodniami znikał gdzieś na swych karakonich drogach - |
| 3657 | przestaliśmy go odróżniać, zlał się w zupełności z tym czarnym |
| 3658 | niesamowitym plemieniem. Kto mógł powiedzieć, czy żył gdzieś jeszcze w |
| 3659 | jakiejś szparze podłogi, czy przebiegał nocami pokoje, zapl� |
| 3660 | tany w afery |
| 3661 | karakonie, czy też był może między tymi martwymi owadami, które Adela co |
| 3662 | rana znaj-dowała brzuchem do góry leż� |
| 3663 | ce i najeżone nogami i które ze |
| 3664 | wstrętem brała na śmietniczkę i wyrzucała? - A jednak - powiedziałem |
| 3665 | zdetonowany - jestem pewny, że ten kondor to on. - Matka spojrzała na |
| 3666 | mnie spod rzęs: - Nie dręcz mnie, drogi - mówiłam ci już przecież, że |
| 3667 | ojciec podróżuje jako komiwojażer po kraju - przecież wiesz, że czasem w |
| 3668 | nocy przyjeżdża do domu, ażeby przed świtem jeszcze dalej odjechać. |
| 3669 | |
| 3670 | WICHURA Tej długiej i pustej zimy obrodziła ciemność w naszym mieście |
| 3671 | ogromnym, stokrotnym urodzajem. Zbyt długo snadź nie sprz� |
| 3672 | tano na |
| 3673 | strychach i w rupieciarniach, stłaczano garnki na garnkach i flaszki na |
| 3674 | flaszkach, pozwalano narastać bez końca pustym bateriom butelek. Tam, w |
| 3675 | tych spalonych, wielkobelkowych lasach strychów i dachów ciemność |
| 3676 | zaczęła się wyradzać i dziko fermentować. Tam zaczęły się te czarne |
| 3677 | sejmy garnków, te wiecowania gadatliwe i puste, te bełkotliwe |
| 3678 | flaszkowania, bulgoty butli i baniek. Aż pewnej nocy wezbrały pod |
| 3679 | gontowymi przestworami falangi garnków i flaszek i popłynęły wielkim |
| 3680 | stłoczonym ludem na miasto. Strychy, wystrychnięte ze strychów, |
| 3681 | rozprzestrzeniały się jedne z drugich i wystrzelały czarnymi szpalerami, |
| 3682 | a przez przestronne ich echa przebiegały kawalkady tramów i belek, |
| 3683 | lansady drewnianych kozłów, klękaj� |
| 3684 | cych na jodłowe kolana, ażeby |
| 3685 | wypadłszy na wolność, napełnić przestwory nocy galopem krokwi i |
| 3686 | zgiełkiem płatwi i bantów. Wtedy to wylały się te czarne rzeki, wędrówki |
| 3687 | beczek i konwi, i płynęły przez noce. Czarne ich, połyskliwe, gwarne |
| 3688 | zbiegowiska oblegały miasto. Nocami mrowił się ten ciemny zgiełk naczyń |
| 3689 | i napierał jak armie rozgadanych ryb, niepowstrzymany najazd pyskuj� |
| 3690 | cych |
| 3691 | skopców i bredz� |
| 3692 | cych cebrów. Dudni� |
| 3693 | c dnami, piętrzyły się wiadra, beczki |
| 3694 | i konwie, dyndały się gliniane st� |
| 3695 | gwie zdunów, stare kapeluchy i |
| 3696 | cylindry dandysów gramoliły się jedna na drugie, rosn� |
| 3697 | c w niebo |
| 3698 | kolumnami, które się rozpadały. I wszystkie kołatały niezgrabnie kołkami |
| 3699 | drewnianych języków, mełły nieudolnie w drewnianych gębach bełkot kl� |
| 3700 | tw |
| 3701 | i obelg, bluźni� |
| 3702 | c błotem na całej przestrzeni nocy. Aż dobluźniły się, |
| 3703 | doklęły swego. Przywołane rechotem naczyń, rozplotkowanym od brzegu do |
| 3704 | brzegu, nadeszły wreszcie karawany, nadci� |
| 3705 | gnęły potężne tabory wichru i |
| 3706 | stanęły nad noc� |
| 3707 | . Ogromne obozowisko, czarny ruchomy amfiteatr zstępować |
| 3708 | zacz� |
| 3709 | ł w potężnych kręgach ku miastu. I wybuchła ciemność ogromn� |
| 3710 | |
| 3711 | wzburzon� |
| 3712 | wichur� |
| 3713 | i szalała przez trzy dni i trzy noce... - Nie |
| 3714 | pójdziesz dziś do szkoły - rzekła rano matka - jest straszna wichura na |
| 3715 | dworze. - W pokoju unosił się delikatny welon dymu, pachn� |
| 3716 | cy żywic� |
| 3717 | . Piec |
| 3718 | wył i gwizdał, jak gdyby uwi� |
| 3719 | zana w nim była cała sfora psów czy |
| 3720 | demonów. Wielki bohomaz, wymalowany na jego pękatym brzuchu, wykrzywiał |
| 3721 | się kolorowym grymasem i fantastyczniał wzdętymi policzkami. Pobiegłem |
| 3722 | boso do okna. Niebo wydmuchane było wzdłuż i wszerz wiatrami. |
| 3723 | Srebrzystobiałe i przestronne, porysowane było w linie sił, natężone do |
| 3724 | pęknięcia, w srogie bruzdy, jakby zastygłe żyły cyny i ołowiu. |
| 3725 | Podzielone na pola energetyczne i drż� |
| 3726 | ce od napięć, pełne było utajonej |
| 3727 | dynamiki. Rysowały się w nim diagramy wichury, która sama niewidoczna i |
| 3728 | nieuchwytna, ładowała krajobraz potęg� |
| 3729 | . Nie widziało się jej. Poznawało |
| 3730 | się j� |
| 3731 | po domach, po dachach, w które wjeżdżała jej furia. Jeden po |
| 3732 | drugim strychy zdawały się rosn� |
| 3733 | ć i wybuchać szaleństwem, gdy wstępowała |
| 3734 | w nie jej siła. Ogałacała place, zostawiała za sob� |
| 3735 | na ulicach biał� |
| 3736 | |
| 3737 | pustkę, zamiatała całe połacie rynku do czysta. Ledwie tu i ówdzie gi� |
| 3738 | ł |
| 3739 | się pod ni� |
| 3740 | i trzepotał, uczepiony węgła domu, samotny człowiek. Cały |
| 3741 | plac rynkowy zdawał się wybrzuszać i lśnić pust� |
| 3742 | łysin� |
| 3743 | pod jej |
| 3744 | potężnymi przelotami. Na niebie wydmuchał wiatr zimne i martwe kolory, |
| 3745 | grynszpanowe, żółte i liliowe smugi, dalekie sklepienia i arkady swego |
| 3746 | labiryntu. Dachy stały pod tymi niebami czarne i krzywe, pełne |
| 3747 | niecierpliwości i oczekiwania. Te, w które wst� |
| 3748 | pił wicher, wstawały w |
| 3749 | natchnieniu, przerastały s� |
| 3750 | siednie domy i prorokowały pod rozwichrzonym |
| 3751 | niebem. Potem opadały i gasły nie mog� |
| 3752 | c dłużej zatrzymać potężnego tchu, |
| 3753 | który leciał dalej i napełniał cały przestwór zgiełkiem i przerażeniem. |
| 3754 | I znów inne domy wstawały z krzykiem, w paroksyzmie jasnowidzenia, i |
| 3755 | zwiastowały. Ogromne buki koło kościoła stały z wniesionymi rękami, jak |
| 3756 | świadkowie wstrz� |
| 3757 | saj� |
| 3758 | cych objawień, i krzyczały, krzyczały. Dalej, za |
| 3759 | dachami rynku, widziałem dalekie mury ogniowe, nagie ściany szczytowe |
| 3760 | przedmieścia. Wspinały się jeden nad drugi i rosły, zesztywniałe z |
| 3761 | przerażenia i osłupiałe. Daleki, zimny, czerwony odblask zabarwiał je |
| 3762 | późnymi kolorami. Nie jedliśmy tego dnia obiadu, bo ogień w kuchni |
| 3763 | wracał kłębami dymu do izby. W pokojach było zimno i pachniało wiatrem. |
| 3764 | Około drugiej po południu wybuchł na przedmieściu pożar i rozszerzał się |
| 3765 | gwałtownie. Matka z Adel� |
| 3766 | zaczęły pakować pościel, futra i kosztowności. |
| 3767 | Nadeszła noc. Wicher wzmógł się na sile i gwałtowności, rozrósł się |
| 3768 | niepomiernie i obj� |
| 3769 | ł cały przestwór. Już teraz nie nawiedzał domów i |
| 3770 | dachów, ale wybudował nad miastem wielopiętrowy, wielokrotny przestwór, |
| 3771 | czarny labirynt, rosn� |
| 3772 | cy w nieskończonych kondygnacjach. Z tego |
| 3773 | labiryntu wystrzelał całymi galeriami pokojów, wyprowadzał piorunem |
| 3774 | skrzydła i trakty, toczył z hukiem długie amfilady, a potem dawał się |
| 3775 | zapadać tym wyimaginowanym piętrom, sklepieniom i kazamatom i wzbijał |
| 3776 | się jeszcze wyżej, kształtuj� |
| 3777 | c sam bezforemny bezmiar swym natchnieniem. |
| 3778 | Pokój drżał z lekka, obrazy na ścianach brzęczały. Szyby lśniły się |
| 3779 | tłustym odblaskiem lampy. Firanki na oknie wisiały wzdęte i pełne |
| 3780 | tchnienia tej burzliwej nocy. Przypomnieliśmy sobie, że ojca od rana nie |
| 3781 | widziano. Wczesnym rankiem, domyślaliśmy się, musiał udać się do sklepu, |
| 3782 | gdzie go zaskóczyła wichura, odcinaj� |
| 3783 | c mu powrót. - Cały dzień nic nie |
| 3784 | jadł - biadała matka. Starszy subiekt Teodor podj� |
| 3785 | ł się wyprawić w noc i |
| 3786 | wichurę, żeby zanieść mu posiłek. Brat mój przył� |
| 3787 | czył się do wyprawy. |
| 3788 | Okutani w wielkie niedźwiedzie futra, obci� |
| 3789 | żyli kieszenie żelazkami i |
| 3790 | moździerzami, balastem, który miał zapobiec porwaniu ich przez wichurę. |
| 3791 | Ostrożnie otworzono drzwi prowadz� |
| 3792 | ce w noc. Zaledwie subiekt i brat mój |
| 3793 | z wzdętymi płaszczami wkroczyli jedn� |
| 3794 | nog� |
| 3795 | w ciemność, noc ich połknęła |
| 3796 | zaraz na progu domu. Wicher zmył momentalnie ślad ich wyjścia. Nie widać |
| 3797 | było przez okno nawet latarki, któr� |
| 3798 | ze sob� |
| 3799 | zabrali. Pochłon� |
| 3800 | wszy ich, |
| 3801 | wicher na chwilę przycichł. Adela z matk� |
| 3802 | próbowały na nowo rozpalić |
| 3803 | ogień pod kuchni� |
| 3804 | . Zapałki gasły, przez drzwiczki dmuchało popiołem i |
| 3805 | sadz� |
| 3806 | . Staliśmy pod drzwiami i nasłuchiwali. W lamentach wichru dawały |
| 3807 | się słyszeć wszelkie głosy, perswazje, nawoływania i gawędy. Zdawało się |
| 3808 | nam, że słyszymy wołanie o pomoc ojca zabł� |
| 3809 | kanego w wichurze, to znowu, |
| 3810 | że brat z Teodorem gwarz� |
| 3811 | beztrosko pod drzwiami. Wrażenie było tak |
| 3812 | łudz� |
| 3813 | ce, że Adela otworzyła drzwi i w samej rzeczy ujrzała Teodora i |
| 3814 | brata mego, wynurzaj� |
| 3815 | cych się z trudem z wichury, w której tkwili po |
| 3816 | pachy. Weszli zdyszani do sieni, zaciskaj� |
| 3817 | c z wysiłkiem drzwi za sob� |
| 3818 | . |
| 3819 | Przez chwilę musieli wesprzeć się o odrzwia, tak silnie szturmował |
| 3820 | wicher do bramy. Wreszcie zasunęli rygiel i wiatr pognał dalej. |
| 3821 | Opowiadali bezładnie o nocy, o wichurze. Ich futra, nasi� |
| 3822 | kłe wiatrem, |
| 3823 | pachniały teraz powietrzem. Trzepotali powiekami w świetle; ich oczy, |
| 3824 | pełne jeszcze nocy, broczyły ciemności� |
| 3825 | za każdym uderzeniem powiek. Nie |
| 3826 | mogli dojść do sklepu, zgubili drogę i ledwo trafili z powrotem. Nie |
| 3827 | poznawali miasta, wszystkie ulice były jak przestawione. Matka |
| 3828 | podejrzewała, że kłamali. W istocie cała ta scena sprawiała wrażenie, |
| 3829 | jakby przez ten kwadrans stali w ciemności pod oknem, nie oddalaj� |
| 3830 | c się |
| 3831 | wcale. A może naprawdę nie było już miasta i rynku, a wicher i noc |
| 3832 | otaczały nasz dom tylko ciemnymi kulisami, pełnymi wycia, świstu i |
| 3833 | jęków. Może nie było wcale tych ogromnych i żałosnych przestrzeni, które |
| 3834 | nam wicher sugerował, może nie było wcale tych opłakanych labiryntów, |
| 3835 | tych wielookiennych traktów i korytarzy, na których grał wicher, jak na |
| 3836 | długich czarnych fletach. Coraz bardziej umacniało się w nas |
| 3837 | przekonanie, że cała ta burza była tylko donkiszoteri� |
| 3838 | nocn� |
| 3839 | , imituj� |
| 3840 | c� |
| 3841 | |
| 3842 | na w� |
| 3843 | skiej przestrzeni kulis tragiczne bezmiary, kosmiczn� |
| 3844 | bezdomność i |
| 3845 | sieroctwo wichury. Coraz częściej otwierały się teraz drzwi sieni i |
| 3846 | wpuszczały okutanego w opończe i szale gościa. Zziajany s� |
| 3847 | siad lub |
| 3848 | znajomy wywijał się powoli z chustek, płaszczy i wyrzucał z siebie |
| 3849 | zdyszanym głosem opowiadania, urywane bezładne słowa, które |
| 3850 | fantastycznie powiększały, kłamliwie przesadzały bezmiar nocy. |
| 3851 | Siedzieliśmy wszyscy w jasno oświetlonej kuchni. Za ogniskiem kuchennym |
| 3852 | i czarnym, szerokim okapem komina prowadziło parę stopni do drzwi |
| 3853 | strychu. Na tych schodkach siedział starszy subiekt Teodor i |
| 3854 | nasłuchiwał, jak strych grał od wichru. Słyszał, jak w pauzach wichury |
| 3855 | miechy żeber strychowych składały się w fałdy i dach wiotczał i zwisał |
| 3856 | jak ogromne płuca, z których uciekł oddech, to znowu nabierał tchu, |
| 3857 | nastawiał się palisadami krokwi, rósł jak sklepienia gotyckie, |
| 3858 | rozprzestrzeniał się lasem belek, pełnym stokrotnego echa, i huczał jak |
| 3859 | pudło ogromnych basów. Ale potem zapominaliśmy o wichurze, Adela tłukła |
| 3860 | cynamon w dźwięcznym moździerzu. Ciotka Perazja przyszła w odwiedziny. |
| 3861 | Drobna, ruchliwa i pełna zabiegliwości, z koronk� |
| 3862 | czarnego szala na |
| 3863 | głowie, zaczęła krz� |
| 3864 | tać się po kuchni, pomagaj� |
| 3865 | c Adeli. Adela oskubała |
| 3866 | koguta. Ciotka Perazja zapaliła pod okapem komina garść papierów i |
| 3867 | szerokie płaty płomienia wzlatywały z nich w czarn� |
| 3868 | czeluść. Adela, |
| 3869 | trzymaj� |
| 3870 | c koguta za szyję, uniosła go nad płomień, ażeby opalić na nim |
| 3871 | resztę pierza. Kogut zatrzepotał nagle w ogniu skrzydłami, zapiał i |
| 3872 | spłon� |
| 3873 | ł. Wtedy ciotka Perazja zaczęła się kłócić, kl� |
| 3874 | ć i złorzeczyć. |
| 3875 | Trzęs� |
| 3876 | c się ze złości, wygrażała rękami Adeli i matce. Nie rozumiałem, o |
| 3877 | co jej chodzi, a ona zacietrzewiała się coraz bardziej w gniewie i stała |
| 3878 | się jednym pękiem gestykulacji i złorzeczeń. Zdawało się, że w |
| 3879 | paroksyzmie złości rozgestykuluje się na części, że rozpadnie się, |
| 3880 | podzieli, rozbiegnie w sto paj� |
| 3881 | ków, rozgałęzi się po podłodze czarnym, |
| 3882 | migotliwym pękiem oszalałych karakonach biegów. Zamiast tego zaczęła |
| 3883 | raptownie maleć, kurczyć się, wci� |
| 3884 | ż roztrzęsiona i rozsypuj� |
| 3885 | ca się |
| 3886 | przekleństwami. Z nagła podreptała, zgarbiona i mała, w k� |
| 3887 | t kuchni, |
| 3888 | gdzie leżały drwa na opał i, kln� |
| 3889 | c i kaszl� |
| 3890 | c, zaczęła gor� |
| 3891 | czkowo |
| 3892 | przebierać wśród dźwięcznych drewien, aż znalazła dwie cienkie, żółte |
| 3893 | drzazgi. Pochwyciła je lataj� |
| 3894 | cymi ze wzburzenia rękami, przymierzyła do |
| 3895 | nóg, po czym wspięła się na nie, jak na szczudła, i zaczęła na tych |
| 3896 | żółtych kulach chodzić, stukoc� |
| 3897 | c po deskach, biegać tam i z powrotem |
| 3898 | wzdłuż skośnej linii podłogi, coraz szybciej i szybciej, potem wbiegła |
| 3899 | na ławkę jodłow� |
| 3900 | , kuśtykaj� |
| 3901 | c na dudni� |
| 3902 | cych deskach, a stamt� |
| 3903 | d na półkę z |
| 3904 | talerzami, dźwięczn� |
| 3905 | , drewnian� |
| 3906 | półkę obiegaj� |
| 3907 | c� |
| 3908 | ściany kuchni, i biegła |
| 3909 | po niej, kolankuj� |
| 3910 | c na szczudłowych kulach, by wreszcie gdzieś w k� |
| 3911 | cie, |
| 3912 | malej� |
| 3913 | c coraz bardziej, sczernieć, zwin� |
| 3914 | ć się jak zwiędły, spalony |
| 3915 | papier, zetlić się w płatek popiołu, skruszyć w proch i w nicość. |
| 3916 | Staliśmy wszyscy bezradni wobec tej szalej� |
| 3917 | cej furii złości, która sama |
| 3918 | siebie trawiła i pożerała. Z ubolewaniem patrzyliśmy na smutny przebieg |
| 3919 | tego paroksyzmu i z pewn� |
| 3920 | ulg� |
| 3921 | wróciliśmy do naszych zajęć, gdy żałosny |
| 3922 | ten proces dobiegł swego naturalnego końca. Adela zadzwoniła znowu |
| 3923 | moździerzem, tłuk� |
| 3924 | c cynamon, matka ci� |
| 3925 | gnęła dalej przerwan� |
| 3926 | rozmowę, a |
| 3927 | subiekt Teodor, nasłuchuj� |
| 3928 | c proroctw strychowych, stroił śmieszne |
| 3929 | grymasy, podnosił wysoko brwi i śmiał się do siebie. |
| 3930 | |
| 3931 | NOC WIELKIEGO SEZONU Każdy wie, że w szeregu zwykłych, normalnych lat |
| 3932 | rodzi niekiedy zdziwaczały czas ze swego łona lata inne, lata osobliwe, |
| 3933 | lata wyrodne, którym - jak szósty, mały palec u ręki - wyrasta kędyś |
| 3934 | trzynasty, fałszywy miesi� |
| 3935 | c. Mówimy fałszywy, gdyż rzadko dochodzi on do |
| 3936 | pełnego rozwoju. Jak dzieci późno spłodzone, pozostaje on w tyle ze |
| 3937 | wzrostem, miesi� |
| 3938 | c garbusek, odrośl w połowie uwiędła i raczej domyślna |
| 3939 | niż rzeczywista. Winna jest temu starcza niepowści� |
| 3940 | gliwość lata, jego |
| 3941 | rozpustna i późna żywotność. Bywa czasem, że sierpień minie, a stary |
| 3942 | gruby pień lata rodzi z przyzwyczajenia jeszcze dalej, pędzi ze swego |
| 3943 | próchna te dni-dziczki, dni-chwasty, jałowe i idiotyczne, dorzuca na |
| 3944 | dokładkę, za darmo, dni-kaczany, puste i niejadalne - dni białe, |
| 3945 | zdziwione i niepotrzebne. Wyrastaj� |
| 3946 | one, nieregularne i nierówne, nie |
| 3947 | wykształcone i zrośnięte z sob� |
| 3948 | , jak palce potworkowatej ręki, |
| 3949 | p� |
| 3950 | czkuj� |
| 3951 | ce i zwinięte w figę. Inni porównywaj� |
| 3952 | te dni do apokryfów, |
| 3953 | wsuniętych potajemnie między rozdziały wielkiej księgi roku, do |
| 3954 | palimpsestów, skrycie wł� |
| 3955 | czonych pomiędzy jej stronice, albo do tych |
| 3956 | białych nie zadrukowanych kartek, na których oczy, naczytane do syta i |
| 3957 | pełne treści, broczyć mog� |
| 3958 | obrazami i gubić kolory na tych pustych |
| 3959 | stronicach, coraz bladziej i bladziej, ażeby wypocz� |
| 3960 | ć na ich nicości, |
| 3961 | zanim wci� |
| 3962 | gnięte zostan� |
| 3963 | w labirynty nowych przygód i rozdziałów. Ach, |
| 3964 | ten stary, pożółkły romans roku, ta wielka, rozpadaj� |
| 3965 | ca się księga |
| 3966 | kalendarza! Leży ona sobie zapomniana gdzieś w archiwach czasu, a treść |
| 3967 | jej rośnie dalej między okładkami, pęcznieje bez ustanku od gadulstwa |
| 3968 | miesięcy, od szybkiego samorództwa blagi, od bajania i marzeń, które się |
| 3969 | w niej mnoż� |
| 3970 | . Ach, i spisuj� |
| 3971 | c te nasze opowiadania, szereguj� |
| 3972 | c te |
| 3973 | historie o moim ojcu na zużytym marginesie jej tekstu, czy nie oddaję |
| 3974 | się tajnej nadziei, że wrosn� |
| 3975 | one kiedyś niepostrzeżenie między zżółkłe |
| 3976 | kartki tej najwspanialszej, rozsypuj� |
| 3977 | cej się księgi, że wejd� |
| 3978 | w wielki |
| 3979 | szelest jej stronic, który je pochłonie? To, o czym tu mówić będziemy, |
| 3980 | działo się tedy w owym trzynastym, nadliczbowym i niejako fałszywym |
| 3981 | miesi� |
| 3982 | cu tego roku, na tych kilkunastu pustych kartkach wielkiej kroniki |
| 3983 | kalendarza. Ranki były podówczas dziwnie cierpkie i orzeźwiaj� |
| 3984 | ce. Po |
| 3985 | uspokojonym i chłodniejszym tempie czasu, po nowym całkiem zapachu |
| 3986 | powietrza, po odmiennej konsystencji światła poznać było, że weszło się |
| 3987 | w inn� |
| 3988 | serię dni, w now� |
| 3989 | okolicę Bożego Roku. Głos drżał pod tymi nowymi |
| 3990 | niebami dźwięcznie i świeżo jak w nowym jeszcze i pustym mieszkaniu, |
| 3991 | pełnym zapachu lakieru, farb, rzeczy zaczętych i nie wypróbowanych. Z |
| 3992 | dziwnym wzruszeniem próbowało się nowego echa, napoczynało się je z |
| 3993 | ciekawości� |
| 3994 | , jak w chłodny i trzeźwy poranek babkę do kawy w przeddzień |
| 3995 | podróży. Ojciec mój siedział znowu w tylnym kontuarze sklepu, w małej, |
| 3996 | sklepionej izbie, pokratkowanej jak ul w wielokomórkowe registratury i |
| 3997 | łuszcz� |
| 3998 | cej się bez końca warstwami papieru, listów i faktur. Z szelestu |
| 3999 | arkuszy, z nieskończonego kartkowania papierów wyrastała kratkowana i |
| 4000 | pusta egzystencja tego pokoju, z nieustannego przekładania plików |
| 4001 | odnawiała się w powietrzu z niezliczonych nagłówków firmowych apoteoza w |
| 4002 | formie miasta fabrycznego, widzianego z lotu ptaka, najeżonego dymi� |
| 4003 | cymi |
| 4004 | kominami, otoczonego rzędami medali i ujętego w wywijasy i zakręty |
| 4005 | pompatycznych et i Comp. Tam siedział ojciec, jak w ptaszarni, na |
| 4006 | wysokim stołku, a gołębniki registratur szeleściły plikami papierów i |
| 4007 | wszystkie gniazda i dziuple pełne były świergotu cyfr. Gł� |
| 4008 | b wielkiego |
| 4009 | sklepu ciemniała i wzbogacała się z dnia na dzień zapasami sukna, |
| 4010 | szewiotów, aksamitów i kortów. W ciemnych półkach, tych spichrzach i |
| 4011 | lamusach chłodnej, pilśniowej barwności, procentowała stokrotnie ciemna, |
| 4012 | odstała korowość rzeczy, mnożył się i sycił potężny kapitał jesieni. Tam |
| 4013 | rósł i ciemniał ten kapitał i rozsiadał się coraz szerzej na półkach, |
| 4014 | jak na galeriach jakiegoś wielkiego teatru, uzupełniaj� |
| 4015 | c się jeszcze i |
| 4016 | pomnażaj� |
| 4017 | c każdego rana nowymi ładunkami towaru, który w skrzyniach i |
| 4018 | pakach wraz z rannym chłodem wnosili na niedźwiedzich barach stękaj� |
| 4019 | cy, |
| 4020 | brodaci tragarze w oparach świeżości jesiennej i wódki. Subiekci |
| 4021 | wyładowywali te nowe zapasy syc� |
| 4022 | cych bławatnych kolorów i wypełniali |
| 4023 | nimi, kitowali starannie wszystkie szpary i luki wysokich szaf. Był to |
| 4024 | rejestr olbrzymi wszelakich kolorów jesieni, ułożony warstwami, |
| 4025 | usortowany odcieniami, id� |
| 4026 | cy w dół i w górę, jak po dźwięcznych |
| 4027 | schodach, po gamach wszystkich oktaw barwnych. Zaczynał się u dołu i |
| 4028 | próbował jękliwie i nieśmiało altowych spełzłości i półtonów, |
| 4029 | przechodził potem do spłowiałych popiołów dali, do gobelinowych błękitów |
| 4030 | i rosn� |
| 4031 | c ku górze coraz szerszymi akordami, dochodził do ciemnych |
| 4032 | granatów, do indyga lasów dalekich i do pluszu parków szumi� |
| 4033 | cych, ażeby |
| 4034 | potem poprzez wszystkie ochry, sangwiny, rudości i sepie wejść w |
| 4035 | szelestny cień więdn� |
| 4036 | cych ogrodów i dojść do ciemnego zapachu grzybów, |
| 4037 | do tchnienia próchna w głębiach nocy jesiennej i do głuchego |
| 4038 | akompaniamentu najciemniejszych basów. Ojciec mój szedł wzdłuż tych |
| 4039 | arsenałów sukiennej jesieni i uspokajał i uciszał te masy, ich |
| 4040 | wzbieraj� |
| 4041 | c� |
| 4042 | moc, spokojn� |
| 4043 | potęgę Pory. Chciał jak najdłużej utrzymać w |
| 4044 | całości te rezerwy zamagazynowanej barwności. Bał się łamać, wymieniać |
| 4045 | na gotówkę ten fundusz żelazny jesieni. Ale wiedział, czuł, że przyjdzie |
| 4046 | czas i wicher jesienny, pustosz� |
| 4047 | cy i ciepły wicher, powieje nad tymi |
| 4048 | szafami i wtedy puszcz� |
| 4049 | one i nic nie zdoła powstrzymać ich wylewu, tych |
| 4050 | strumieni kolorowości, którymi wybuchn� |
| 4051 | na miasto całe. Przychodziła |
| 4052 | pora Wielkiego Sezonu. Ożywiały się ulice. O szóstej godzinie po |
| 4053 | południu miasto zakwitało gor� |
| 4054 | czk� |
| 4055 | , domy dostawały wypieków, a ludzie |
| 4056 | wędrowali ożywieni jakimś wewnętrznym ogniem, naszminkowani i ubarwieni |
| 4057 | jaskrawo, z oczyma błyszcz� |
| 4058 | cymi jak� |
| 4059 | ś odświętn� |
| 4060 | , piękn� |
| 4061 | i zł� |
| 4062 | febr� |
| 4063 | . Na |
| 4064 | bocznych uliczkach, w cichych zaułkach, uchodz� |
| 4065 | cych już w wieczorn� |
| 4066 | |
| 4067 | dzielnicę, miasto było puste. Tylko dzieci bawiły się na placykach pod |
| 4068 | balkonami, bawiły się bez tchu, hałaśliwie i niedorzecznie. Przykładały |
| 4069 | małe pęcherzyki do ust, ażeby wydmuchać je i naindyczyć się nagle |
| 4070 | jaskrawo w wielkie, gulgoc� |
| 4071 | ce, rozpluskane narośle albo wykogucić się w |
| 4072 | głupi� |
| 4073 | koguci� |
| 4074 | maskę, czerwon� |
| 4075 | i piej� |
| 4076 | c� |
| 4077 | , w kolorowe jesienne maszkary |
| 4078 | fantastyczne i absurdalne. Zdawało się, że tak nadęte i piej� |
| 4079 | ce wznios� |
| 4080 | |
| 4081 | się w powietrze długimi kolorowymi łańcuchami i jak jesienne klucze |
| 4082 | ptaków przeci� |
| 4083 | gać będ� |
| 4084 | nad miastem - fantastyczne flotylle z bibułki i |
| 4085 | pogody jesiennej. Albo woziły się wśród krzyków na małych zgiełkliwych |
| 4086 | wózkach, graj� |
| 4087 | cych kolorowym turkotem kółek, szprych i dyszli. Wózki |
| 4088 | zjeżdżały naładowane ich krzykiem i staczały się w dół ulicy aż do nisko |
| 4089 | rozlanej, żółtej rzeczki wieczornej, gdzie rozpadały się na gruz |
| 4090 | kr� |
| 4091 | żków, kołków i patyczków. I podczas gdy zabawy dzieci stawały się |
| 4092 | coraz bardziej hałaśliwe i spl� |
| 4093 | tane, wypieki miasta ciemniały i |
| 4094 | zakwitały purpur� |
| 4095 | , nagle świat cały zaczynał więdn� |
| 4096 | ć i czernieć i szybko |
| 4097 | wydzielał się zeń majaczliwy zmierzch, którym zarażały się wszystkie |
| 4098 | rzeczy. Zdradliwie i jadowicie szerzyła się ta zaraza zmierzchu wokoło, |
| 4099 | szła od rzeczy do rzeczy, a czego dotknęła, to wnet butwiało, czerniało, |
| 4100 | rozpadało się w próchno. Ludzie uciekali przed zmierzchem w cichym |
| 4101 | popłochu i naraz dosięgał ich ten tr� |
| 4102 | d, i wysypywał się ciemn� |
| 4103 | wysypk� |
| 4104 | |
| 4105 | na czole, i tracili twarze, które odpadały wielkimi, bezkształtnymi |
| 4106 | plamami, i szli dalej, już bez rysów, bez oczu, gubi� |
| 4107 | c po drodze maskę |
| 4108 | po masce, tak że zmierzch roił się od tych larw porzuconych, sypi� |
| 4109 | cych |
| 4110 | się za ich ucieczk� |
| 4111 | . Potem zaczynało wszystko zarastać czarn� |
| 4112 | , |
| 4113 | próchniej� |
| 4114 | c� |
| 4115 | kor� |
| 4116 | , łuszcz� |
| 4117 | c� |
| 4118 | się wielkimi płatami, chorymi strupami |
| 4119 | ciemności. A gdy w dole wszystko rozprzęgło się i szło wniwecz w tej |
| 4120 | cichej zamieszce, w panice prędkiego rozkładu, w górze utrzymywał się i |
| 4121 | rósł coraz wyżej milcz� |
| 4122 | cy alarm zorzy, drgaj� |
| 4123 | cy świergotem miliona |
| 4124 | cichych dzwonków, wzbieraj� |
| 4125 | cych wzlotem miliona cichych skowronków |
| 4126 | lec� |
| 4127 | cych razem w jedn� |
| 4128 | wielk� |
| 4129 | , srebrn� |
| 4130 | nieskończoność. Potem była już |
| 4131 | nagle noc - wielka noc, rosn� |
| 4132 | ca jeszcze podmuchami wiatru, które j� |
| 4133 | |
| 4134 | rozszerzały. W jej wielokrotnym labiryncie wyłupane były gniazda jasne: |
| 4135 | sklepy - wielkie, kolorowe latarnie, pełne spiętrzonego towaru i zgiełku |
| 4136 | kupuj� |
| 4137 | cych. Przez jasne szyby tych latani można było śledzić zgiełkliwy |
| 4138 | i pełen dziwacznego ceremoniału obrzęd zakupów jesiennych. Ta wielka, |
| 4139 | fałdzista noc jesienna, rosn� |
| 4140 | ca cieniami, roszerzona wiatrami, kryła w |
| 4141 | swych ciemnych fałdach jasne kieszenie, woreczki z kolorowym |
| 4142 | drobiazgiem, z pstrym towarem czekoladek, keksów, kolonialnej |
| 4143 | pstrokacizny. Te budki i kramiki, sklecone z pudełek po cukrach, |
| 4144 | wytapetowane jaskrawo reklamami czekolad, pełne mydełek, wesołej |
| 4145 | tandety, złoconych błahostek, cynfolii, tr� |
| 4146 | bek, andrutów i kolorowych |
| 4147 | miętówek, były stacjami lekkomyślności, grzechotkami beztroski, |
| 4148 | rozsianymi na wiszarach ogromnej, labiryntowej, rozłopotanej wiatrami |
| 4149 | nocy. Wielkie i ciemne tłumy płynęły w ciemności, w hałaśliwym |
| 4150 | zmieszaniu, w szurgocie tysięcy nóg, w gwarze tysięcy ust - rojna, |
| 4151 | spl� |
| 4152 | tana wędrówka, ci� |
| 4153 | gn� |
| 4154 | ca arteriami jesiennego miasta. Tak płynęła ta |
| 4155 | rzeka, pełna gwaru, ciemnych spojrzeń, chytrych łypnięć, pokawałkowana |
| 4156 | rozmow� |
| 4157 | , posiekana gawęd� |
| 4158 | , wielka miazga plotek, śmiechów i zgiełku. |
| 4159 | Zdawało się, że to ruszyły tłumami jesienne, suche makówki sypi� |
| 4160 | ce |
| 4161 | makiem - głowygrzechotki, ludzie-kołatki. Mój ojciec chodził |
| 4162 | zdenerwowany i kolorowy od wypieków, z błyszcz� |
| 4163 | cymi oczyma, w jasno |
| 4164 | oświetlonym sklepie, i nasłuchiwał. Przez szyby wystawy i portalu |
| 4165 | dochodził tu z daleka szum miasta, stłumiony gwar płyn� |
| 4166 | cej ciżby. Nad |
| 4167 | cisz� |
| 4168 | sklepu płonęła jasno lampa naftowa, zwisaj� |
| 4169 | ca z wielkiego |
| 4170 | sklepienia, i wypierała najmniejszy ślad cienia z wszystkich szpar i |
| 4171 | zakamarków. Pusta, wielka podłoga trzaskała w ciszy i liczyła w tym |
| 4172 | świetle wzdłuż i wszerz swe błyszcz� |
| 4173 | ce kwadraty, szachownicę wielkich |
| 4174 | tafli, które rozmawiały ze sob� |
| 4175 | w ciszy trzaskami, odpowiadały sobie to |
| 4176 | tu, to tam głośnym pęknięciem. Za to sukna leżały ciche, bez głosu, w |
| 4177 | swej pilśniowej puszystości i podawały sobie wzdłuż ścian spojrzenia za |
| 4178 | plecami ojca, wymieniały od szafy do szafy ciche znaki porozumiewawcze. |
| 4179 | Ojciec nasłuchiwał. Jego ucho zdawało się w tej ciszy nocnej wydłużać i |
| 4180 | rozgałęziać poza okno: fantastyczny koralowiec, czerwony polip faluj� |
| 4181 | cy |
| 4182 | w mętach nocy. Nasłuchiwał i słyszał. Słyszał z rosn� |
| 4183 | cym niepokojem |
| 4184 | daleki przypływ tłumów, które nadci� |
| 4185 | gały. Rozgl� |
| 4186 | dał się z przerażeniem |
| 4187 | po pustym sklepie. Szukał subiektów. Ale ci ciemni i rudzi aniołowie |
| 4188 | dok� |
| 4189 | dś odlecieli. Pozostał on sam tylko, w trwodze przed tłuma-mi, które |
| 4190 | wnet miały zalać ciszę sklepu pl� |
| 4191 | druj� |
| 4192 | c� |
| 4193 | hałaśliw� |
| 4194 | rzesz� |
| 4195 | i rozebrać |
| 4196 | między siebie, rozlicytować cał� |
| 4197 | tę bogat� |
| 4198 | jesień, od lat zbieran� |
| 4199 | w |
| 4200 | wielkim zacisznym spichlerzu. Gdzie byli subiekci? Gdzie były te |
| 4201 | urodziwe cheruby, maj� |
| 4202 | ce bronić ciemnych, sukiennych szańców? Ojciec |
| 4203 | podejrzewał bolesn� |
| 4204 | myśl� |
| 4205 | , że oto grzesz� |
| 4206 | gdzieś w głębi domu z córami |
| 4207 | ludzi. Stoj� |
| 4208 | c nieruchomy i pełen troski, z błyszcz� |
| 4209 | cymi oczyma w jasnej |
| 4210 | ciszy sklepu, czuł wewnętrznym słuchem, co działo się w głębi domu, w |
| 4211 | tylnych komorach wielkiej kolorowej tej latarni. Dom otwierał się przed |
| 4212 | nim, izba za izb� |
| 4213 | , komora za komor� |
| 4214 | , jak dom z kart, i widział gonitwę |
| 4215 | subiektów za Adel� |
| 4216 | przez wszystkie puste i jasno oświetlone pokoje, |
| 4217 | schodami na dół, schodami do góry, aż wymknęła się im i wpadła do jasnej |
| 4218 | kuchni, gdzie zabarykadowała się kuchennym kredensem. Tam stała |
| 4219 | zdyszana, błyszcz� |
| 4220 | ca i rozbawiona, trzepoc� |
| 4221 | ca z uśmiechem wielkimi |
| 4222 | rzęsami. Subiekci chichotali, przykucnięci pode drzwiami. Okno kuchni |
| 4223 | otwarte było na wielk� |
| 4224 | , czarn� |
| 4225 | noc, pełn� |
| 4226 | rojeń i spl� |
| 4227 | tania. Czarne, |
| 4228 | uchylone szyby płonęły refleksem dalekiej iluminacji. Błyszcz� |
| 4229 | ce garnki |
| 4230 | i butle stały nieruchomo dokoła i lśniły w ciszy tłust� |
| 4231 | polew� |
| 4232 | . Adela |
| 4233 | wychylała ostrożnie przez okno sw� |
| 4234 | kolorow� |
| 4235 | , uszminkowan� |
| 4236 | twarz z |
| 4237 | trzepocz� |
| 4238 | cymi oczyma. Szukała subiektów na ciemnym podwórzu, pewna ich |
| 4239 | zasadzki. I oto ujrzała ich, jak wędrowali ostrożnie, gęsiego, po w� |
| 4240 | skim |
| 4241 | gzymsie podokiennym wzdłuż ściany piętra, czerwonej odblaskiem dalekiej |
| 4242 | iluminacji, i skradali się do okna. Ojciec krzykn� |
| 4243 | ł z gniewu i rozpaczy, |
| 4244 | ale w tej chwili gwar głosów stał się całkiem bliski i nagle jasne okna |
| 4245 | sklepu zaludniły się bliskimi twarzami, wykrzywionymi śmiechem, |
| 4246 | rozgadanymi twarzami, które płaszczyły nosy na lśni� |
| 4247 | cych szybach. Ojciec |
| 4248 | stał się purpurowy ze wzburzenia i wskoczył na ladę. I kiedy tłum |
| 4249 | szturmem zdobywał tę twierdzę i wkraczał hałaśliw� |
| 4250 | ciżb� |
| 4251 | do sklepu, |
| 4252 | ojciec mój jednym skokiem wspi� |
| 4253 | ł się na półki z suknem i, uwisły wysoko |
| 4254 | nad tłumem, d� |
| 4255 | ł z całej siły w wielki puzon z rogu i tr� |
| 4256 | bił na alarm. |
| 4257 | Ale sklepienie nie napełniło się szumem aniołów, śpiesz� |
| 4258 | cych na pomoc, a |
| 4259 | zamiast tego każdemu jękowi tr� |
| 4260 | by odpowiadał wielki, roześmiany chór |
| 4261 | tłumu. - Jakubie, handlować! Jakubie, sprzedawać! - wołali wszyscy, a |
| 4262 | wołanie to, wci� |
| 4263 | ż powtarzane, rytmizowało się w chórze i przechodziło |
| 4264 | powoli w melodię refrenu, śpiewan� |
| 4265 | przez wszystkie gardła. Wtedy mój |
| 4266 | ojciec dał za wygran� |
| 4267 | , zeskoczył z wysokiego gzymsu i ruszył z krzykiem |
| 4268 | ku barykadom sukna. Wyolbrzymiony gniewem, z głow� |
| 4269 | spęczniał� |
| 4270 | w pięść |
| 4271 | purpurow� |
| 4272 | , wbiegł, jak walcz� |
| 4273 | cy prorok, na szańce sukienne i j� |
| 4274 | ł |
| 4275 | przeciwko nim szaleć. Wpierał się całym ciałem w potężne bale wełny i |
| 4276 | wyważał je z osady, podsuwał się pod ogromne postawy sukna i unosił je |
| 4277 | na ladę z głuchym łomotem. Bale leciały rozwijaj� |
| 4278 | c się z łopotem w |
| 4279 | powietrzu w ogromne chor� |
| 4280 | gwie, półki wybuchały zewsz� |
| 4281 | d wybuchami |
| 4282 | draperii, wodospadami sukna, jak pod uderzeniem Mojżeszowej laski. Tak |
| 4283 | wylewały się zapasy szaf, wymiotowały gwałtownie, płynęły szerokimi |
| 4284 | rzekami. Wypływała barwna treść półek, rosła, mnożyła się i zalewała |
| 4285 | wszystkie lady i stoły. Ściany sklepu znikły pod potężnymi formacjami |
| 4286 | tej sukiennej kosmogonii, pod tymi pasmami górskimi, piętrz� |
| 4287 | cymi się w |
| 4288 | potężnych masywach. Otwierały się szerokie doliny wśród zboczy górskich |
| 4289 | i wśród szerokiego patosu wyżyn grzmiały linie kontynentów. Przestrzeń |
| 4290 | sklepu rozszerzyła się w panoramę jesiennego krajobrazu, pełn� |
| 4291 | jezior i |
| 4292 | dali, a na tle tej scenerii ojciec wędrował wśród fałd i dolin |
| 4293 | fantastycznego Kanaanu, wędrował wielkimi krokami, z rękoma |
| 4294 | rozkrzyżowanymi proroczo w chmurach, i kształtował kraj uderzeniami |
| 4295 | natchnienia. A u dołu, u stóp tego Synaju, wyrosłego z gniewu ojca, |
| 4296 | gestykulował lud, złorzeczył i czcił Baala, i handlował. Nabierali pełne |
| 4297 | ręce miękkich fałd, drapowali się w kolorowe sukna, owijali się w |
| 4298 | zaimprowizowane domina i płaszcze i gadali bezładnie a obficie. Mój |
| 4299 | ojciec wyrastał nagle nad tymi grupami kupcz� |
| 4300 | cych wydłużonych gniewem, i |
| 4301 | gromił z wysoka bałwochwalców potężnym słowem. Potem, ponoszony |
| 4302 | rozpacz� |
| 4303 | , wspinał się na wysokie galerie szaf, biegł obłędnie po bantach |
| 4304 | półek, po dudni� |
| 4305 | cych deskach ogołoconych rusztowań, ścigany przez obrazy |
| 4306 | bezwstydnej rozpusty, któr� |
| 4307 | przeczuwał za plecami w głębi domu. Subiekci |
| 4308 | dosięgli właśnie żelaznego balkonu na wysokości okna i wczepieni w |
| 4309 | balustradę, pochwycili wpół Adelę i wyci� |
| 4310 | gnęli j� |
| 4311 | przez okno, |
| 4312 | trzepoc� |
| 4313 | c� |
| 4314 | . oczyma i wlok� |
| 4315 | c� |
| 4316 | za sob� |
| 4317 | smukłe nogi w jedwabnych |
| 4318 | pończochach. Gdy ojciec mój, przerażony ohyd� |
| 4319 | grzechu, wrastał gniewem |
| 4320 | swych gestów w grozę krajobrazu, w dole beztroski lud Baala oddawał się |
| 4321 | wyuzdanej wesołości. Jakaś parodystyczna pasja, jakaś zaraza śmiechu |
| 4322 | opanowała tę gawiedź. Jakże można było ż� |
| 4323 | dać powagi od nich, od tego |
| 4324 | ludu kołatek i dziadków do orzechów! Jak można było ż� |
| 4325 | dać zrozumienia |
| 4326 | dla wielkich trosk ojca od tych młynków, miel� |
| 4327 | cych bezustannie kolorow� |
| 4328 | |
| 4329 | miazgę słów! Głusi na gromy proroczego gniewu, przykucali ci handlarze w |
| 4330 | jedwabnych bekieszach małymi kupkami dookoła sfałdowanych gór materii, |
| 4331 | rozstrz� |
| 4332 | saj� |
| 4333 | c gadatliwie wśród śmiechu zalety towaru. Ta czarna giełda |
| 4334 | roznosiła na swych prędkich językach szlachetn� |
| 4335 | substancję krajobrazu, |
| 4336 | rozdrabniała j� |
| 4337 | siekanin� |
| 4338 | gadania i połykała niemal. Gdzie indziej stały |
| 4339 | grupy Żydów w kolorowych chałatach, w wielkich futrzanych kołpakach |
| 4340 | przed wysokimi wodospadami jasnych materii. Byli to mężowie Wielkiego |
| 4341 | Zgromadzenia, dostojni i pełni namaszczenia panowie, gładz� |
| 4342 | cy długie, |
| 4343 | pielęgnowane brody i prowadz� |
| 4344 | cy wstrzemięźliwe i dyplomatyczne rozmowy. |
| 4345 | Ale i w tej ceremonialnej konwersacji, w spojrzeniach, które wymieniali |
| 4346 | był błysk uśmiechniętej ironii. Wśród tych grup przewijał się pospolity |
| 4347 | lud, bezpostaciowy tłum, gawiedź bez twarzy i indywidualności. Wypełniał |
| 4348 | on niejako luki w krajobrazie, wyścielał tło dzwonkami i grzechotkami |
| 4349 | bezmyślnego gadania. Był to element błazeński, roztańczony tłum |
| 4350 | poliszynelów i arlekinów, który - sam bez poważnych intencyj handlowych |
| 4351 | - doprowadzał do absurdu gdzieniegdzie nawi� |
| 4352 | zuj� |
| 4353 | ce się tansakcje swymi |
| 4354 | błazeńskimi figlami. Stopniowo jednak, znudzony błaznowaniem, wesoły ten |
| 4355 | ludek rozpraszał się w dalszych okolicach krajobrazu i tam powoli gubił |
| 4356 | się wśród skalnych załomów i dolin. Prawdopodobnie jeden po drugim |
| 4357 | zapadały się te wesołki gdzieś w szczeliny i fałdy terenu, jak dzieci |
| 4358 | zmęczone zabaw� |
| 4359 | po k� |
| 4360 | tach i zakamarkach mieszkania w noc balow� |
| 4361 | . |
| 4362 | Tymczasem ojcowie miasta, mężowie Wielkiego Synhedrionu, przechadzali |
| 4363 | się w grupach pełnych powagi i godności i prowadzili ciche, głębokie |
| 4364 | dysputy. Rozszedłszy się po całym, owym wielkim górzystym kraju, |
| 4365 | wędrowali po dwóch, po trzech na dalekich i krętych drogach. Małe i |
| 4366 | ciemne ich sylwety zaludniały cał� |
| 4367 | tę pustynn� |
| 4368 | wyżynę, nad któr� |
| 4369 | zwisło |
| 4370 | ciężkie i ciemne niebo, sfałdowane i chmurne, poorane w długie |
| 4371 | równoległe bruzdy, w srebrne i białe skiby, ukazuj� |
| 4372 | ce w głębi coraz |
| 4373 | dalsze pokłady swego uwarstwienia. Światło lampy stwarzało sztuczny |
| 4374 | dzień w owej krainie - dzień dziwny, dzień bez świtu i wieczoru. Ojciec |
| 4375 | mój uspokajał się powoli. Gniew jego układał się i zastygał w pokładach |
| 4376 | i warstwach krajobrazu. Siedział teraz na galeriach wysokich półek i |
| 4377 | patrzył w jesienniej� |
| 4378 | cy, rozległy kraj. Widział, jak na dalekich |
| 4379 | jeziorach odbywał się połów ryb. W maleńkich łupinkach łódek siedziało |
| 4380 | po dwóch rybaków, zapuszczaj� |
| 4381 | c sieci w wodę. Na brzegach chłopcy |
| 4382 | dźwigali na głowach kosze, pełne trzepoc� |
| 4383 | cego się, srebrnego połowu. |
| 4384 | Wówczas to dostrzegł, jak grupy wędrowców w oddali zadzierały głowy ku |
| 4385 | niebu, wskazuj� |
| 4386 | c coś wzniesionymi rękami. I wnet zaroiło się niebo jak� |
| 4387 | ś |
| 4388 | kolorow� |
| 4389 | wysypk� |
| 4390 | , osypało się faluj� |
| 4391 | cymi plamami, które rosły, |
| 4392 | dojrzewały i wnet napełniły przestworze dziwnym ludem ptaków, kr� |
| 4393 | ż� |
| 4394 | cych |
| 4395 | i kołuj� |
| 4396 | cych w wielkich, krzyżuj� |
| 4397 | cych się spiralach. Całe niebo |
| 4398 | wypełniło się ich wzniosłym lotem, łopotem skrzydeł, majestatycznymi |
| 4399 | liniami cichych bujań. Niektóre z nich jak ogromne bociany płynęły |
| 4400 | nieruchomo na spokojnie rozpostartych skrzydłach, inne, podobne do |
| 4401 | kolorowych pióropuszów, do barbarzyńskich trofeów, trzepotały ciężko i |
| 4402 | niezgrabnie, ażeby utrzymać się na falach ciepłej aury; inne wreszcie, |
| 4403 | nieudolne konglomeraty skrzydeł, potężnych nóg i oskubanych szyj, |
| 4404 | przypominały źle wypchane sępy i kondory, z których wysypuj� |
| 4405 | się |
| 4406 | trociny. Były między nimi ptaki dwugłowe, ptaki wieloskrzydłe, były też |
| 4407 | i kaleki, kulej� |
| 4408 | ce w powietrzu jednoskrzydłym, niedołężnym lotem. Niebo |
| 4409 | stało się podobne do starego fresku, pełnego dziwol� |
| 4410 | gów i fantastycznych |
| 4411 | zwierz� |
| 4412 | t, które kr� |
| 4413 | żyły, wymijały się i znów wracały w kolorowych |
| 4414 | elipsach. Mój ojciec podniósł się na bantach, oblany nagłym blaskiem, |
| 4415 | wyci� |
| 4416 | gn� |
| 4417 | ł ręce, przyzywaj� |
| 4418 | c ptaki starym zaklęciem. Poznał je, pełen |
| 4419 | wzruszenia. Było to dalekie, zapomniane potomstwo tej ptasiej generacji, |
| 4420 | któr� |
| 4421 | ongi Adela rozpędziła na wszystkie strony nieba. Wracało teraz, |
| 4422 | zwyrodniałe i wybujałe, to sztuczne potomstwo, to zdegenerowane plemię |
| 4423 | ptasie, zmarniałe wewnętrznie. Wystrzelone głupio wzrostem, wyogromnione |
| 4424 | niedorzecznie, było wewn� |
| 4425 | trz puste i bez życia. Cała żywotność tych |
| 4426 | ptaków przeszła w upierzenie, wybujała w fantastyczność. Było to jakby |
| 4427 | muzeum wycofanych rodzajów, rupieciarnia Raju ptasiego. Niektóre latały |
| 4428 | na wznak, miały ciężkie, niezgrabne dzioby, podobne do kłódek i zamków, |
| 4429 | obci� |
| 4430 | żone kolorowymi naroślami, i były ślepe. Jakże wzruszył ojca ten |
| 4431 | powrót niespodziany, jakże zdumiewał się nad instynktem ptasim, nad tym |
| 4432 | przywi� |
| 4433 | zaniem do Mistrza, które wygnany ów ród piastował jak legendę w |
| 4434 | duszy, ażeby wreszcie po wielu generacjach, w ostatnim dniu przed |
| 4435 | wygaśnięciem plemienia poci� |
| 4436 | gn� |
| 4437 | ć z powrotem w pradawn� |
| 4438 | ojczyznę. Ale te |
| 4439 | papierowe, ślepe ptaki nie mogły już poznać ojca. Na darmo wołał na nie |
| 4440 | dawnym zaklęciem, zapomnian� |
| 4441 | mow� |
| 4442 | ptasi� |
| 4443 | , nie słyszały go i nie |
| 4444 | widziały. Nagle zagwizdały kamienie w powietrzu. To wesołki, głupie i |
| 4445 | bezmyślne plemię, jęły celować pociskami w fantastyczne niebo ptasie. Na |
| 4446 | darmo ojciec ostrzegał, na darmo groził zaklinaj� |
| 4447 | cymi gestami, nie |
| 4448 | dosłyszano go, nie dostrzeżono. I ptaki spadały. Ugodzone pociskiem, |
| 4449 | obwisały ciężko i więdły już w powietrzu. Nim doleciały do ziemi, były |
| 4450 | już bezforemn� |
| 4451 | kup� |
| 4452 | pierza. W mgnieniu oka pokryła się wyżyna t� |
| 4453 | dziwn� |
| 4454 | , |
| 4455 | fantastyczn� |
| 4456 | padlin� |
| 4457 | . Zanim ojciec dobiegł do miejsca rzezi, cały ten |
| 4458 | świetny ród ptasi już leżał martwy, rozci� |
| 4459 | gnięty na skałach. Teraz |
| 4460 | dopiero, z bliska, mógł ojciec obserwować cał� |
| 4461 | lichotę tej zubożałej |
| 4462 | generacji, cał� |
| 4463 | śmieszność jej tandetnej anatomii. Były to ogromne |
| 4464 | wiechcie piór, wypchane byle jak starym ścierwem. U wielu nie można było |
| 4465 | wyróżnić głowy, gdyż pałkowata ta część ciała nie nosiła żadnych znamion |
| 4466 | duszy. Niektóre pokryte były kudłat� |
| 4467 | , zlepion� |
| 4468 | sierści� |
| 4469 | , jak żubry, i |
| 4470 | śmierdziały wstrętnie. Inne przypominały garbate, łyse, zdechłe |
| 4471 | wielbł� |
| 4472 | dy. Inne wreszcie były najwidoczniej z pewnego rodzaju papieru, |
| 4473 | puste w środku, a świetnie kolorowe na zewn� |
| 4474 | trz. Niektóre okazywały się |
| 4475 | z bliska niczym innym jak wielkimi pawimi ogonami, kolorowymi |
| 4476 | wachlarzami, w które niepojętym sposobem tchnięto jakiś pozór życia. |
| 4477 | Widziałem smutny powrót mego ojca. Sztuczny dzień zabarwiał się już |
| 4478 | powoli kolorami zwyczajnego poranka. W spustoszałym sklepie najwyższe |
| 4479 | półki syciły się barwami rannego nieba. Wśród fragmentów zgasłego |
| 4480 | pejzażu, wśród zburzonych kulis nocnej scenerii - ojciec widział |
| 4481 | wstaj� |
| 4482 | cych ze snu subiektów. Podnosili się spomiędzy bali sukna i |
| 4483 | ziewali do słońca. W kuchni, na piętrze, Adela, ciepła od snu i ze |
| 4484 | zmierzwionymi włosami, mełła kawę na młynku, przyciskaj� |
| 4485 | c go do białej |
| 4486 | piersi, od której ziarna nabierały blasku i gor� |
| 4487 | ca. Kot mył się w |
| 4488 | EOT; |
| 4489 | |
| 4490 | /* |
| 4491 | End of the Project Gutenberg EBook of Sklepy cynamonowe, by Bruno Schulz |
| 4492 | |
| 4493 | *** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK SKLEPY CYNAMONOWE *** |
| 4494 | |
| 4495 | This file should be named sklep10.txt or sklep10.zip |
| 4496 | Corrected EDITIONS of our eBooks get a new NUMBER, sklep11.txt |
| 4497 | VERSIONS based on separate sources get new LETTER, sklep10a.txt |
| 4498 | |
| 4499 | Produced by Pawel Sobkowiak - Scanned and proofread by |
| 4500 | Polska Biblioteka Internetowa |
| 4501 | |
| 4502 | Project Gutenberg eBooks are often created from several printed |
| 4503 | editions, all of which are confirmed as Public Domain in the US |
| 4504 | unless a copyright notice is included. Thus, we usually do not |
| 4505 | keep eBooks in compliance with any particular paper edition. |
| 4506 | |
| 4507 | We are now trying to release all our eBooks one year in advance |
| 4508 | of the official release dates, leaving time for better editing. |
| 4509 | Please be encouraged to tell us about any error or corrections, |
| 4510 | even years after the official publication date. |
| 4511 | |
| 4512 | Please note neither this listing nor its contents are final til |
| 4513 | midnight of the last day of the month of any such announcement. |
| 4514 | The official release date of all Project Gutenberg eBooks is at |
| 4515 | Midnight, Central Time, of the last day of the stated month. A |
| 4516 | preliminary version may often be posted for suggestion, comment |
| 4517 | and editing by those who wish to do so. |
| 4518 | |
| 4519 | Most people start at our Web sites at: |
| 4520 | http://gutenberg.net or |
| 4521 | http://promo.net/pg |
| 4522 | |
| 4523 | These Web sites include award-winning information about Project |
| 4524 | Gutenberg, including how to donate, how to help produce our new |
| 4525 | eBooks, and how to subscribe to our email newsletter (free!). |
| 4526 | |
| 4527 | Those of you who want to download any eBook before announcement |
| 4528 | can get to them as follows, and just download by date. This is |
| 4529 | also a good way to get them instantly upon announcement, as the |
| 4530 | indexes our cataloguers produce obviously take a while after an |
| 4531 | announcement goes out in the Project Gutenberg Newsletter. |
| 4532 | |
| 4533 | http://www.ibiblio.org/gutenberg/etext03 or |
| 4534 | ftp://ftp.ibiblio.org/pub/docs/books/gutenberg/etext03 |
| 4535 | |
| 4536 | Or /etext02, 01, 00, 99, 98, 97, 96, 95, 94, 93, 92, 92, 91 or 90 |
| 4537 | |
| 4538 | Just search by the first five letters of the filename you want, |
| 4539 | as it appears in our Newsletters. |
| 4540 | |
| 4541 | Information about Project Gutenberg (one page) |
| 4542 | |
| 4543 | We produce about two million dollars for each hour we work. The |
| 4544 | time it takes us, a rather conservative estimate, is fifty hours |
| 4545 | to get any eBook selected, entered, proofread, edited, copyright |
| 4546 | searched and analyzed, the copyright letters written, etc. Our |
| 4547 | projected audience is one hundred million readers. If the value |
| 4548 | per text is nominally estimated at one dollar then we produce $2 |
| 4549 | million dollars per hour in 2002 as we release over 100 new text |
| 4550 | files per month: 1240 more eBooks in 2001 for a total of 4000+ |
| 4551 | We are already on our way to trying for 2000 more eBooks in 2002 |
| 4552 | If they reach just 1-2% of the world's population then the total |
| 4553 | will reach over half a trillion eBooks given away by year's end. |
| 4554 | |
| 4555 | The Goal of Project Gutenberg is to Give Away 1 Trillion eBooks! |
| 4556 | This is ten thousand titles each to one hundred million readers, |
| 4557 | which is only about 4% of the present number of computer users. |
| 4558 | |
| 4559 | Here is the briefest record of our progress (* means estimated): |
| 4560 | |
| 4561 | eBooks Year Month |
| 4562 | |
| 4563 | 1 1971 July |
| 4564 | 10 1991 January |
| 4565 | 100 1994 January |
| 4566 | 1000 1997 August |
| 4567 | 1500 1998 October |
| 4568 | 2000 1999 December |
| 4569 | 2500 2000 December |
| 4570 | 3000 2001 November |
| 4571 | 4000 2001 October/November |
| 4572 | 6000 2002 December* |
| 4573 | 9000 2003 November* |
| 4574 | 10000 2004 January* |
| 4575 | |
| 4576 | The Project Gutenberg Literary Archive Foundation has been created |
| 4577 | to secure a future for Project Gutenberg into the next millennium. |
| 4578 | |
| 4579 | We need your donations more than ever! |
| 4580 | |
| 4581 | As of February, 2002, contributions are being solicited from people |
| 4582 | and organizations in: Alabama, Alaska, Arkansas, Connecticut, |
| 4583 | Delaware, District of Columbia, Florida, Georgia, Hawaii, Illinois, |
| 4584 | Indiana, Iowa, Kansas, Kentucky, Louisiana, Maine, Massachusetts, |
| 4585 | Michigan, Mississippi, Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, New |
| 4586 | Hampshire, New Jersey, New Mexico, New York, North Carolina, Ohio, |
| 4587 | Oklahoma, Oregon, Pennsylvania, Rhode Island, South Carolina, South |
| 4588 | Dakota, Tennessee, Texas, Utah, Vermont, Virginia, Washington, West |
| 4589 | Virginia, Wisconsin, and Wyoming. |
| 4590 | |
| 4591 | We have filed in all 50 states now, but these are the only ones |
| 4592 | that have responded. |
| 4593 | |
| 4594 | As the requirements for other states are met, additions to this list |
| 4595 | will be made and fund raising will begin in the additional states. |
| 4596 | Please feel free to ask to check the status of your state. |
| 4597 | |
| 4598 | In answer to various questions we have received on this: |
| 4599 | |
| 4600 | We are constantly working on finishing the paperwork to legally |
| 4601 | request donations in all 50 states. If your state is not listed and |
| 4602 | you would like to know if we have added it since the list you have, |
| 4603 | just ask. |
| 4604 | |
| 4605 | While we cannot solicit donations from people in states where we are |
| 4606 | not yet registered, we know of no prohibition against accepting |
| 4607 | donations from donors in these states who approach us with an offer to |
| 4608 | donate. |
| 4609 | |
| 4610 | International donations are accepted, but we don't know ANYTHING about |
| 4611 | how to make them tax-deductible, or even if they CAN be made |
| 4612 | deductible, and don't have the staff to handle it even if there are |
| 4613 | ways. |
| 4614 | |
| 4615 | Donations by check or money order may be sent to: |
| 4616 | |
| 4617 | Project Gutenberg Literary Archive Foundation |
| 4618 | PMB 113 |
| 4619 | 1739 University Ave. |
| 4620 | Oxford, MS 38655-4109 |
| 4621 | |
| 4622 | Contact us if you want to arrange for a wire transfer or payment |
| 4623 | method other than by check or money order. |
| 4624 | |
| 4625 | The Project Gutenberg Literary Archive Foundation has been approved by |
| 4626 | the US Internal Revenue Service as a 501(c)(3) organization with EIN |
| 4627 | [Employee Identification Number] 64-622154. Donations are |
| 4628 | tax-deductible to the maximum extent permitted by law. As fund-raising |
| 4629 | requirements for other states are met, additions to this list will be |
| 4630 | made and fund-raising will begin in the additional states. |
| 4631 | |
| 4632 | We need your donations more than ever! |
| 4633 | |
| 4634 | You can get up to date donation information online at: |
| 4635 | |
| 4636 | http://www.gutenberg.net/donation.html |
| 4637 | |
| 4638 | *** |
| 4639 | |
| 4640 | If you can't reach Project Gutenberg, |
| 4641 | you can always email directly to: |
| 4642 | |
| 4643 | Michael S. Hart <hart@pobox.com> |
| 4644 | |
| 4645 | Prof. Hart will answer or forward your message. |
| 4646 | |
| 4647 | We would prefer to send you information by email. |
| 4648 | |
| 4649 | |
| 4650 | **The Legal Small Print** |
| 4651 | |
| 4652 | |
| 4653 | (Three Pages) |
| 4654 | |
| 4655 | ***START**THE SMALL PRINT!**FOR PUBLIC DOMAIN EBOOKS**START*** |
| 4656 | Why is this "Small Print!" statement here? You know: lawyers. |
| 4657 | They tell us you might sue us if there is something wrong with |
| 4658 | your copy of this eBook, even if you got it for free from |
| 4659 | someone other than us, and even if what's wrong is not our |
| 4660 | fault. So, among other things, this "Small Print!" statement |
| 4661 | disclaims most of our liability to you. It also tells you how |
| 4662 | you may distribute copies of this eBook if you want to. |
| 4663 | |
| 4664 | *BEFORE!* YOU USE OR READ THIS EBOOK |
| 4665 | By using or reading any part of this PROJECT GUTENBERG-tm |
| 4666 | eBook, you indicate that you understand, agree to and accept |
| 4667 | this "Small Print!" statement. If you do not, you can receive |
| 4668 | a refund of the money (if any) you paid for this eBook by |
| 4669 | sending a request within 30 days of receiving it to the person |
| 4670 | you got it from. If you received this eBook on a physical |
| 4671 | medium (such as a disk), you must return it with your request. |
| 4672 | |
| 4673 | ABOUT PROJECT GUTENBERG-TM EBOOKS |
| 4674 | This PROJECT GUTENBERG-tm eBook, like most PROJECT GUTENBERG-tm eBooks, |
| 4675 | is a "public domain" work distributed by Professor Michael S. Hart |
| 4676 | through the Project Gutenberg Association (the "Project"). |
| 4677 | Among other things, this means that no one owns a United States copyright |
| 4678 | on or for this work, so the Project (and you!) can copy and |
| 4679 | distribute it in the United States without permission and |
| 4680 | without paying copyright royalties. Special rules, set forth |
| 4681 | below, apply if you wish to copy and distribute this eBook |
| 4682 | under the "PROJECT GUTENBERG" trademark. |
| 4683 | |
| 4684 | Please do not use the "PROJECT GUTENBERG" trademark to market |
| 4685 | any commercial products without permission. |
| 4686 | |
| 4687 | To create these eBooks, the Project expends considerable |
| 4688 | efforts to identify, transcribe and proofread public domain |
| 4689 | works. Despite these efforts, the Project's eBooks and any |
| 4690 | medium they may be on may contain "Defects". Among other |
| 4691 | things, Defects may take the form of incomplete, inaccurate or |
| 4692 | corrupt data, transcription errors, a copyright or other |
| 4693 | intellectual property infringement, a defective or damaged |
| 4694 | disk or other eBook medium, a computer virus, or computer |
| 4695 | codes that damage or cannot be read by your equipment. |
| 4696 | |
| 4697 | LIMITED WARRANTY; DISCLAIMER OF DAMAGES |
| 4698 | But for the "Right of Replacement or Refund" described below, |
| 4699 | [1] Michael Hart and the Foundation (and any other party you may |
| 4700 | receive this eBook from as a PROJECT GUTENBERG-tm eBook) disclaims |
| 4701 | all liability to you for damages, costs and expenses, including |
| 4702 | legal fees, and [2] YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE OR |
| 4703 | UNDER STRICT LIABILITY, OR FOR BREACH OF WARRANTY OR CONTRACT, |
| 4704 | INCLUDING BUT NOT LIMITED TO INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE |
| 4705 | OR INCIDENTAL DAMAGES, EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE |
| 4706 | POSSIBILITY OF SUCH DAMAGES. |
| 4707 | |
| 4708 | If you discover a Defect in this eBook within 90 days of |
| 4709 | receiving it, you can receive a refund of the money (if any) |
| 4710 | you paid for it by sending an explanatory note within that |
| 4711 | time to the person you received it from. If you received it |
| 4712 | on a physical medium, you must return it with your note, and |
| 4713 | such person may choose to alternatively give you a replacement |
| 4714 | copy. If you received it electronically, such person may |
| 4715 | choose to alternatively give you a second opportunity to |
| 4716 | receive it electronically. |
| 4717 | |
| 4718 | THIS EBOOK IS OTHERWISE PROVIDED TO YOU "AS-IS". NO OTHER |
| 4719 | WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, ARE MADE TO YOU AS |
| 4720 | TO THE EBOOK OR ANY MEDIUM IT MAY BE ON, INCLUDING BUT NOT |
| 4721 | LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR A |
| 4722 | PARTICULAR PURPOSE. |
| 4723 | |
| 4724 | Some states do not allow disclaimers of implied warranties or |
| 4725 | the exclusion or limitation of consequential damages, so the |
| 4726 | above disclaimers and exclusions may not apply to you, and you |
| 4727 | may have other legal rights. |
| 4728 | |
| 4729 | INDEMNITY |
| 4730 | You will indemnify and hold Michael Hart, the Foundation, |
| 4731 | and its trustees and agents, and any volunteers associated |
| 4732 | with the production and distribution of Project Gutenberg-tm |
| 4733 | texts harmless, from all liability, cost and expense, including |
| 4734 | legal fees, that arise directly or indirectly from any of the |
| 4735 | following that you do or cause: [1] distribution of this eBook, |
| 4736 | [2] alteration, modification, or addition to the eBook, |
| 4737 | or [3] any Defect. |
| 4738 | |
| 4739 | DISTRIBUTION UNDER "PROJECT GUTENBERG-tm" |
| 4740 | You may distribute copies of this eBook electronically, or by |
| 4741 | disk, book or any other medium if you either delete this |
| 4742 | "Small Print!" and all other references to Project Gutenberg, |
| 4743 | or: |
| 4744 | |
| 4745 | [1] Only give exact copies of it. Among other things, this |
| 4746 | requires that you do not remove, alter or modify the |
| 4747 | eBook or this "small print!" statement. You may however, |
| 4748 | if you wish, distribute this eBook in machine readable |
| 4749 | binary, compressed, mark-up, or proprietary form, |
| 4750 | including any form resulting from conversion by word |
| 4751 | processing or hypertext software, but only so long as |
| 4752 | *EITHER*: |
| 4753 | |
| 4754 | [*] The eBook, when displayed, is clearly readable, and |
| 4755 | does *not* contain characters other than those |
| 4756 | intended by the author of the work, although tilde |
| 4757 | (~), asterisk (*) and underline (_) characters may |
| 4758 | be used to convey punctuation intended by the |
| 4759 | author, and additional characters may be used to |
| 4760 | indicate hypertext links; OR |
| 4761 | |
| 4762 | [*] The eBook may be readily converted by the reader at |
| 4763 | no expense into plain ASCII, EBCDIC or equivalent |
| 4764 | form by the program that displays the eBook (as is |
| 4765 | the case, for instance, with most word processors); |
| 4766 | OR |
| 4767 | |
| 4768 | [*] You provide, or agree to also provide on request at |
| 4769 | no additional cost, fee or expense, a copy of the |
| 4770 | eBook in its original plain ASCII form (or in EBCDIC |
| 4771 | or other equivalent proprietary form). |
| 4772 | |
| 4773 | [2] Honor the eBook refund and replacement provisions of this |
| 4774 | "Small Print!" statement. |
| 4775 | |
| 4776 | [3] Pay a trademark license fee to the Foundation of 20% of the |
| 4777 | gross profits you derive calculated using the method you |
| 4778 | already use to calculate your applicable taxes. If you |
| 4779 | don't derive profits, no royalty is due. Royalties are |
| 4780 | payable to "Project Gutenberg Literary Archive Foundation" |
| 4781 | the 60 days following each date you prepare (or were |
| 4782 | legally required to prepare) your annual (or equivalent |
| 4783 | periodic) tax return. Please contact us beforehand to |
| 4784 | let us know your plans and to work out the details. |
| 4785 | |
| 4786 | WHAT IF YOU *WANT* TO SEND MONEY EVEN IF YOU DON'T HAVE TO? |
| 4787 | Project Gutenberg is dedicated to increasing the number of |
| 4788 | public domain and licensed works that can be freely distributed |
| 4789 | in machine readable form. |
| 4790 | |
| 4791 | The Project gratefully accepts contributions of money, time, |
| 4792 | public domain materials, or royalty free copyright licenses. |
| 4793 | Money should be paid to the: |
| 4794 | "Project Gutenberg Literary Archive Foundation." |
| 4795 | |
| 4796 | If you are interested in contributing scanning equipment or |
| 4797 | software or other items, please contact Michael Hart at: |
| 4798 | hart@pobox.com |
| 4799 | |
| 4800 | [Portions of this eBook's header and trailer may be reprinted only |
| 4801 | when distributed free of all fees. Copyright (C) 2001, 2002 by |
| 4802 | Michael S. Hart. Project Gutenberg is a TradeMark and may not be |
| 4803 | used in any sales of Project Gutenberg eBooks or other materials be |
| 4804 | they hardware or software or any other related product without |
| 4805 | express permission.] |
| 4806 | |
| 4807 | *END THE SMALL PRINT! FOR PUBLIC DOMAIN EBOOKS*Ver.02/11/02*END* |
| 4808 | |
| 4809 | */ |
| 4810 | } |
| 4811 |