Address.php
5 years ago
Color.php
5 years ago
Company.php
5 years ago
Internet.php
5 years ago
Payment.php
5 years ago
Person.php
5 years ago
PhoneNumber.php
5 years ago
Text.php
5 years ago
Text.php
3933 lines
| 1 | <?php |
| 2 | |
| 3 | namespace Faker\Provider\nl_NL; |
| 4 | |
| 5 | class Text extends \Faker\Provider\Text |
| 6 | { |
| 7 | /** |
| 8 | * Project Gutenberg's Dichtertje - De Uitvreter - Titaantjes, by Nescio |
| 9 | * |
| 10 | * This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with |
| 11 | * almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or |
| 12 | * re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included |
| 13 | * with this eBook or online at www.gutenberg.org |
| 14 | * |
| 15 | * Title: Dichtertje - De Uitvreter - Titaantjes |
| 16 | * |
| 17 | * Author: Nescio |
| 18 | * |
| 19 | * Release Date: August 17, 2009 [EBook #29719] |
| 20 | * |
| 21 | * Language: Dutch |
| 22 | * |
| 23 | * *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DICHTERTJE - DE UITVRETER *** |
| 24 | * |
| 25 | * Produced by Mark C. Orton and the Online Distributed |
| 26 | * Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ |
| 27 | * |
| 28 | * Nescio |
| 29 | * |
| 30 | * Dichtertje |
| 31 | * |
| 32 | * De Uitvreter |
| 33 | * |
| 34 | * Titaantjes |
| 35 | * |
| 36 | * J. H. de Bois - Haarlem. |
| 37 | * |
| 38 | * "Dichtertje" is hier voor het eerst gepubliceerd. |
| 39 | * "De Uitvreter" verscheen in "De Gids" van Januari |
| 40 | * 1911. "Titaantjes" in "Groot-Nederland" van Juni 1915. |
| 41 | * |
| 42 | * @see http://www.gutenberg.org/cache/epub/29719/pg29719.txt |
| 43 | * @var string |
| 44 | */ |
| 45 | protected static $baseText = <<<'EOT' |
| 46 | DICHTERTJE. |
| 47 | |
| 48 | In 't derde oorlogsjaar. |
| 49 | Bellum transit, amor manet. |
| 50 | |
| 51 | |
| 52 | I. |
| 53 | |
| 54 | |
| 55 | Tweemaal schudde de God van Nederland zijn eerbiedwaardig hoofd en |
| 56 | tweemaal schoven z'n eerbiedwaardige grauwe bakkebaarden heen en weer |
| 57 | over z'n vest. |
| 58 | |
| 59 | 't Klopte niet. Ergens moest een fout zijn. Een dichter met nergens |
| 60 | haar, dat was heel vreemd. Sedert dertig jaar hield de God van |
| 61 | Nederland niet van dichters. Je wist niet meer, wat je er aan |
| 62 | had. Fatsoenlijk of onfatsoenlijk, je kon er niet uit wijs. En nu dit. |
| 63 | |
| 64 | "Hij heeft gezegd, dat hij vol van mij is. Vroeger kon je daar op aan." |
| 65 | |
| 66 | God zuchtte. Hij zou er morgen eens met Potgieter over spreken. Je |
| 67 | had tegenwoordig niets dan narigheid aan je hoofd. |
| 68 | |
| 69 | Daar beneden in de Leidsche straat liep een meisje. Met vaderlijk |
| 70 | welgevallen zag God op haar neer. Het meisje was als honderde andere |
| 71 | meisjes dien zomer, heelemaal in 't wit, zijden blouse, korte frotté |
| 72 | rok, witte kousen, fijne enkeltjes en lage witte schoentjes en had |
| 73 | lieve oogen als honderde andere meisjes in Amsterdam. Oogen die kijken |
| 74 | alsof ze iets heel bijzonders weten. Dat vonden ze ook weer niet |
| 75 | goed. Nooit had ons Lieve Heer daar vroeger iets bij gedacht. En nu |
| 76 | hatti kwestie. 't Was begonnen met versjes over "wetende oogen." Toen |
| 77 | zei er één, dat 't allemaal bedrog was, een vroom bedrog van God. Dat |
| 78 | ze niets wisten en alleen maar keken alsof, zonder dat ze 't konden |
| 79 | helpen. Nooit had God er over nagedacht. |
| 80 | |
| 81 | Tegenwoordig brachten ze hem over alles aan 't denken. En 't was toch |
| 82 | zoo noodig, dat de hoofden bij de zaken werden gehouden. De keizer had |
| 83 | 't nog onlangs weer gezegd: "Der Tüchtigkeit ist die Welt". |
| 84 | |
| 85 | Maar als je eenmaal over iets aan 't prakkizeeren raakte kwam je er |
| 86 | zoo makkelijk niet weer af. Nu i er eenmaal op lette, zag i honderde, |
| 87 | duizende van die meisjes, telkens weer anderen en telkens weer |
| 88 | dezelfden. Zoodat i soms niet meer wist of i er tienduizend had gezien |
| 89 | of één, tienduizendmaal. "Heer in den hemel had hij al die meisjes |
| 90 | geschapen? Of was 't een grapje van den duivel, al die wetende oogen?" |
| 91 | |
| 92 | Kijk, daar gaat 't dichtertje. Toch wel een knap, jong ventje, |
| 93 | zoo slank, zoo'n aardig gladgeschoren jongensgezicht, alleen een |
| 94 | paar stutten voor de ooren, en zoo verbrand door de zon. Hij groet |
| 95 | iemand. Z'n strooien hoedje lichtten-i even op van zijn kort geknipte |
| 96 | haren. |
| 97 | |
| 98 | Raar toch, zoo kaal, maar 't was toch vast wel een dichtertje, want |
| 99 | God begreep niets van 'm en Potgieter ook niet. En professor Volmer |
| 100 | verachttenem. |
| 101 | |
| 102 | En hij leed ijselijk van die wetende oogen, zooals geen rechtschapen |
| 103 | mensch. De duivel hattem leelijk te pakken. Hij was een zwak |
| 104 | dichtertje, kindsch werti er van. Hij bleef fatsoenlijk van zwakte. Dat |
| 105 | was weer zoo iets raars, waar God vroeger nooit over gedacht had, |
| 106 | fatsoenlijk was fatsoenlijk en daarmee uit. 't Dichtertje wist niet |
| 107 | op wie hij verliefd moest worden. Als hij in twee wetende oogen |
| 108 | had gekeken, zag hij er dadelijk weer twee. Hij was zoo zwak, zoo |
| 109 | lekker zwak. Maar als i 't vijfentwintigste meisje zag, voeldeni zoo |
| 110 | iets raars in z'n hersens. Hij had al eens in 't voorbijloopen op 't |
| 111 | terras van een café een stoeltje omgeschopt van kwaadaardigheid. Want |
| 112 | hij wist wel, dat ze niets wisten, dat ze dom giggelden, alleen al |
| 113 | als i z'n hoed voor hen af nam, of strak keken, omdat ze stonken van |
| 114 | burgerjuffrouwen-ingebeeldheid. En toch kon i 't niet laten. En dan |
| 115 | moest i vluchten naar ergens, waar geen vrouwen waren en dan maakteni |
| 116 | zich kwaad op God en den duivel tegelijk en zei datti idioot werd |
| 117 | en datti nog eens met open mond jaren lang kwijlen zou, een leeren |
| 118 | slabbetje voor, zonder datti 't zelf wist. Maar den volgenden dag |
| 119 | keeki weer en dacht daarbij: "Mon âme prend son élan vers l'infini." |
| 120 | |
| 121 | Potgieter zei dat de vent gek was en dat in den tijd van Piet |
| 122 | Hein........ |
| 123 | |
| 124 | Dichtend vervolgde 't dichtertje z'n tocht door de woestenijen van |
| 125 | Amsterdam. Zoover 't oog reikte, niets dan Nederlandsche menschen. Weer |
| 126 | groette-n-i iemand, een heer met hoogen hoed en gekleede jas, uit |
| 127 | een stuk van Verkade. Nu spraken ze elkaar aan. Daar stonden ze, op |
| 128 | 't plein voor 't Centraalstation. |
| 129 | |
| 130 | Op den beganen grond liep God nu met z'n gelen strooien deukhoed, |
| 131 | z'n wandelstok met zilveren greep, z'n jas hing slobberig en breed |
| 132 | en ondefinieerbaar bruinig over z'n rug, op z'n kraag lag roos, |
| 133 | z'n broekspijpen waren te wijd en te lang en lagen met plooien op |
| 134 | z'n schoenen. Z'n bakkebaarden kon je van achteren zien en toen i |
| 135 | bezadiglijk de twee treden opstapte om in 't station te gaan, glom |
| 136 | de lage avondzon in Gods gepoetsten linkerschoen. |
| 137 | |
| 138 | "Wie was die meneer?" vroeg 't dichtertje. "God" zei de duivel en |
| 139 | de knobbels op z'n voorhoofd werden grooter. 't Dichtertje sprak |
| 140 | niet. "Jouw God, de God van je baas en van je schoonvader en van je |
| 141 | baas z'n boekhouder en van den gérant van de "Nieuwe Karseboom". De |
| 142 | God van je tante, die zei, dat je moest groeten als je langs 't |
| 143 | huis van je baas kwam in Delft of Oldenzaal, waar was 't ook weer, |
| 144 | ook al zag je niemand, je kon nooit weten wie 't zag. Van je tante, |
| 145 | die je zuster altijd liet breien. "Een vrouw mag niet stilzitten." De |
| 146 | God van al die menschen, die zullen zeggen: "Dat had ik van jou niet |
| 147 | gedacht," als je nog eens probeert te leven en die zullen zeggen: |
| 148 | "Dat had ik altijd wel gedacht, dat kon niet goed gaan," als je |
| 149 | later in 't werkhuis moet. De God, die niet hebben kan, dat je 's |
| 150 | Zaterdagsmiddags vrij bent, de God van meneer Volmer, hoogleeraar in |
| 151 | 't boekhouden en de bedrijfsleer, die vindt, dat je veel te veel |
| 152 | naar de lucht kijkt. De God van allen die geen andere keus hebben |
| 153 | dan werken of vervelen. De God van Nederland, van heel Nederland, |
| 154 | van Surhuisterveen en Spekholzerheide, donateur van den Bond van |
| 155 | hoofden van groote gezinnen en van de Vereeniging tot opheffing van |
| 156 | gevallen vrouwen. Dat noemen ze vallen. Ik ben ook gevallen." |
| 157 | |
| 158 | "De beeldspraak is inderdaad gebrekkig", zei 't dichtertje, absent. |
| 159 | |
| 160 | Hij had al dien tijd gekeken naar een dame, die daar stond te |
| 161 | wachten. Naar de aardige scherpe achterkantjes van haar beenen, |
| 162 | vlak boven de lage witte schoentjes. Natuurlijk had ze lage witte |
| 163 | schoentjes aan met korte rokken en erg open geweven kousen, waar haar |
| 164 | beenen wit doorheen schemerden. "Nu vallen", dacht 't dichtertje. |
| 165 | |
| 166 | "Mon âme prend son élan vers l'infini," zei de Duivel en glimlachte |
| 167 | ironisch, zooals hij een eeuwigheid lang geglimlacht had. |
| 168 | |
| 169 | Toen zag 't dichtertje 't stationsplein weer en den duivel en hoorde |
| 170 | wat die gezegd had. |
| 171 | |
| 172 | "Duivel" zei-di, "mij belazer je niet." |
| 173 | |
| 174 | De duivel haalde even z'n schouders op en keek naar de |
| 175 | stationsklok. Tien minuten over zevenen. Hij gaapte achter z'n |
| 176 | hand. De eeuwigheid schoot niet op. En eigenlijk hatti ook al zooveel |
| 177 | dichtertjes gekend. Waarom sprak i nog zooveel? |
| 178 | |
| 179 | 't Dichtertje liep naar huis en keek in de hoogte naar 't gevleugelde |
| 180 | wiel, dat midden op de leuning van de hooge spoorbrug over de |
| 181 | westelijke doorvaart op een kleine ijzeren zuil staat en vliegen |
| 182 | wil en nooit van z'n plaats komt en gezien wordt uit vertetjes waar |
| 183 | 't nooit komt, wel heel van de Torensluis, 't Singel af. De blauwe |
| 184 | lucht was er nog zoo hopeloos ver boven. Zelfs de palen met de |
| 185 | booglampen, aan 't begin en 't eind van de brug, staken hoog boven |
| 186 | 't wieltje uit. 't Geeft niet veel of je op een spoorbrug staat op |
| 187 | een ijzeren zuiltje. Je kunt er hoogstens van aan 't denken raken |
| 188 | en dat deugt heelemaal niet. En 't dichtertje dacht, dat je beter |
| 189 | zoo'n wiel kunt wezen dan een dichtertje. Zoo'n wiel is van ijzer, |
| 190 | maar een dichtertje niet. |
| 191 | |
| 192 | Onderwijl zat God alleen in een coupé eerste klas in den trein naar |
| 193 | Delft en staarde uit 't raampje, maar zag niets. Uitkijken deed hij |
| 194 | nooit. In z'n hand hielti een rapport. Naast 'm lagen dossiers. |
| 195 | |
| 196 | De God van Nederland dacht. Het was een rare tijd. Weer las God: |
| 197 | |
| 198 | "Het lot van den mensch is verdriet te hebben, wanneer hij z'n doel |
| 199 | niet bereikt en wanneer hij z'n doel bereikt heeft. |
| 200 | |
| 201 | "Er is geen troost in de deugd en er is geen troost in de zonde. |
| 202 | |
| 203 | "Daarom laat blijmoediglijk af van alle verwachting. Stel uw hoop op |
| 204 | de eeuwigheid: uit dezen droom is geen ontwaken." |
| 205 | |
| 206 | Het was wel een rare tijd. Zoo kon 't niet goed gaan. En nou hatti |
| 207 | nog wel gezegd, dat een nieuw tijdvak was aangebroken. De tijd van het |
| 208 | "ironisch dilettantisme" was voorbij, een nieuwe tijd van "baanbrekend |
| 209 | optimisme" en "frissche daadkracht" was begonnen. Dat hatti zoo maar |
| 210 | 's gezegd. En weer zuchtend begon God toen 't manuscript te lezen |
| 211 | van een dik boek over 't Taylor systeem. |
| 212 | |
| 213 | |
| 214 | |
| 215 | |
| 216 | II. |
| 217 | |
| 218 | |
| 219 | 't Dichtertje was nooit gevallen. |
| 220 | |
| 221 | Een groot dichter te zijn en dan te vallen. Als 't dichtertje er over |
| 222 | dacht, wat hij eigenlijk 't liefst zou willen, dan was 't dat. De |
| 223 | wereld ééns te verbazen en ééns een liaisonnetje te hebben met een |
| 224 | dichteres. Jarenlang had hij dit telkens weer gedacht, naïvelijk. |
| 225 | |
| 226 | 't Dichtertje was fatsoenlijk getrouwd met een lief, jong, levendig, |
| 227 | natuurlijk vrouwtje. Natuurlijk was hij onmiddellijk verliefd geworden, |
| 228 | toen hij de wereld begon te zien. 's Morgens zag hij haar als hij naar |
| 229 | kantoor ging en zij naar school, en 's middags om kwart over eenen "in |
| 230 | 't beursuur", als hij op straat mocht en zij uit de melkinrichting |
| 231 | kwam, waar zij haar boterhammen met een glas melk at en soms een |
| 232 | roomhorentje of een taartje met slagroom, haar boterhammen. |
| 233 | |
| 234 | En ze was wat kwaad op 'm, omdat i daar altijd zoo stond, gewoon |
| 235 | bespottelijk. De andere meisjes noemden 'm "'t Ideaaltje", omdat |
| 236 | i een keep droeg en zulk mooi zwart haar had, (toen liet-i 't nog |
| 237 | niet kortknippen). En ze keken naar 'm, als ze met hun drieën gearmd |
| 238 | langs hem heen liepen, heel even keken ze en giggelden tegen elkaar, |
| 239 | de beide buitensten de hoofden gebogen naar de binnenste, die ook |
| 240 | giggelde en naar den grond keek. Maar zij liep statig voorbij en zag |
| 241 | hem niet en zei tegen Mien Bus datti om haar kwam en dan lachten ze |
| 242 | allemaal, want ze wist wel beter. Op den grond stampte ze met haar |
| 243 | schoolmeisjesvoetje van zeventien jaar. "Om mij? die engert?" en |
| 244 | hield haar hoofd achterover. |
| 245 | |
| 246 | En hij was ongelukkig en telde de uren. 's Avonds om elf uur keek |
| 247 | i naar de lucht, de helft was om tusschen 's middags half twee en |
| 248 | 's morgens half negen. En hij dichtte. |
| 249 | |
| 250 | Hij maakte gedichten naar Heine, Hollandsche en Duitsche, en naar |
| 251 | Héléne Swarth en naar Kloos en van Eeden. "De Uren": |
| 252 | |
| 253 | |
| 254 | "Hoe gaan de uren zoo zwaar met loggen tred". |
| 255 | |
| 256 | |
| 257 | "Die Kreuzfahrer": |
| 258 | |
| 259 | |
| 260 | "Dort unten lag die heilge Stadt in ihrer Glorie". |
| 261 | |
| 262 | |
| 263 | Dat was zij. Maar de poorten waren dicht. En hij vroeg zich af waarom |
| 264 | hij verder leefde. En hij werd opstandig tegen God. |
| 265 | |
| 266 | |
| 267 | "Mijn God, zal dan mijn kwelling nimmer einden?" |
| 268 | |
| 269 | |
| 270 | En de lui op kantoor kon i niet zien en hooren, als i om kwart over |
| 271 | negenen op kantoor kwam hatti er wel een willen slaan, zoo maar. En |
| 272 | van somber werti extatisch. En dichtte weer. "Mijn heilig lief". "Nu |
| 273 | is de wereld een groot zomerland". |
| 274 | |
| 275 | |
| 276 | "God gooide de poorten des hemels open, |
| 277 | Mijn zoete lief zat op een gouden troon". |
| 278 | |
| 279 | |
| 280 | Dat duurde zoo elf maanden. Daar kwamen nog drie maanden bij datti |
| 281 | buiten was, een klein betrekkingkje had in een stadje, waar ze nu |
| 282 | nog praten over dien mallen kerel. |
| 283 | |
| 284 | Toen kreeg i haar. Negentien jaar was i. Hij schreef haar een briefje |
| 285 | datti twee dagen in Amsterdam was en datti haar graag wilde spreken. Ze |
| 286 | kenden elkaars namen, Amsterdam is ten slotte ook maar een dorp. Ze |
| 287 | hattem die honderd dagen erg gemist en ze kwam. Haar moe vond 't goed, |
| 288 | "als 't een nette burgerjongen was en ze hield van 'm....., maar |
| 289 | geen scharrelpartij." Ze kwam, 's avonds bij de Muiderpoort en hij |
| 290 | zei dat ze zeker wel begreep, watti haar vragen wou. 't Was zoo raar, |
| 291 | zoo gewoon, hij kon heelemaal niet dichten. En ze zei natuurlijk dat |
| 292 | ze 't niet begreep, maar toch liepen ze samen maar de Sarphatistraat |
| 293 | op. 't Gesprek liep wat moeilijk, wat moest je mekaar vertellen, je |
| 294 | kende mekaar nog zoo heelemaal niet. Hij had gedacht, dat i wonder |
| 295 | wat zeggen zou, dat de woorden zóó maar zouden komen met geweld, |
| 296 | zooals de breede Waal jaagt langs de schuitjes van den ponton-steiger |
| 297 | bij Nijmegen. |
| 298 | |
| 299 | En nu spraken ze over z'n betrekking in dat stadje en over hun |
| 300 | ouders. En voor haar huis namen ze afscheid en hij gaf haar een zoen, |
| 301 | heel links, op haar voorhoofd. En ze was wat in haar schik, ze had een |
| 302 | vrijer en zoo'n knappe, wat zou Loe wel zeggen. Jammer datti buiten |
| 303 | woonde. Zoo vervelend, vooral 's Zondagsmiddags als i dan niet over |
| 304 | kwam, dan moest je thuis blijven. |
| 305 | |
| 306 | Den tweeden avond mochti boven komen, 't moest gauw gaan, want hij |
| 307 | had maar twee dagen vrij. |
| 308 | |
| 309 | Z'n pa was bij haar vader op bezoek geweest en nu mochti |
| 310 | bovenkomen. Daar zaten haar vader en de zijne en haar moeder en een |
| 311 | grootmoeder en een tante. Haar twee kleine zusjes waren vroeg naar |
| 312 | bed gestuurd. En toen kreeg i haar en de tante zei later "wat een |
| 313 | nette jongen". |
| 314 | |
| 315 | 's Zondagsmiddags natuurlijk zij op visite bij hem thuis en daar |
| 316 | was toevallig een nicht met scheeve schouders in een scheeve groene |
| 317 | hobbezak en een lorgnet op, die bier dronk en Coba was allerliefst |
| 318 | voor haar aanstaande schoonmoeder en die was allerliefst voor Coba. |
| 319 | |
| 320 | "Wat heb je daar een snoezig taschje." "Uit 't City-magazijn?" "Nee, |
| 321 | van Liberty". "Je ziet tegenwoordig heel veel van die taschjes met |
| 322 | een klein taschje buitenop." "Nee, die vind ik om de waarheid te |
| 323 | zeggen niet zoo aardig." "Och, ieder z'n smaak. Onze Riek heeft zoo |
| 324 | één en die vind ik ook heel aardig". En hij zat er bij en begreep er |
| 325 | niets van. Had hij 's nachts op straat geloopen en gezegd, dat God |
| 326 | de poorten des hemels open gooide? Wat raar. |
| 327 | |
| 328 | Maar ze was heel lief, jong, levendig en natuurlijk en zoende 'm niet |
| 329 | op z'n voorhoofd, maar flink op z'n lippen en op zij in z'n nek, in |
| 330 | den gang, voor ze de kamer binnen gingen. Daar moest ze voor op haar |
| 331 | teenen gaan staan en z'n schouders beetpakken. En ze ging heel veel van |
| 332 | 'm houden en hij hield ook veel van haar en drukte haar tegen zich aan. |
| 333 | |
| 334 | Maar de zaak bleef 'm duister en dichten deedi niet meer tot i |
| 335 | getrouwd was. |
| 336 | |
| 337 | En nu waren ze zes jaar getrouwd en hadden een kindje, een meisje van |
| 338 | vijf jaar, een snoes die door alle tantes geknuffeld werd. Zij had |
| 339 | een beetje geld en hij had een beetje geld en hij had in Amsterdam |
| 340 | een baantje gevonden, datti niet al te slecht waarnam en ze waren |
| 341 | ten naaste bij gelukkig. |
| 342 | |
| 343 | Maar daar i een echt dichtertje was, moest hem iets ontbreken. Wat is |
| 344 | voor een dichtertje iets dat hij heeft? Datti zoo maar heeft, dag in, |
| 345 | dag uit. Al die dagen. En altijd getrouwd is zoo erg lang. En een |
| 346 | heel lief, jong, levendig en natuurlijk vrouwtje, dat veel van haar |
| 347 | man houdt en zijn manuscripten in 't net schrijft, maar tweeduizend |
| 348 | nachten naast 'm heeft geslapen en weet datti niet tegen tocht kan |
| 349 | en 's morgens niet uit zijn bed kan komen en niet van de jam af kan |
| 350 | blijven, al is i een dichter, dat is nu echt iets voor den Duivel. |
| 351 | |
| 352 | |
| 353 | |
| 354 | |
| 355 | III. |
| 356 | |
| 357 | |
| 358 | Een groot dichter zijn en dan te vallen. Maar er kwam nooit wat |
| 359 | van, want als je een dichtertje bent, dan loopen de mooiste meisjes |
| 360 | altijd aan den overkant van de gracht. En zoo werd z'n heele leven |
| 361 | één gedicht, wat ook vervelend wordt. |
| 362 | |
| 363 | In de tram zat hij en dichtte zoo stilletjes voor zich heen, met |
| 364 | z'n twee handen op den knop van z'n wandelstok zatti te staren en |
| 365 | onderwijl te denken, datti zulke mooie blanke, fijne en slanke handen |
| 366 | had, zooals dichtertjes dat doen. 't Was Zondagavond in November |
| 367 | tegen zessen, de straten waren donker en verlaten. Een dame van een |
| 368 | jaar of zes en twintig kwam de tram binnen, statiglijk, rijzig in |
| 369 | haar bruine mantelpak, de opstaande kraag, manchetten en onderkant |
| 370 | van mantel en rok afgezet met zwart bont, de handen in een groote, |
| 371 | afhangende mof van 't zelfde bruine laken met 't zelfde bont bezet, |
| 372 | klein bruin hoedje met zwart bont op 't fijne gezichtje. Alles echt |
| 373 | lijn 2, Museumkwartier. |
| 374 | |
| 375 | 't Dichtertje keek even op, recht in haar oogen, maar zij zag alleen |
| 376 | 't leege plaatsje in den hoek en ging hem voorbij, statiglijk. Achter |
| 377 | haar kwam haar man, gladgeschoren, in 't zwart, met een hoogen hoed |
| 378 | op z'n grijzend, kort geknipt haar. |
| 379 | |
| 380 | Toen ze zat kon 't dichtertje haar niet zien, want hij zat op de |
| 381 | zelfde bank vooraan en er waren vier menschen tusschen. |
| 382 | |
| 383 | Meneer zat correct rechtop tegenover haar, keek op z'n horloge en |
| 384 | zei iets, hoe laat 't was natuurlijk. Daarna spraken ze niet meer. Ze |
| 385 | waren ongetwijfeld getrouwd. |
| 386 | |
| 387 | 't Dichtertje dacht, dat ze op bezoek waren geweest en naar huis gingen |
| 388 | om te eten. En of ze een kindje zou hebben of kindertjes. En of haar |
| 389 | man zich correct zou gedragen in de slaapkamer. God liet 't gebeuren, |
| 390 | dat hij hem duidelijk voor zich zag, daar in die tram, in z'n enkele |
| 391 | hemd en sokken, een jaegerhemd, ja natuurlijk jaeger, grijs, niet |
| 392 | mooi wit, hij was zeker in de veertig en met wat malle, uitstekende |
| 393 | haartjes op z'n bloote beenen, en z'n hooge dop op. Jammer dat i |
| 394 | niet brilde. En hij hoorde hem vragen met z'n correcte Museumkwartier |
| 395 | geluid: "Zal ik 't licht aan laten, Clara?" Want ze heette natuurlijk |
| 396 | Clara, de schitterende. En 't dichtertje dacht datti "pardon" tegen |
| 397 | haar zou zeggen op een gegeven oogenblik. Ja, God laat de gedachten |
| 398 | van een mensch raar dolen en er komen vreemde passages voor in zoo'n |
| 399 | gedicht zonder eind. |
| 400 | |
| 401 | Toen keek 't dichtertje op door 't ruit van de tram tegenover hem. De |
| 402 | huizen waren alle donker en de dames die dit lezen weten wel, dat je |
| 403 | dan alle passagiers heel duidelijk weerspiegeld ziet, buiten. |
| 404 | |
| 405 | En de peinzende oogen van 't dichtertje zagen toen recht in de |
| 406 | peinzende oogen van Clara, de schitterende, die keken alsof ze iets |
| 407 | heel bijzonders wisten, wat bedrog is. Even werden de vier peinzende |
| 408 | oogen grooter en schitterden, toen dorst 't dichtertje niet meer, |
| 409 | want hij was een welopgevoed mannetje, al hatti rare kronkels in z'n |
| 410 | eindelooze gedicht en hij keek naar 't bruine laken en 't zwarte bont |
| 411 | en naar den vagen vorm van haar beenen in den rok en toen keek hij |
| 412 | met geweld naar een onderhuis, waar een melkboer woonde, 't gordijn |
| 413 | was neer om den Zondag. Als je wilt kun je door die weerspiegeling |
| 414 | heen kijken en de P. C. Hooftstraat is erg achteruitgegaan, jaren |
| 415 | geleden had je daar geen melkboer, nu is er zelfs een aardappelen |
| 416 | en groentenwinkel. |
| 417 | |
| 418 | Maar toeni daarna weer keek hoe een van haar haren los was gegaan en |
| 419 | voor haar linkerslaap hing, zoo lief, zoo gegolfd, toen ontmoetten hun |
| 420 | oogen elkaar weer, even. "Ik vind jou mooi, vind jij mij mooi?" "Ik |
| 421 | wil je hebben als ik durf, wil jij mij hebben als je durft?" "Even |
| 422 | wil ik een levend mensch zijn, even vrij, een Godin, geen dame van 't |
| 423 | Museumkwartier, geen dochter van die, zuster van die, vrouw van die, |
| 424 | moeder van die, vriendin van Mevr. die. Even, in mijn gedachten. Mijn |
| 425 | gedachten gaan naar jou door mijn oogen, mijn gedachten kunnen wijd |
| 426 | en zijd gaan, vooruit en achteruit in den tijd, door alle bedeksels |
| 427 | gaan mijn gedachten. Niemand kan hen vatten of deeren, naar jou gaan |
| 428 | mijn gedachten door mijn oogen." |
| 429 | |
| 430 | En zoo gingen zijn gedachten naar haar, door zijn oogen in de hare |
| 431 | in deze luttele seconden. En niemand wist er van. |
| 432 | |
| 433 | En een hooge toren verrees uit zijn geest en een hooge toren uit |
| 434 | den hare. En ze zagen wijd en zijd over alles heen en alleen elkaar |
| 435 | zagen ze. |
| 436 | |
| 437 | Zoo dichtte 't dichtertje z'n eindelooze gedicht verder en de domste |
| 438 | vrouw kan dat meedichten. |
| 439 | |
| 440 | Maar bij elkaar komen konden ze niet en dat was misschien juist |
| 441 | 't mooie. |
| 442 | |
| 443 | Bij de Hobbemastraat keek haar man even naar den conducteur en direct |
| 444 | ging die z'n hand naar de schel. En ze stond op en liep achter haar |
| 445 | man door de tram, correct en statig en zag niemand. |
| 446 | |
| 447 | Maar terwijl meneer afstapte en zij wachten moest op 't balcon voor |
| 448 | den ingang, haar linkerschouder naar 't dichtertje, en toen 't bijna |
| 449 | gedaan was, toen overwon ze nog even één ondeelbaar oogenblik 't |
| 450 | Museumkwartier en keek. |
| 451 | |
| 452 | "Ik vind je mooi en jij vindt mij ook mooi. Mijn hart zingt in mijn |
| 453 | lijf en m'n hersens zingen onder m'n haren. Mooi haar, hé?" |
| 454 | |
| 455 | En 't dichtertje dichtte z'n gedicht voort, eindeloos. Maar 't werd een |
| 456 | somber gedicht, zoolang 't duurde, en Amsterdam was donker en ledig. |
| 457 | |
| 458 | Als een echt belachelijk dichtertje heeft i daarna nog een paar maal |
| 459 | 's middags in 't Museumkwartier gedwaald, waar i zich altijd erg arm |
| 460 | voelde en nooit zeker was of z'n das wel goed zat en z'n boordje wel |
| 461 | schoon was en of i er heelemaal wel beschaafd genoeg uitzag. Maar hij |
| 462 | zag haar natuurlijk niet meer, mogelijk woonde ze heelemaal niet eens |
| 463 | in Amsterdam. Er was een huis op een hoek met een klein tuintje er |
| 464 | om en daar groeide een klimstruik tegen den muur. Die bloeide in 't |
| 465 | zachte Novemberweer zonder blad, met kleine gele sterbloemetjes. En |
| 466 | hij maakte voor zich zelf uit, dat ze daar woonde en de bloeiende |
| 467 | struik noemde hij "Clara". |
| 468 | |
| 469 | Toch hield i wel van z'n vrouwtje en z'n vrouwtje hield veel van hem |
| 470 | en ze lieten 't mekaar aan niets ontbreken. |
| 471 | |
| 472 | Waarom heeft God ook een mensch tot dichtertje gemaakt? |
| 473 | |
| 474 | |
| 475 | |
| 476 | |
| 477 | IV. |
| 478 | |
| 479 | |
| 480 | De duivel heeft altijd schik in lieve, jonge, natuurlijke vrouwtjes, |
| 481 | die veel van hun wettigen man houden. Als ze een jaar of wat getrouwd |
| 482 | zijn krijgen ze een vreemd heimwee naar een land, dat ze kennen. Maar |
| 483 | ze zijn er toch nooit geweest. Hoe kunnen ze verlangen naar iets dat ze |
| 484 | niet kennen? Hoe kun je iets kennen dat je toch niet kent? Vreemd, wat |
| 485 | missen ze? En zingende zetten ze in den voorjaarsmorgen de balkondeuren |
| 486 | open en ineens zijn ze weer vaag droevig. Waarom toch? C'est là, |
| 487 | c'est là qu'il faut être. La? Waar? "'k Ben mal". En ze drukken hun |
| 488 | kindje tegen zich aan en zoenen 't erg. |
| 489 | |
| 490 | Coba zit op 't terras van de "Beursbengel", op 't Damrak, aan zoo'n |
| 491 | tafeltje met zwaar rond marmeren blad, met een koperen band om den |
| 492 | kant. Haar kindje zit tegenover haar, de bloote beentjes van het kindje |
| 493 | met witte halve kousjes bengelen voor haar stoeltje. Het krijgt een |
| 494 | taartje met een glas melk. 't Eet met haar kleine vingertjes, haar |
| 495 | lekkere oogen zijn zoo groot en kijken zoo overal heen. 't Kindje |
| 496 | is onder den indruk van zoo iets heerlijks en al die menschen, maar |
| 497 | 't is erg blij. Moedertje kijkt of 't kleintje niet morst en helpt |
| 498 | haar zachtjes, maar zegt niet veel. |
| 499 | |
| 500 | In den hoek zit de duivel en draait z'n snor op. Eens heb ik een |
| 501 | vrouw hooren zeggen, een hoogstaande vrouw: "Zoo'n vent, wat verbeeldt |
| 502 | zich die wel? Een man die denkt dat ik verliefd zal worden, omdat i |
| 503 | zich zelf aan een brok haar trekt, bah." Vertrouw die vrouw niet te |
| 504 | veel. Nu ligt ze 's nachts wakker en bijt in haar natte kussen. |
| 505 | |
| 506 | Coba trekt haar manteltje uit, legt 't over haar knieën, 't is te |
| 507 | warm voor een blauw cheviotten mantelpakje. Een wit bloesje heeft ze |
| 508 | aan, haar armen schijnen er door, zoo rose-bruin en 't allerbovenste |
| 509 | van haar rug en borst. Je ziet waar haar hemd eindigt en dat 't |
| 510 | met kanten strooken van haar schoudertjes hangt. Nu trekt ze haar |
| 511 | bovenlip even naar binnen en maakt haar onderkaak langer en strijkt |
| 512 | met de rechterhand haar haar glad, ze draait even met haar hoofd en |
| 513 | 't puntje van haar tong komt te zien en strijkt langs haar bovenlip en |
| 514 | verdwijnt schielijk. De duivel draait aan z'n snor. Nu praat ze lief |
| 515 | met haar kindje, ze lacht, al haar tanden laat ze zien; ze heeft een |
| 516 | sterk gebit, alle tanden staan aangesloten en ze zijn schitterend wit, |
| 517 | om haar zoo je hand voor te houden, dat ze er in bijten kan, aan den |
| 518 | buitenkant tusschen pink en pols. Het is in 't begin van Mei. Voor 't |
| 519 | eerst van 't jaar heeft ze een bloese aan die driehoekig is uitgesneden |
| 520 | en ook haar borst is wit, zoo erg wit, dat de duivel moet denken aan |
| 521 | het licht uit den hemel. En de hoeken van haar sleutelbeenderen bij 't |
| 522 | kuiltje van haar hals staan zoo pittig. Met haar slanke vingers strijkt |
| 523 | ze langs den rand van haar bloese. Nu veegt ze de handjes van haar |
| 524 | kindje af en haar toetje, met haar zakdoekje, dat een opengewerkten |
| 525 | rand heeft. En ze neemt 't handje van 't kind in haar twee handen |
| 526 | en drukt 't en geeft haar een zoentje op haar groote oogjes en 't |
| 527 | kindje vraagt: "Maatje, waarom doet u dat?" En ze kleurt en vraagt: |
| 528 | "Wat, Bobi?" "Waarom zoent u me ineens?" "Maar kindje, maatje zoent |
| 529 | je toch wel meer ineens? Wil Bobi nog een taartje? Maar dan moet |
| 530 | je je niet zoo vuil maken, hoor. Zal mammi 't zelf gaan uitzoeken |
| 531 | voor kindje? Zoet blijven zitten hoor!" En maatje gaat naar binnen, |
| 532 | haar heupen draaien heel even en haar blauw cheviotten rok gaat heen |
| 533 | en weer. En dan komt ze terug met 't taartje op een schaaltje en uit |
| 534 | de deur lacht ze tegen haar kindje en ze gaat weer zitten. De duivel |
| 535 | draait aan z'n snor. En dan in eens wordt ze bang. Als i haar eens |
| 536 | aansprak? Wat moest ze doen? "Kom Bobi, maak voort, wacht, zal ik je |
| 537 | helpen?" En op de punt van 't vorkje steekt ze haar 't halve taartje in |
| 538 | 't mondje, 't is of de dikke dame naast haar draait. 't Kindje heeft |
| 539 | 't toetje vol slagroom. "Bah, wat een vies kindje." "Mammi, dat doe |
| 540 | je zelf." Daar is Pa. Hij groet en neemt z'n hoed af voor den duivel |
| 541 | en de duivel neemt z'n hoed af voor Pa. Maatje kleurt weer, nu tot |
| 542 | 't kuiltje van haar hals. Maar 't dichtertje ziet dat niet, hij is |
| 543 | te lang getrouwd. |
| 544 | |
| 545 | Ze staat op en helpt 't kindje van haar stoel. "Wil je meteen weg?" "Ik |
| 546 | moet nog wol koopen om mijn manteltje af te breien. Ik kan nergens de |
| 547 | kleur krijgen. 'k Ben in wel vier winkels geweest en toen dacht ik, |
| 548 | ik zal maar eerst hier naar toe gaan, want 't werd zoo laat." De oogen |
| 549 | van 't kindje worden heel groot en kijken naar boven naar maatje. "Nou |
| 550 | vooruit dan maar, heb je betaald? aanneme!" Dichtertje dopt, de duivel |
| 551 | dopt, maatje knikt stijf. Bobi wuift met haar handje en zegt met een |
| 552 | hoog stemmetje: "Dag meneer." De duivel knikt en lacht en knijpt een |
| 553 | oog dicht. "Maatje, die meneer heeft al dien tijd naar u gekeken." |
| 554 | |
| 555 | Gelukkig, 't dichtertje hoort niets, zijn gedicht zonder eind is weer |
| 556 | in een stadium datti er stapel zot van wordt. Hij ziet op dat terras al |
| 557 | die vrouwen zitten en er gaan er voorbij op straat. "O God," denkt i, |
| 558 | "als er nu eens een wonder gebeurde, als nu eens in eens van al die |
| 559 | vrouwen al de kleeren afvielen?" Een dichtertje dat den waanzin nabij |
| 560 | is denkt rare dingen. U en ik lezer denken nooit zoo iets. En mijn |
| 561 | lezeressen..... heilige onschuld, ik moet er niet aan denken. |
| 562 | |
| 563 | |
| 564 | |
| 565 | |
| 566 | V. |
| 567 | |
| 568 | |
| 569 | Zes jaar waren ze getrouwd. En terwijl zij iederen morgen brood sneed |
| 570 | en boterhammen smeerde en thee schonk voor hem, voor kleine Bobi, voor |
| 571 | 't dienstmeisje en soms voor de werkster.... Snijd eens één keer brood |
| 572 | en smeer eens boterhammen voor vier kinderen, als je 't niet gewend |
| 573 | bent, wat de ongelukkige schrijver van deze geschiedenis eens gedaan |
| 574 | heeft, volslagen uitzinnig word je d'r van. Op d'n duur zal 't wel |
| 575 | wennen, maar o lieve Heer, op den duur moet 't toch ook afgrijselijk |
| 576 | vervelend wezen, als je 't ongeluk hebt er over na te denken. |
| 577 | |
| 578 | Nu dan, terwijl zij voortdurend dit alles weer deed, behaagde 't |
| 579 | God, den echten God van hemel en aarde, Dora, haar zusje, te doen |
| 580 | opgroeien en vrouw worden, zoo mooi als een renpaardje. Zij was een |
| 581 | van die twee zusjes, die in bed waren gestopt, toen i voor 't eerst |
| 582 | boven mocht komen. |
| 583 | |
| 584 | Het duurde lang voor hij haar zag. Maar zij had hem allang |
| 585 | gezien. Vijftien jaar was ze toen. Hij was pas getrouwd, iets meer |
| 586 | dan een jaar en kwam van een reis terug, heelemaal verbrand. Een |
| 587 | licht grijs pak had hij aan en bruine schoenen en een wit hoedje |
| 588 | met heelemaal neergeslagen rand. Toendertijd gooiden ze je in de |
| 589 | Reinwardtstraat nog met steenen als je den rand van je hoed heelemaal |
| 590 | neergeslagen had, nu mag 't. Zijn schoonouders woonden toen op 't |
| 591 | land, ergens bij den IJsel in een wit huisje met een serre, en een |
| 592 | weranda langs de bovenverdieping. Ze was nog nauwelijks meer dan een |
| 593 | kind, haar rokje kwam maar halverwege tusschen knie en enkel. Nu |
| 594 | loopen de volwassen vrouwen zoo. Ze had een jurkje aan met banden |
| 595 | over de schouders, met dikke roode strepen verticaal, daartusschen |
| 596 | smalle witte strepen. De schouderbanden waren enkel rood. In dit |
| 597 | hooge jurkje dat over de borsten reikte, droeg ze een wit bloesje |
| 598 | met stijven opstaanden kraag. Ook haar gezichtje was gebruind. 't |
| 599 | Donkere haar droeg ze met een scheiding en van achteren loshangend |
| 600 | in een zwarten strik. Ze was blootshoofds en speelde op 't gras voor |
| 601 | 't huis als een kind diabolo, voor 't laatst, maar dat wist ze niet. |
| 602 | |
| 603 | 't Was in 't begin van Juni, de hooge boomen achter en op zij van |
| 604 | 't huis waren een groene berg, massief. Hier en daar stond er een |
| 605 | bruine beuk tusschen. De roode meidoorn was uitgebloeid, de roode |
| 606 | bloemen van de kastanjes waren afgevallen, de ijle kaarsjes, die er |
| 607 | van waren overgebleven, stonden rechtop. De accaciá's bloeiden en |
| 608 | de jasmijn. De serre en alle drie de deuren aan de weranda stonden |
| 609 | wijd open. Er was een klein rond vijvertje voor 't huis met bladen |
| 610 | en witte bloemen van de waterlelie er in en riet en gele irissen aan |
| 611 | den kant. Voor den tuin liep de grindweg en aan den overkant van |
| 612 | den weg en ook aan deze zij er van, links en rechts van den tuin, |
| 613 | stond alom de groene rog manshoog. |
| 614 | |
| 615 | Met de geheven armen wijduit ving ze de diabolo op 't touw, maar hij |
| 616 | viel en toen ze zich bukken wilde zag ze den man van haar zuster. |
| 617 | |
| 618 | "Dag Dora, ken je me niet meer?" |
| 619 | |
| 620 | Hij zag een kind en 't grasveld, en 't vijvertje en 't witte huis en |
| 621 | de hooge boomen en de accacia's en jasmijn in bloei, op zij. Hij was |
| 622 | pas getrouwd en nog niet begonnen aan z'n gedicht zonder einde. Maar |
| 623 | zij zag hem, haar oogen werden groot, 't bloed gutste in haar lijf |
| 624 | naar boven. Waarom vloog ze haar zwagertje niet om z'n hals en zoende |
| 625 | 'm? Dat had ze altijd gedaan, want hij was een lief zwagertje, die |
| 626 | bonbons en brochjes meebracht en rumboonen, de rumboonen stilletjes. |
| 627 | |
| 628 | "Dag Ee," zei ze en gaf 'm een hand. |
| 629 | |
| 630 | "Dora, wat zie je d'r lief uit, is m'n schoonmama thuis en m'n |
| 631 | schoonvader?" Hij wilde in haar wang knijpen, zooals hij dat "de |
| 632 | kinderen" altijd gedaan had, maar ze liep hard weg en viel 't huis |
| 633 | binnen. "Daar is Ee." |
| 634 | |
| 635 | De diabolo lag op 't pad en de stokjes met 't touw op 't grasveld. Hij |
| 636 | raapte ze op en zoende z'n schoonmoeder en schudde den ouden heer de |
| 637 | hand met geweld. "Hier zusje, daar heb je je speelgoed! Is Em nog op |
| 638 | de kostschool?" En schoonmama, die graag zag zoenen in eer en deugd, |
| 639 | vroeg: "Hebben jelui mekaar al behoorlijk goeien dag gezegd?" Maar |
| 640 | zij ging haastig de kamer uit met 't speelgoed en liep naar boven en |
| 641 | stond op haar kamertje voor 't open raam. Gek, ze hijgde anders nooit, |
| 642 | nu haalde ze diep adem. En ze voelde met haar handen dat haar borsten |
| 643 | groot werden. En 't grasveld voor 't huis en 't vijvertje met de bladen |
| 644 | en de witte bloemen, met 't riet, dat zachtjes heen en weer ging en de |
| 645 | gele lissen en links aan den kant van den tuin de bloeiende accacia's |
| 646 | en de jasmijn bij het rhododendronboschje, dat uitgebloeid was en de |
| 647 | rogge over den weg, die golvend glansde, al die dingen leken zoo nieuw |
| 648 | en zoo mooi. De leeuwerikken zongen overal, een reiger vloog, de lucht |
| 649 | was zoo hoog en de boomen ruischten om 't huis en 't licht--kun je 't |
| 650 | licht pakken en aan je drukken en in je? Ze deed haar handen samen om |
| 651 | haar achterhoofd en voelde haar borsten optrekken. Toen rekte ze zich |
| 652 | heelemaal uit. De armen wijduit omhoog, als bij 't diabolospel. En |
| 653 | ze voelde de lucht doordringen tot onder in haar longen. |
| 654 | |
| 655 | Kalm kwam ze de trap af en zong 't koor uit de Maccabeeën: "Dag vol |
| 656 | licht en hemelgloed," wat ze vaak had gezongen, zonder er veel bij |
| 657 | te denken. Toen ging ze de kamer binnen en zei: "Dag Ee", en ging |
| 658 | op haar teenen staan en rekte zich uit en zoende 'm op z'n mond, als |
| 659 | vroeger, zusterlijk. En hij, die een gesprek had met z'n schoonvader |
| 660 | over lijnolie, pas van de reis terug, wat moet een dichtertje al niet |
| 661 | doen, hij zei enkel: |
| 662 | |
| 663 | "Kind, wat wor je groot, ik hoef je waarachtig niet eens meer op |
| 664 | te tillen." |
| 665 | |
| 666 | En toen hield ze al zooveel van 'm, dat ze niet eens kwaad was omdat |
| 667 | ie dat zei. "Haar borsten werden immers al groot, wacht maar." |
| 668 | |
| 669 | "Dora, de melk kookt over, Maartje is naar 't dorp." En Dora vlug |
| 670 | naar de keuken om 't stel uit te draaien. |
| 671 | |
| 672 | |
| 673 | |
| 674 | |
| 675 | VI. |
| 676 | |
| 677 | |
| 678 | Voor ik verder ga wil ik even vertellen dat ook mijn manuscripten door |
| 679 | m'n vrouw worden overgeschreven en dat ze de poëzie in dit verhaal |
| 680 | niet begrijpt. Dat Coba coquetteerde vindt ze niet zoo erg, dat kwam |
| 681 | doordat 't dichtertje haar verwaarloosde. Die dame in de tram had |
| 682 | een klap op haar gezicht moeten hebben en 't dichtertje ook. Gek, |
| 683 | in andere verhalen vindt ze zulke dingen niet zoo erg. 'k Denk dat |
| 684 | 't komt doordat ik dit geschreven heb. Ze moet toch den auteur weten |
| 685 | te onderscheiden van meneer Nescio, maar dat gaat haar te hoog. De |
| 686 | situatie is voor mij pijnlijk, mijn huiselijk geluk is ietwat gestoord, |
| 687 | toch ga ik door. |
| 688 | |
| 689 | Daar wandelt de God van Nederland weer op 't Damrak over 't gloeiende |
| 690 | asfalt. Weer heeft hij 't zelfde bruinige pak aan en denzelfden hoed |
| 691 | op en schilfertjes op z'n kraag. Nu heeft hij een zakdoek om z'n |
| 692 | boordje gelegd, voor 't zweten. Z'n wandelstok zetti een heel eind |
| 693 | van z'n lichaam neer. Z'n grauwige bakkebaarden wandelen mee. |
| 694 | |
| 695 | God van hemel en aarde, van land en zee, neem deze benauwenis van mij |
| 696 | weg, schep 'm op uw ééne hand van 't Damrak en leg 'm zoetjes neer |
| 697 | op een belt, bij blauwe pannen zonder bodems en vertrapte blikjes en |
| 698 | verroeste hoepels van vaten en asch en garnalendoppen, ergens waar |
| 699 | ik nooit kom. |
| 700 | |
| 701 | Nu kan mijn geest mijn verdomde zelf verlaten en recht naar boven |
| 702 | gaan als blauwe rook in een stillen zomeravond, als een verre koe |
| 703 | klagelijk loeit. |
| 704 | |
| 705 | En nu is alles weg dat geweest is en ik ben Dora en in een nieuwe |
| 706 | wereld, die dezelfde is als de oude, maar gezien van de voeten des |
| 707 | Vaders, van waar ik ook neerzie op Dora, die ikzelf ben, een vrouw nu, |
| 708 | een meisje, zoolang de genade duurt. |
| 709 | |
| 710 | En zooals de wereld thans nieuw is voor mij, zoo lag ze nieuw en |
| 711 | maagdelijk en goedertieren uitgespreid voor Dora na dien dag. O, |
| 712 | ze aanvaardde 't wonder, maar ze begreep 't niet en ze begreep zich |
| 713 | zelven niet, zooals de aarde zich zelve niet begrijpt, waaruit 't |
| 714 | koren groeit, dat groen is en geel wordt en wordt gemaaid en de hooge |
| 715 | garven staan op de gele stoppels en de aarde weet er niet van. |
| 716 | |
| 717 | En haar borsten werden grooter, ze bewogen bij 't loopen. Toch was |
| 718 | ze een tenger meisje met een duidelijk kuiltje in haar hals, met |
| 719 | duidelijke peesjes en 't begin van haar sleutelbeenderen duidelijk |
| 720 | afgeteekend, net als haar zuster. En als ze 't hoofd op zij deed, zag |
| 721 | je een diep kuiltje op haar schouder als ze haar losse kiel aan had, |
| 722 | die vierkant was uitgesneden. In haar bruine gezichtje waren haar oogen |
| 723 | zoo wit en zoo donker blauw. Het wit was zooals ik eens de bevroren |
| 724 | Zuiderzee gezien heb. Maar uit 't blauw scheen al de warmte van haar |
| 725 | lijfje, dat toch niet koeler werd. En als ze dan met haar handjes op |
| 726 | haar rug stond, stevig op de beenen, de voeten een eindje van elkaar, |
| 727 | dan zag je de punten van haar schouderbladen en een holte daartusschen, |
| 728 | als een gedicht, die de gedachten trok naar verten, als een rivier, |
| 729 | die gestrekt ligt, ver, en zich dan wendt en waarvan je 't eind niet |
| 730 | ziet. En als ze haar hals boog, ze droeg 't haar nu opgenomen, dan |
| 731 | keek de God van hemel en aarde even op van z'n eeuwige contemplatie |
| 732 | der eeuwige landen en zeeën en leunde z'n hoofd op z'n rechterhand, |
| 733 | die steunde op z'n dij, de duim onder den kin en de wijsvinger langs |
| 734 | zijn wang en aanschouwde het bruine knobbeltje boven de holte, die |
| 735 | een gedicht was en de kleine haartjes die glinsterden in de zon en |
| 736 | glimlachte. Daarna keek hij weer ernstig langs z'n voeten en zag zijn |
| 737 | Rijn wenden tusschen zijn bergen en peinsde: "Hoe was hij er ook weer |
| 738 | toe gekomen, 't Duitsche rijk te laten stichten? Die Pruisen....." |
| 739 | |
| 740 | En z'n edel, hareloos gelaat versomberde, er kwamen twee diepe plooien |
| 741 | boven z'n rechten sterken neus. |
| 742 | |
| 743 | Maar zij dacht aan geen Pruisen. Zij dacht hoe een lieven man haar |
| 744 | zuster had en dat 't goed was van haar zwager te houden. Hij was toch |
| 745 | haar broer. En een dichter. Dat had Coba haar verteld. En een dichter |
| 746 | dat was een van hen, die God lief had. Dat had ze in een boek gelezen. |
| 747 | |
| 748 | Ze was nu zoo oud, dat ze verheven boeken las met een mondje vol |
| 749 | chocola en de rest van de reep op 't tafeltje. |
| 750 | |
| 751 | Als zij ook eens dichten kon of--schrijven. Een boek over jonge |
| 752 | liefde. Jonge liefde, daar las je toen veel van. En als ze 's avonds |
| 753 | aan den IJseldijk lag, de fiets naast haar plat in 't gras, met een |
| 754 | grasje in haar mond, dat ze om en om draaide en over 't water keek, |
| 755 | waar 't zeil van een tjalk met geraas zakte langs den mast en slap |
| 756 | viel, dan probeerde ze het. Maar er kwam niet veel. Ze werd wel heel |
| 757 | week van binnen, haar hartje en haar longetjes werden zoo groot en |
| 758 | zoo weemoedig vol. Ze voelde 't avondlandschap in haar ruggestreng |
| 759 | van boven tot onder. De koeien, die in 't water stonden en dronken |
| 760 | en zichzelf zagen, 't rammelen van de ankerketting, 't licht dat |
| 761 | opgetrokken werd aan den mast van de tjalk, ze brachten tranen in |
| 762 | haar groote oogen. Maar er kwam niets. 't Grasje in haar mond spleet |
| 763 | ze in de lengte met haar twee nageltjes, maar er kwam niets. |
| 764 | |
| 765 | Ze stond op. Aan de bleeke lucht schenen de sterren, 't water rimpelde |
| 766 | en warrelde en draaide en stroomde alsof er geen Dora stond in den |
| 767 | kleureloozen zomeravond. Een zware wagen kraakte moeizaam over den |
| 768 | grindweg in de verte. Weemoed steeg op uit 't duisterende land, |
| 769 | 't water hield nog wat licht. |
| 770 | |
| 771 | Toen strekte ze de handen uit, maar er was niemand die antwoordde. Toen |
| 772 | wist ze niet of ze sterven wilde of leven en reed langzaam op haar |
| 773 | fiets naar huis terug, waar moeder zat te gapen met 't Nieuws van den |
| 774 | Dag onder de petroleumlamp en haar bril op de punt van haar neus. Zoo |
| 775 | keek ze Dora strak aan. Daarna zette ze haar bril af, vouwde 'm op, |
| 776 | voelde op de krant naar 't huisje er van en bukte omdat 't andere stuk |
| 777 | wel onder tafel zou liggen. "Hier moe." Toen stond moe op, vouwde |
| 778 | gapend de krant dubbel, keek op 't wekkertje dat op den schoorsteen |
| 779 | stond en zei geeuwend: "Kwart-over tienen." |
| 780 | |
| 781 | Op haar kamertje kleedde Dora zich uit en rook de geur van haar eigen |
| 782 | warme schoone lichaampje. En een groot verlangen vulde haar opnieuw, |
| 783 | zooals 't avondlijke land haar met een groot verlangen had vervuld, |
| 784 | en ook de donkere rivier, die uitliep in een punt, die even lichtte |
| 785 | waar i zich wendde en verdween. Maar wat 't was, wist ze niet. |
| 786 | |
| 787 | En in eens zag ze alles weer voor zich in 't donker van de kamer, |
| 788 | 't water met de tjalk die geankerd lag met z'n licht in de mast, |
| 789 | de koeien aan 't water aan den overkant, dichterbij. Ze zag dat de |
| 790 | avond niet viel, maar opkroop uit 't land, voor 't eerst gaf ze zich |
| 791 | daarvan rekenschap. En ze zag vooral 't end van de rivier, de bocht, |
| 792 | die in een punt uitliep, waar een groenige lichte plek in 't water |
| 793 | was, daar waar de oever rondboog. En ze hoorde 't verre kraken van |
| 794 | den zwaren wagen over den grindweg. |
| 795 | |
| 796 | "God, als 't eens waar was, dat U mij lief heeft," zei ze kinderlijk. |
| 797 | |
| 798 | En ze droomde dien nacht, dat Ee wandelde met Coba op een wei, zij |
| 799 | in een wit linnen mantelpakje en hij heelemaal in wit flanel, met een |
| 800 | omgeslagen rand aan zijn broek en een platten stroohoed op en bruine |
| 801 | schoenen. En dat ze tegen elkaar lachten en hij haar zoende op haar |
| 802 | mond, vier zoenen achter elkaar en dat ze zich lachend losmaakte. En |
| 803 | dat zij, Dora, op haar zuster toeliep en haar armen om haar hals |
| 804 | sloeg en haar hoofd tegen haar schouder legde en zei: "Coba wat ben |
| 805 | je toch lief." En toen stond daar in eens haar moeder, nu met haar |
| 806 | bril boven op haar voorhoofd en zei, "dertien minuten over half twee." |
| 807 | |
| 808 | |
| 809 | |
| 810 | |
| 811 | VII. |
| 812 | |
| 813 | |
| 814 | Intusschen liep 't beminde dichtertje kalmpjes als een net |
| 815 | burgerheertje zijn wegje af naar z'n graf en op 't Damrak en op |
| 816 | 't Rokin en in heel Amsterdam en overal ging 't verkeer z'n gang, |
| 817 | alsof er aan 't dichtertje niets gelegen was. |
| 818 | |
| 819 | Hij maakte wat promotie in z'n betrekking en erfde een kleinigheid, |
| 820 | veranderde gaandeweg van kleermaker en schoenenwinkel, kocht toen ook |
| 821 | dat witte flanellen pak, rookte geregeld sigaren van vier cent inplaats |
| 822 | van tweeëneenhalf, had ten slotte zelfs een kistje in huis, droeg fijne |
| 823 | overhemden en niet meer van die dikke wollen sokken, waschte z'n handen |
| 824 | voor en na 't eten, en gaf iedere week enkele guldens uit in cafés, |
| 825 | alleen en met z'n vrouw. Hij verheugde zich in den beleefden groet |
| 826 | van z'n sigarenwinkelier en in de eerbiedige familiariteit van den |
| 827 | conducteur op lijn twee. Op kantoor werti door de jaren wat ijveriger, |
| 828 | begon wat van z'n werk te maken en het gebeurde zelfs datti 's avonds |
| 829 | terugkwam, ofschoon z'n baas de lui daar nooit om vroeg. De concierge |
| 830 | respecteerde hem steeds meer, hield 'm voor een heele geleerde. Zelfs |
| 831 | zijn tante uit Delft of Oldenzaal begon tegen 'm op te zien en knikte |
| 832 | goedkeurend als Coba haar verhaalde hoe haar neef vooruitging. Hij zelf |
| 833 | sprak er nooit over. Hij was nu geabonneerd op 't Volk, 't Handelsblad |
| 834 | en de Groene, lid van de Partij en den Algemeenen Nederlandschen Bond |
| 835 | van Handels en Kantoorbedienden. Op vergaderingen kwam i niet, maar |
| 836 | als ze bij hem kwamen met een steunlijst voor een werkstaking of om een |
| 837 | uur loon voor de Partijkas, dan gaf hij hun een sigaar en Coba schonk |
| 838 | een kopje thee en dan praatte-n-i heelemaal niet uit de hoogte met ze |
| 839 | en teekende voor een riks of vijf gulden en bracht ze tot de trap en |
| 840 | trok de deur voor hen open. Hij was toch zelf ook maar in loondienst en |
| 841 | had als jongen ook zoolbeslag en hoefijzers onder z'n schoenen gehad |
| 842 | en heel vroeger in een huis gewoond waar de buren altijd de trapdeur |
| 843 | open lieten staan en aan tafel gezeten met een pan rijst, voor dat |
| 844 | z'n vader dat werk had gehad waar i zoo aardig aan had verdiend. |
| 845 | |
| 846 | En toen i weer opslag had gekregen aten ze voortaan iederen dag soep |
| 847 | vooraf en Coba kocht drie zilveren servetringen, voor Bobi ook één, |
| 848 | en wilde voortaan geen brood meer meenemen als ze 's Zondags de stad |
| 849 | uitgingen, wat ze nog heel lang gedaan hadden. |
| 850 | |
| 851 | Ook z'n vrinden waren vooruitgekomen in de wereld. Bonger, de dokter |
| 852 | en Graafland, die hoofdcommies was bij de post en 't boekenschrijven |
| 853 | had opgegeven en van der Meer, die in automobielen dee en 't dichten |
| 854 | verachtte. Die niet vooruitgekomen waren zag je heelemaal niet |
| 855 | meer. Daar had je Kool, die altijd z'n brood met z'n twee handen at |
| 856 | en die zoo lang had geprakkizeerd om de wereld te hervormen, datti |
| 857 | koloniaal was geworden. God weet waar die nu zat, eerst hadden ze |
| 858 | mekaar geschreven, maar toen had dat opgehouden, je wist niet meer wat |
| 859 | je schrijven moest. Hein hatti een tijdje geleden nog eens ontmoet. Die |
| 860 | moest en die zou schilderen. De ziel der dingen schilderdeni, maar |
| 861 | 't bracht nix op en toen z'n vader was gestorven hatti heelemaal |
| 862 | nix. In jaren had 't dichtertje hem niet gezien. |
| 863 | |
| 864 | Op een dag loopti door de Pietervlamingstraat en daar ziet i 'm, als |
| 865 | kraai verkleed. Hein, die één maal geexposeerd had: "Portrait d'un |
| 866 | jeune homme poitrinaire et syphilitique," theosofisch "opgevat." Er |
| 867 | moest een groenteboer begraven worden. De kraaien stonden op de kleine |
| 868 | steentjes te wachten, ze hadden parapluies bij zich, Hein ook. 't Was |
| 869 | druilerig weer. Scheef op z'n kop stond een rouwhoogehoed, die 'm te |
| 870 | klein was. Z'n gekleede rouwjas met tressen hatti dicht geknoopt. 't |
| 871 | Ding was veel te nauw en barstte haast open en zat vol malle plooien |
| 872 | om z'n ribbekast. "Jonge," zegt Hein, "wat ben jij een fijne man |
| 873 | geworden." Meteen dragen ze, Goddank, den dooien groenteboer z'n deur |
| 874 | uit. 't Is niet zoo makkelijk iets te wezen in de wereld, ook al ben je |
| 875 | een dichtertje en heb je jezelf wel zoo wat in de gaten. Hij liep toch |
| 876 | al niet zoo graag meer in die straten, na dien tijd kwam i er liever |
| 877 | heelemaal niet meer. En dan moet je mee uit eten genomen worden en een |
| 878 | spijskaart voor je krijgen waar geen regel op staat die je begrijpt. En |
| 879 | dan neem je den eersten keer overal te veel van omdat je niet precies |
| 880 | weet wat er komt en nooit weet hoe ver je bent. En de volgende maal |
| 881 | zal je 't beter doen en dan krijg je lang niet genoeg en moet een |
| 882 | groote zware sigaar rooken met een leege maag. Dan wensch je dat je |
| 883 | vader je maar bij de stadsreiniging had gedaan indertijd, om met een |
| 884 | blauwe kiel en een ratel en een glimmende leeren pet met een koperen |
| 885 | nummer op een stil, zonnig grachtje te loopen ratelen in de vroegte, |
| 886 | zonder er wat bij te denken, op schoenklompen met dubbele zoolen. |
| 887 | |
| 888 | En achtentwintig jaar voor hem uit, op 't wegje naar z'n graf zag i |
| 889 | 't grijze hoofd van z'n vader loopen, dien 't ook altijd goed was |
| 890 | gegaan en die ook nooit iets bijzonders had bereikt. Hij zag zichzelf |
| 891 | al loopen over 28 jaar, met net zoo'n hoofd en kreeg 't gevoel of i |
| 892 | z'n eigen vader was. En drieentwintig jaar achter 'm liep z'n dochter, |
| 893 | nu nog z'n dochtertje. Z'n Bobi van nu zou over drieentwintig jaar |
| 894 | nergens wezen en toch zou ze den weg afloopen dan, dezelfde en toch |
| 895 | een ander. En 't dichtertje vond 't een zinnelooze optocht, die |
| 896 | 'm droefgeestig maakte. |
| 897 | |
| 898 | Maar in dit nette, onschadelijke, jonge burgerheertje leefde nog |
| 899 | iets, dat geen heertje was, maar een mensch, die niet zoo maar dood |
| 900 | wou gaan, die zichzelf een toren wou oprichten tot de blauwe lucht, |
| 901 | om te staan in eeuwigheid. En een beest dat zich zat wilde vreten aan |
| 902 | al 't onverschillige levende en doode, dat maar dee of hij er niet |
| 903 | was en zich wederom zat wilde vreten tot 't alles opgevreten had en |
| 904 | alleen over was met 't niet. |
| 905 | |
| 906 | Maar daar hij niet wist hoe i beginnen moest, kwam er nooit iets |
| 907 | van. Hij bracht 't niet verder dan dat nu en dan één van z'n gedichten |
| 908 | in een tijdschrift werd opgenomen en dat 't Handelsblad 'm prees, maar |
| 909 | dat prijst zooveel, en dat meneer Scharten hem, Goddank "veelbelovend" |
| 910 | noemde. En z'n vrienden, die ernstige mannen waren geworden, zeiden een |
| 911 | enkel waardeerend woord er over, als ze 'm bij gelegenheid eens zagen, |
| 912 | die dweepten niet meer. En de afleveringen der tijdschriften begonnen |
| 913 | langzaam te vergaan, zooals 't leven van 't dichtertje en overigens |
| 914 | gebeurde er niets. De lui op kantoor lazen geen tijdschriften en hij |
| 915 | schreef trouwens toch onder een anderen naam. |
| 916 | |
| 917 | Eens op de Zaandammerboot zat een verloofd stel naar 't water te |
| 918 | kijken, hij had zijn rechterarm om haar schouder en hield haar |
| 919 | rechterpols vast en zij legde weer haar linkerhand op zijn rechter |
| 920 | en zoo zaten ze dicht tegen elkaar aan. 't Dichtertje keek naar hen, |
| 921 | zoo'n net verloofd stel is zoo aardig om te zien. Dat die kinderen |
| 922 | onrustig zijn omdat ze meer willen en zich warm maken om wat ze niet |
| 923 | kunnen en niet durven en nooit weten waar ze zullen ophouden, dat zie |
| 924 | je niet en daar denk je niet over. 't Was heel aardig en misschien |
| 925 | waren ze nog maar pas verloofd en tevreden met elkaar vast te houden |
| 926 | en te dwepen. Toen keken ze elkaar lachend aan en hij zei: |
| 927 | |
| 928 | |
| 929 | "Ik kijk van terzij in je groote oogen. |
| 930 | En zie een blauw' en een gouden vonk" |
| 931 | |
| 932 | |
| 933 | en zoende haar op haar mond. Zij bloosde: "Die meneer keek net." |
| 934 | |
| 935 | Dat was de eenigste keer dat 't dichtertje zijn leven voelde leven |
| 936 | in 't hoofd van een ander mensch en toen werti nog verlegener dan |
| 937 | 't meisje en bloosde ook en gaf een kwartje aan den man die geld kwam |
| 938 | ophalen voor de muziek. |
| 939 | |
| 940 | Daarna was noch aan de doode, noch aan de levende dingen meer te |
| 941 | merken, dat ze weet hadden van wat 't dichtertje beleefd had in z'n |
| 942 | dichterhoofd, datti meedroeg op weg naar z'n roemlooze graf. |
| 943 | |
| 944 | 't Dichtertje kreeg er genoeg van. Hij had nog iets heel moois liggen: |
| 945 | |
| 946 | "Mijn doode hart is zoo zwaar te dragen". Dat gooideni maar in 't |
| 947 | keukenfornuis, de haard brandde niet, want 't was zomer. |
| 948 | |
| 949 | En toen werti zoo kwaad op alle levende en doode dingen, datti z'n |
| 950 | eindelooze erotiek onderbrak en een grimmig boek schreef, dat 'm in |
| 951 | eens beroemd maakte. Maar dat was later pas, dat komt straks. |
| 952 | |
| 953 | Voorloopig deeti alleen nog maar z'n gave tanden en kiezen op elkaar |
| 954 | en daarna zeidi, alleen in z'n kamer, hardop: "Een groot dichter |
| 955 | worden en dan vallen, Godverdomme." Z'n schoenen hatti losgemaakt |
| 956 | en i schopte er één van z'n voeten datti een slag gaf, waar mevrouw |
| 957 | beneden van schrikte. |
| 958 | |
| 959 | |
| 960 | |
| 961 | |
| 962 | VIII. |
| 963 | |
| 964 | Dat was in den zomer en in 't najaar was 't dichtertje zoo ver |
| 965 | datti "onmogelijk" van kantoor weg kon. Z'n tante had reden tot |
| 966 | tevredenheid. Haar neef "hattet druk". Drie, vier avonden in de week |
| 967 | zat i op kantoor. Hij had een week bij haar zullen logeeren in Velp, |
| 968 | waar zij tegenwoordig stil leefde, de zaak had ze verkocht. Maar hij |
| 969 | kon niet weg, als een heusche heer. |
| 970 | |
| 971 | 's Zondags las i thuis de mail, om toch maar vooral niet te denken |
| 972 | en als er visite kwam, zei Coba: "Ik geloof uit Shanghai, is 't |
| 973 | niet Shanghai, Eduard?" En tante zag in gedachte al een circulaire |
| 974 | waarin stond "dat wij onzen langjarigen medewerker, met ingang van |
| 975 | 1 Januari,--dat is wat gauw, met ingang van 1 Juli tot mededirecteur |
| 976 | hebben benoemd." |
| 977 | |
| 978 | Maar 't kwam even anders. |
| 979 | |
| 980 | Pa was dood. Pa had altijd buiten willen wonen. Vier jaar lang hatti |
| 981 | kippen gehouden en de pauw voer gegeven en vruchtboompjes geplant, |
| 982 | die dood waren gegaan. En boekgehouden. Als de eieren in 't dorp zes |
| 983 | centen kostten in 't winkeltje, kwamen ze hem op acht. Maar als i de |
| 984 | keuken binnenkwam met zes eieren en z'n voeten naveegde op de mat, |
| 985 | vontti dat je voor die twaalf centen meer, ook waar kreeg. |
| 986 | |
| 987 | En moe had zich geschikt en zoo veel mogelijk meegeleefd en nix |
| 988 | laten merken, als een echte goeie ouwerwetsche moe. En 's avonds, |
| 989 | alleen onder de lamp, op d'r krant gestaard over haar bril en aan de |
| 990 | Linnaeusstraat gedacht. Zij kon niet om negen uur naar bed. Ze zag de |
| 991 | trams rijden in den avond over 't pleintje bij de Mauritskade, waar |
| 992 | ze op uitkeek van haar bovenwoning, ze zag de lichten schuiven. En |
| 993 | de boomen van het Muiderbosch, die bladerloos heen en weer gingen |
| 994 | langs de donkere lucht, met de zwarte kraaiennesten. Dan kon je zoo |
| 995 | echt naar 's zomers buiten verlangen. En ze dacht aan de winkels op |
| 996 | Zaterdagavond en de drukte van 't winkelen en hoe ze zelf door de |
| 997 | van Swindenstraat liep met 't boodschappenmandje onder haar schort, |
| 998 | in den tijd dat 't hun nog niet zoo goed ging. |
| 999 | |
| 1000 | Zoo echt gezellig kon je dan nog eens praten. Hè jà, en de |
| 1001 | Dapperstraat met twee rijen karren, groenten en visch en kaas en |
| 1002 | kopjes en schoteltjes, met olielampen, die walmden en rustig wit |
| 1003 | licht in witte ballonnetjes van eigengemaakt gas. En overal herrie |
| 1004 | en geraas. Toen ze al lang deftig waren geworden, ging ze nog wel |
| 1005 | 's Zaterdagsavonds gerookte aaltjes koopen aan de kar met al die |
| 1006 | zwarte stangen rechtop, met van die genoegerige koperen knoppen. Tot |
| 1007 | een meisje met een groot bont schort en gekapt hoofd, zonder hoed, |
| 1008 | had gezegd: "Jeisis, de raakdom komt oltjes kaupe." Zoo'n flodder, |
| 1009 | met bruine schoenen aan. |
| 1010 | |
| 1011 | En dan begon moe te soezen in de suizende stilte en met haar bril in |
| 1012 | haar rechterhand zat ze te knikkebollen, tot ze wakker werd doordat |
| 1013 | ze te veel voorover knikte. "Hè, mensche, 'k dacht waarachtig dattik |
| 1014 | de tram hoorde bellen." |
| 1015 | |
| 1016 | Onderwijl schreef Dora op haar slaapkamer in schoolschriften van een |
| 1017 | dubbeltje proza over "Hem" en maakte zichzelf wijs dat hij iemand |
| 1018 | was, dien ze niet kende en die komen moest. En die schriften werden |
| 1019 | weggestopt in een la, waar niemand in kon, ze bloosde, ofschoon ze |
| 1020 | alleen was en niemand er van wist. |
| 1021 | |
| 1022 | Em was verloofd, met een boekhouder in Amsterdam en praatte over haar |
| 1023 | huis, dat nog gezocht moest worden en dacht aan een kindje. Raar, zoo'n |
| 1024 | vrijer, die "op stuk van zaken" en "eventueel" zei en met een scherpe |
| 1025 | plooi in z'n zwarte kamgaren broek bij 't kippehok stond. En altijd |
| 1026 | hatti 't weer met pa over "de Bovenkerken," meneer Bovenkerk, die in |
| 1027 | steenkolen dee en mevrouw Bovenkerk, die 's zomers in Zandvoort woonde |
| 1028 | op "Mon Désir", en den jongeheer Bovenkerk, die eindexamen vijfjarige |
| 1029 | zou doen. En de rest. Em was erg kwaad geworden, omdat Dora eens had |
| 1030 | gezegd: "Daar heb je Bovenkerk". "Vrij jij met den IJseldijk", had ze |
| 1031 | gezegd en bijna had ze er bij gezegd: "Ouwe kneut." Dora was een jaar |
| 1032 | ouder. Maar haar opvoeding was haar gelukkig de baas gebleven. Dora had |
| 1033 | erg gekleurd en niets teruggezegd. "Zou ze in één van m'n schriften |
| 1034 | hebben gekeken? Ik laat er toch nooit één zwerven." Jasses wat een |
| 1035 | zwager. En als i z'n witte vest aan had! En die oogen. Zoo echt een |
| 1036 | heer, die bij den weg naar nix anders kijkt dan of i ook een kennis |
| 1037 | tegen komt. En zoo slap. Hoe kon Em tegen zoo'n man aanstaan! Zij |
| 1038 | leunde nog liever tegen een dennestam. Nee dan was Coba heel wat |
| 1039 | beter af. Zoo'n man als een zee! En meteen kreeg ze een visioen van |
| 1040 | wit zand en zon en golven en branding, en roode en blauwe badpakjes en |
| 1041 | witte jurken en witte en roode parasols. En van duinen met uitgeholde |
| 1042 | flank, met helmsprieten, gebogen waaiend, er bovenop. En van een golf |
| 1043 | die haar omsloeg in 't water, ze proefde zout. |
| 1044 | |
| 1045 | Nu was pa dood en zouden ze verhuizen. Moe ging weer in de |
| 1046 | Linnaeusstraat wonen, over 't Oosterpark. Em zou 't volgend jaar |
| 1047 | trouwen en Dora moest maar naar kantoor. Zoo'n beetje helpen in 't |
| 1048 | huishouden en nu eens hier logeeren en dan eens daar en eigenlijk nix |
| 1049 | doen maakt maar ongedurig. Ze zou nog eerst een paar weken naar een |
| 1050 | vriendin gaan bij Berg en Dal om wat te bekomen van al de narigheid |
| 1051 | en dan kon ze meteen naar Amsterdam in 't nieuwe huis trekken. |
| 1052 | |
| 1053 | Ee zou haar wegbrengen. Hij kon wel moeilijk nog een dag van kantoor |
| 1054 | weg, maar hij zou 't er dan maar afnemen. |
| 1055 | |
| 1056 | Dora keek al eens naar 'm: wat praatte n-i-raar. |
| 1057 | |
| 1058 | In den trein waren ze beleefd en welwillend voor elkaar, maar erg |
| 1059 | stil. Ze reden over den IJsel en over den Rijn en Dora staarde met |
| 1060 | groote stille oogen naar de rivieren, rechtop in haar zwarte jurk, |
| 1061 | de handjes in haar schoot, tot zij ze niet meer zag en ook daarna |
| 1062 | zat ze en staarde. |
| 1063 | |
| 1064 | En hij keek zoo nu en dan naar haar gezichtje en dan weer naar buiten, |
| 1065 | om haar vooral niet te hinderen. En dan probeerde 'n-i of hij haar |
| 1066 | zien kon in z'n verbeelding, eerst telkens een brok, haar voorhoofd, |
| 1067 | en hoe de haren er boven waren, golvend, en haar oogleden en haar |
| 1068 | lange donkere wimpers en dan haar zwarte wenkbrauwen daar boven, even |
| 1069 | gebogen en dan dat alles bij elkaar en haar oogen, haar oogen vooral, |
| 1070 | die zag hij telkens boven de akkers, en 't neusje dat nauwelijks |
| 1071 | wipte, zoo fijn en haar kleinen mond, dicht gesloten de roode lippen, |
| 1072 | en de kleine oortjes, die rose doorschenen, met 't haar er boven en |
| 1073 | losse haren er voor en haar onderkaak, zoo edel lang, met een spits |
| 1074 | kinnetje, waar een zoenkuiltje in was. En dan moesti telkens weer |
| 1075 | kijken naar de twee rechtoppe richeltjes onder haar neusje. |
| 1076 | |
| 1077 | Hij sloot even z'n oogen en zag 't heele gezichtje duidelijk voor zich, |
| 1078 | de bruine wangen nu ook. En daar was 't ook heel duidelijk buiten, |
| 1079 | voor de rij populieren, die nog maar weinig blad hadden. Want 't was |
| 1080 | al October. Hij moest even lachen om de menschen, die hem voor een |
| 1081 | degelijk heer hielden. |
| 1082 | |
| 1083 | "Zeg is 't waar, dat je tegenwoordig iederen avond op kantoor zit?" Hij |
| 1084 | knikte. "Moet dat?" Hij haalde z'n schouders op. "Waarom doe je 't |
| 1085 | dan?" Hij lachte weer. "Om vooruit te komen in de wereld. 't Wordt |
| 1086 | je niet cadeau gedaan." 't Leek haar nix prettig... "Wat zou jij |
| 1087 | dan willen?" |
| 1088 | |
| 1089 | "Kijken... en denken... en schrijven," zei ze en bloosde heel |
| 1090 | even... "ten minste als je dat kunt." |
| 1091 | |
| 1092 | Hij glimlachte akelig wijs. "Nix gedaan, Doortje. Je wordt er nix |
| 1093 | beter van, 't stomste vee is 't beste af. Geloof je niet dat Bovenkerk |
| 1094 | een gelukkige kerel is?" Haar groote oogen gingen wijd open in stille |
| 1095 | ontzetting. "Hè, schrijven wat je denkt is zoo fijn, zoo roef, roef, |
| 1096 | je weet zelf niet hoe je 't doet. 't Staat er ineens precies zooals |
| 1097 | 't er staan moet. En als je 't dan naderhand leest, dan leef je in |
| 1098 | eens weer je eigen leven van toen en toch weet je niet, of je dat |
| 1099 | nu zelf bent of een ander." Haar oogen schitterden, er waren tranen |
| 1100 | in. Ze bloosde niet meer over zichzelf. Ze zat stil met haar hoofdje |
| 1101 | op haar rechterhand, haar elboog op de richel voor 't raampje en |
| 1102 | staarde naar buiten. En 't dichtertje dacht: "dat is een echte," |
| 1103 | en dat ze hem nu voor een degelijk heer hielden. |
| 1104 | |
| 1105 | Maar hij bleef grimmig en wijs, "God brengt ons op een hoogte, om |
| 1106 | ons te laten afdalen. De weg over den top is kort, maar de dalen zijn |
| 1107 | lang. Die op den top is geweest, slijt zijn dagen in verdriet." |
| 1108 | |
| 1109 | Zij schudde langzaam haar meisjeskopje, zoo lief en toch zoo |
| 1110 | nadenkelijk: "Ik leef altijd op den top." |
| 1111 | |
| 1112 | Hij wou zeggen: "Goed zoo," maar hij zei niets. Zij staarde in den |
| 1113 | Waal. "Mooi hè?" En in eens stond ze op, nam haar hoed uit 't rek, |
| 1114 | stak er vlug de pennen door en met haar beide handen aan haar hoed, de |
| 1115 | voeten wat van elkaar om stevig te staan, lachte ze in eens overmoedig |
| 1116 | met al haar tanden, als een kwaaie meid, haar oogen in de zijne: |
| 1117 | "Aan mijn lijf geen Bovenkerk." Toen leunde ze haar bovenlijf uit |
| 1118 | 't raampje en keek naar Nijmegen, dat daar lag op de heuvels aan de |
| 1119 | rivier, zoo on-Hollandsch, zwak romantisch, huizen boven huizen en |
| 1120 | boomen boven boomen, en zong tegen den wind en 't gerammel van den |
| 1121 | trein over de brug. |
| 1122 | |
| 1123 | |
| 1124 | |
| 1125 | |
| 1126 | IX. |
| 1127 | |
| 1128 | |
| 1129 | Een groot dichter zijn en dan vallen. In de volheid der tijden. |
| 1130 | |
| 1131 | 't Was wel een dag om eens even de 36" white shirtings en coloured |
| 1132 | satteens te vergeten. |
| 1133 | |
| 1134 | Zij werden niet afgehaald. De vriendin kon niet van huis, want haar |
| 1135 | moeder kon niet loopen en ze zaten zonder meid. Een meid is een zuster, |
| 1136 | niet van u of mij, maar van een letterzetter of een brievenbesteller, |
| 1137 | die bij u of mij op haar knieën door de kamer kruipt om den grond te |
| 1138 | vegen en 't vuilnisvat buiten zet en de kopjes breekt. |
| 1139 | |
| 1140 | Dora en 't dichtertje dronken dus koffie in Lent, over 't water, |
| 1141 | in 't gezicht van de stad en de heuvels. 't Was een stille, |
| 1142 | zonnige herfstmiddag geworden. De kastanjes waren al kaal, de gele |
| 1143 | vijfvingerige bladen met hun dikke kleverige stelen lagen op de aarde |
| 1144 | en dorre en gouden bladen lagen overal. Er was de geur van bladen, |
| 1145 | die vergaan, die 't dichtertje altijd zoo week maakte onder zijn vest, |
| 1146 | alsof i dood zou gaan en onsterfelijk wakker worden in net zoo'n |
| 1147 | stillen blauwen en gouden herfstdag, die niet zou eindigen. En hij |
| 1148 | streek een herfstdraad van z'n voorhoofd. De lucht was zoo blauw en |
| 1149 | wolkeloos en zag zichzelf in 't water en de zon scheen gouden. |
| 1150 | |
| 1151 | En uit 't water steeg de stad naar de blauwe lucht, de kade en de |
| 1152 | huizen en daarboven weer huizen, half of heel uit boven andere, met |
| 1153 | vele roode daken en ergens een kerk, groot, als een teeken voor God |
| 1154 | om z'n stad te herkennen en twee spitse torens, die hoog en onmachtig |
| 1155 | zich rekten naar nog hooger. Zoo reikt een dichtertje uit de rivier |
| 1156 | zijner dichterlijkheid machtig en onmachtig naar God, die niet te zien |
| 1157 | komt achter de blauwe lucht. Toen moest 't dichtertje toch weer even |
| 1158 | lachen om 't wonder dat in zijn oogen was, die daar een monument van |
| 1159 | heerlijkheid zagen, terwijl er niets was dan veel hokken vol miezerig, |
| 1160 | nog niet eens Hollandsch, maar Geldersch kleinsteedsch leven. |
| 1161 | |
| 1162 | Zij keken juist recht in een straat, die van de kade steil en |
| 1163 | recht naar boven liep, er begon wat schaduw in te komen aan den |
| 1164 | rechterkant. En ergens in de hoogte was een groot plat met een ijzeren |
| 1165 | hek er om en ergens anders een waschtobbe op een ander plat en iemand |
| 1166 | zette, meer dan halfweg tusschen de rivier en God, een raam open, |
| 1167 | dat even de zon fel weerkaatste. |
| 1168 | |
| 1169 | En links van de stad was 't lage walletje der begroeide heuvels, |
| 1170 | een rechte lijn tot "ins grosse Vaterland". |
| 1171 | |
| 1172 | Een gouden laantje liep langzaam hellend, schuin naar boven. De |
| 1173 | gouden letters van het Fransche pensionaat "Notre Dame aux anges" |
| 1174 | blonken in de verte, hoog, aan het hooge huis, dat aan den voet van |
| 1175 | de heuvels staat, waar de grasvlakte eindigt. |
| 1176 | |
| 1177 | "Notre Dame aux anges", onschuldig naakte engeltjes en onschuldige, |
| 1178 | geheel gekleede pensionnaires. De God van Nederland heeft wel gelijk, |
| 1179 | je weet nooit wat je aan die dichters hebt, zijn ze nou netjes of |
| 1180 | niet netjes? |
| 1181 | |
| 1182 | Toen hervond 't dichtertje ineens de zwakke romantiek in dat heele |
| 1183 | geval. God bedoelde er heelemaal niets mee. Hij speelde maar wat en |
| 1184 | had maar eens een heel nieuwe ensceneering bedacht om die Leiden des |
| 1185 | jungen Werthers op te voeren, als hij daar lust in zou hebben. |
| 1186 | |
| 1187 | En zoo praatten zij en speelden met woorden en gedachten en fantasieën |
| 1188 | en zagen aan de schittering van elkaars oogen, als een nieuwe inval |
| 1189 | uit zou flitsen. En daarna stapten ze op en gingen de rivier over. Zij |
| 1190 | wilde datti een mooi cadeau voor Coba meebracht, als i 's avonds naar |
| 1191 | huis ging. Dat zouden ze eerst samen koopen. Ze hing aan z'n arm, |
| 1192 | haar linker door zijn rechter en zoo hielden haar kleine handjes in |
| 1193 | zwarte glacétjes elkaar vast. |
| 1194 | |
| 1195 | Een zacht-lila, zijden sjaal met geknoopte franje moest i koopen, |
| 1196 | hè ja, daar zou Coba vast heel blij mee zijn. Toe, dan was i een |
| 1197 | lief zwagertje. Ze keek in z'n oogen en drukte z'n arm, voor haar |
| 1198 | zuster. Er was geen valschheid in haar hoofdje, haar bloed joeg, |
| 1199 | maar in haar hoofdje was geen valschheid. "Kijk eens wat leuk". Ze |
| 1200 | stonden in de laagte en keken naar boven onder de brug door, die daar |
| 1201 | in de hoogte naar de Belvédère voert. En de boog van de brug omlijstte |
| 1202 | een schilderijtje. Een brok verlaten buitengrindweg, ietwat stijgend, |
| 1203 | aan weerszijden de blauwe band der voetpaden en kleine boompjes met |
| 1204 | schel oranjegele kruintjes, en de takken, door de bladen heen al |
| 1205 | goed zichtbaar en een paar lantaarns, ver van elkaar, met melkglas |
| 1206 | van boven, fel wit, een prentje om "5 October" onder te schrijven. |
| 1207 | |
| 1208 | Er was geen valschheid in haar hoofdje toen ze in eens kalmer werd |
| 1209 | door de afleiding, die dat prentje aan het gesprek gaf, ofschoon |
| 1210 | ze 't zelf voelde. Maar ze begreep 't niet, zooals Adam en Eva hun |
| 1211 | naaktheid niet begrepen en de "Anges" van Notre Dame hun engelenstaat |
| 1212 | en de pensionnaires hun geheel gekleedheid niet. Mijn God, wat is |
| 1213 | een vrouw, die zichzelf begrijpt. |
| 1214 | |
| 1215 | Maar hij begreep zichzelf wel, akelig duidelijk en daarom gebeurde |
| 1216 | er niets. Hij zag haar aan en de dichter in hem aanbad haar en hief |
| 1217 | haar ten troon naast den God van hemel en aarde en durfde haar niet |
| 1218 | aanraken. |
| 1219 | |
| 1220 | En te gelijk zat diep in 't dichtertje 't beest gedoken voor den |
| 1221 | sprong, dat zich zat wilde vreten aan alles wat als een temptatie in |
| 1222 | onverschilligheid om hem heen had gestaan en langs hem was geloopen |
| 1223 | en hem niet erkend had. En haar eerst, 't mooie, 't beminde eerst, zoo |
| 1224 | dat er geen pardon meer zou zijn voor al 't mindere. Haar te verheffen |
| 1225 | zoo hoog als de sterren in de winternacht en met haar 't ergste te |
| 1226 | genieten en haar dan te laten vallen in 't zwarte grondelooze. Op |
| 1227 | haar te wreken in 't genot de tempteerende onverschilligheid. En wat |
| 1228 | zou een dichteres je ook beter verlangen, dan zóó te vallen? |
| 1229 | |
| 1230 | Dit dachtti terwijl een muschje van een paardevijg op den grindweg |
| 1231 | in een van de oranje boomen vloog. Maar hij zei: "Weet jij een goeie |
| 1232 | winkel?" |
| 1233 | |
| 1234 | Ze kochten een heel mooie shawl, fijn en zwierig. Jammer, dat ze in |
| 1235 | 't zwart was. Zij pastte zelf net zoo'n doek, maar een zwarte, om |
| 1236 | te zien hoe die viel en deed er haar bovenlijfje een klein beetje |
| 1237 | bij achterover. Maar die lila, die was prachtig. Coba zou vast een |
| 1238 | gilletje geven van plezier. |
| 1239 | |
| 1240 | En zoo was ze tegelijk en beurtelings dien dag zuster en vrouw en |
| 1241 | dichteresje en courtisane en kende haar verdeeldheid niet en begreep |
| 1242 | er niets van. |
| 1243 | |
| 1244 | Maar wat een dag der dagen. |
| 1245 | |
| 1246 | Luid zong ze op den weg naar Beek, die ook verlaten was en ze liep |
| 1247 | steigerend, ze kon 't niet laten, ze kon de heuvels vertillen voor |
| 1248 | een lolletje en de zon met één hand van de lucht halen en over haar |
| 1249 | hoofd in den Waal gooien, datti siste. |
| 1250 | |
| 1251 | De electrische tram haalde hen in en trok een lange rij dorre en |
| 1252 | gele bladen warrelend en schuifelend, ritselend achter zich aan, |
| 1253 | een lolletje Gods, datti zich wel veroorloven kon op zoo'n dag. |
| 1254 | |
| 1255 | Van Beek stegen ze naar Berg en Dal slingerend door de heuvels. En |
| 1256 | de heuvels waren te laag en niet steil genoeg, hoe kon je daar moe |
| 1257 | worden? En moe moest ze worden of ze sprong uit elkaar van kracht, in |
| 1258 | scherven van dichteresje en vrouw en zuster en courtisane. Bovenop |
| 1259 | keken ze in een dalletje met hellende zwarte en gele en groene |
| 1260 | rechthoekige veldjes en denneboschjes en eiken hakhout er tusschen |
| 1261 | op de hellingen. En daaroverheen in de vlakte, uren ver met niets |
| 1262 | markants er in, alleen een recht brok rivier, dat breed van hen |
| 1263 | wegliep, tot waar i zich in een bocht verloor. Daaraan, heel klein, |
| 1264 | de roode afdaken van steenbakkerijen en hun schoorsteenen, hoog en |
| 1265 | toch verloren in de wijdte. |
| 1266 | |
| 1267 | Daar stonden ze en op eens merkten ze dat ze niets konden dan weer |
| 1268 | weggaan. |
| 1269 | |
| 1270 | Maar 's avonds in bed kon ze niet slapen, in haar hoofdje wilde de |
| 1271 | helderheid niet wijken. Ze doorleefde den heelen dag telkens opnieuw en |
| 1272 | zag alles weer heel duidelijk. En in eens werd 't onder haar schedel |
| 1273 | als de zon zelf: "Ik houd van hem. Ik kan niet anders. Ik wil. God |
| 1274 | sta me bij." Ze ging uit bed en dronk haar karaf achter elkaar leeg. |
| 1275 | |
| 1276 | Den volgenden ochtend zat ze in haar pon op den rand van 't ledikant |
| 1277 | en keek naar haar enkels en prakkizeerde: "'t Zal wel zoo zijn," |
| 1278 | maar de helderheid was geweken. |
| 1279 | |
| 1280 | Hij wilde niet denken. Als een net en degelijk heer zat i kalmpjes |
| 1281 | en gereserveerd in lijn twee en reed naar kantoor. |
| 1282 | |
| 1283 | "Môgge, dames en heeren." En grimmig ging i aan z'n lessenaar zitten |
| 1284 | en schiftte de post. |
| 1285 | |
| 1286 | |
| 1287 | |
| 1288 | |
| 1289 | X. |
| 1290 | |
| 1291 | |
| 1292 | 't Was in 't laatst van Maart toen de tijden vol waren. |
| 1293 | |
| 1294 | Den heelen dag hadden ze drukproeven nagezien, Dora en hij, heel droog |
| 1295 | en zakelijk. Coba logeerde met Bobi in den Haag bij een rijke nicht |
| 1296 | uit Indië. Zij hadden beiden eenige dagen vrij genomen van kantoor. |
| 1297 | |
| 1298 | Om vijf uur had ze thuis gegeten en daarna was ze nog even |
| 1299 | teruggekomen, om 't werk af te maken. Toen de schemering begon waren |
| 1300 | ze klaar, 't pak lag op tafel, de brief voor den uitgever lag er naast, |
| 1301 | er moesten alleen nog maar postzegels op. |
| 1302 | |
| 1303 | 't Was in de stad op een bovenhuis, maar het was aan den kant, er |
| 1304 | was een vaart voor 't huis en aan den overkant was 't weiland. Dora |
| 1305 | zat op een stoel voor den haard, mantel aan en hoed op en keek in |
| 1306 | 't vuur en dacht aan de volheid der tijden, de volheid voor haar |
| 1307 | heel ver af. Hij lag plat op de rustbank, tusschen 't venster en den |
| 1308 | haard, zoo plat dat ze hem nauwelijks zien kon in de donkere kamer, |
| 1309 | en keek naar 't gele licht van de straatlantaarn op 't plafond en naar |
| 1310 | 't roode schijnsel van den haard op de vloer. |
| 1311 | |
| 1312 | Achter 't huis was de stad en 't lamplicht in vele vensters, maar |
| 1313 | dat zagen ze niet, want ze zaten voòr en als Dora opkeek zag ze 't |
| 1314 | land, waar 't laatste licht de hooge lucht verliet, over de aarde was |
| 1315 | 't reeds donker. |
| 1316 | |
| 1317 | 't Dichtertje had nu van alles genoeg. Z'n boek was af, z'n gedicht |
| 1318 | zonder eind hatti vermoord, z'n positie in de maatschappij was een |
| 1319 | farce. Coba en Bobi hadden genoeg om te leven zonder hem, God zou |
| 1320 | hen troosten, de tijd heelt alle wonden. Dat was een wandtekst van |
| 1321 | z'n tante in Velp. |
| 1322 | |
| 1323 | 't Was lente. Het leek nog winter, maar 't was lente. Het sneeuwde |
| 1324 | nog wat in die dagen, 't was nog wat koud en 't vroor nu en dan, |
| 1325 | maar dat was maar een aardigheidje en zoo erg niet gemeend. |
| 1326 | |
| 1327 | De dagen werden lang, om zeven uur deden de menschen de lichten aan. En |
| 1328 | als om half zeven de gaslantaarns werden aangestoken op de gracht, |
| 1329 | stonden ze daar zoo bleek en verwonderd. Dan warrelde de sneeuw er wat |
| 1330 | om heen in kleine voorjaarsvlokjes en smolt voor dat ze op straat viel. |
| 1331 | |
| 1332 | En ze dachten beiden aan de zomerregens, die komen zouden en hun |
| 1333 | neuzen van niet te rangeeren bohemiens, die zichzelf niet vermoorden |
| 1334 | konden, rooken 't versche hooi. Hij, grimmig als de titel van z'n boek, |
| 1335 | "Djengis Kan," en grimmig als 't boek zelf en met de gedachte dattie |
| 1336 | 't niet meer ruiken zou, datti ook dit koninklijk abandonneerde, zij |
| 1337 | vol vaag verlangen en zoo bewogen in haar hart. Haar handen vouwde |
| 1338 | ze op haar rok waar die gespannen stond tusschen haar knieën. Die |
| 1339 | hield ze van elkaar en zoo zat ze, voorovergebogen, op haar stoel. |
| 1340 | |
| 1341 | De koeien waren al in 't land geweest, op een zonnigen dag hadden |
| 1342 | zij ze gezien. Het land had de koeien direct herkend en ze stonden er |
| 1343 | heel vertrouwelijk in en de zon was er blijde om geweest. Naderhand |
| 1344 | waren de dagen weer kouder geworden en de koeien moesten zoo lang |
| 1345 | weer binnen. Maar de hagel kon de lente niet tegenhouden. |
| 1346 | |
| 1347 | De berkestammen waren toen zilverwit, maar mooier dan zilver. De taal |
| 1348 | is armoedig, doodarmoedig. Die de werken des Vaders kent, weet dit. |
| 1349 | |
| 1350 | De weilanden leken minder verzadigd van water, de landen werden |
| 1351 | gemest, de zon steeg hooger en was trager in 't zinken. En Dora |
| 1352 | dacht hoe de zon groot, rood en koud had gestaan in December, laag |
| 1353 | boven de kim, om vier uur en verging in een kouden nevel en verdween, |
| 1354 | zwak en weerloos. Maar dat was lang geleden. En hoe in den winter de |
| 1355 | menschen om vier uur hun lichten aandoen en hopen dat 't nog weer |
| 1356 | eens dag zal worden. Maar nu wist ze al weer zeker dat de zon zou |
| 1357 | opkomen den volgenden morgen. En dan, wat dan nog? |
| 1358 | |
| 1359 | Ze spraken nog altijd niet. |
| 1360 | |
| 1361 | Hij dacht aan den tijd toen i gewerkt had, wat men noemt "hard |
| 1362 | gewerkt." En hoe z'n familie gezegd had, datti wijzer begon te |
| 1363 | worden. En datti eens had geklaagd, datti 't zoo erg druk had en |
| 1364 | dat allerlei dingen op kantoor tegenliepen en hij er 's nachts van |
| 1365 | droomde. En dat toen z'n tante had gezegd: "Ja jongen, de ernst des |
| 1366 | levens." Ze zou vast z'n boek lezen, hopen op een presentexemplaar, |
| 1367 | wachten of 't in de portefeuille zou komen. En er van willen schrikken, |
| 1368 | maar dat niet durven als allerlei menschen 't geprezen hadden. Hij |
| 1369 | zag zichzelf al circuleeren in de portefeuille in Velp, 't was wel |
| 1370 | de moeite waard. |
| 1371 | |
| 1372 | "En wat dan nog?" dacht Dora. De sneeuw had ze weer zien smelten en |
| 1373 | de knoppen wat grooter worden. En daarna werden de kruinen van de |
| 1374 | hooge boomen alom bruin. |
| 1375 | |
| 1376 | Het leek haar alsof ze dit heel lang geleden ook zoo gezien had, met |
| 1377 | haar handen gevouwen op haar rok, de knieën wijduit, voorovergebogen |
| 1378 | op haar stoel. |
| 1379 | |
| 1380 | De zon scheen weer, ze zag de huizen in 't licht en de boomen en den |
| 1381 | gouden schijn in 't water. Den treurwilg zag zij gelen, zijn takken |
| 1382 | hingen, ze trokken naar 't water, in doodstille gele aanbidding hingen |
| 1383 | ze er stom boven en zagen 't gele licht in den vijver. De wollige |
| 1384 | witte wolken zeilden in den vijver, ze schoven voor den blauwen hemel, |
| 1385 | maar dekten hem niet. Zoo staan de treurwilgen in de stad in de vroege |
| 1386 | lente, materialisatie Gods tusschen de klompige huizen, die zoo hoog |
| 1387 | zijn, en ze wekken 't verlangen, dat geluk is en verdriet. Je komt den |
| 1388 | hoek om, een abjecten goren hoek bij een haringstalletje, dat stinkt |
| 1389 | naar gemarineerde haring en op eens gaat een slag van je oogen naar |
| 1390 | je hart, je ziet 't goud neerstorten als een zee en je staat en een |
| 1391 | klein jongetje veegt z'n neus af met den rug van z'n hand en roept: |
| 1392 | "Kakmadam." Dat is Amsterdam, de hoofdstad van Nederland, in 't |
| 1393 | vroege voorjaar. |
| 1394 | |
| 1395 | 't Was nu bijna nacht. De kolen in den haard rommelden plotseling, |
| 1396 | vlammetjes schoten uit en hun licht was in de kamer. |
| 1397 | |
| 1398 | "Dora," zei hij in eens, "hoe vind je Penning?" Penning was ook |
| 1399 | een vrind uit z'n jeugd. Jaren lang hatti 'm niet gezien, hij wist |
| 1400 | alleen datti ingenieur was geworden. En nu voor veertien dagen hatti 'm |
| 1401 | ontmoet en hij was een paar maal komen oploopen, terwijl ze bezig waren |
| 1402 | met de drukproeven en had dan telkens een uurtje zitten praten. Hij |
| 1403 | was een groote, frissche jongen, aardig op weg om carrière te maken |
| 1404 | en toch buiten z'n werk nog heelemaal een jongen. Hij had verteld |
| 1405 | datti over enkele maanden voor een jaar of wat naar Zuid-Amerika zou |
| 1406 | vertrekken om ergens iets uit te baggeren of een pier te leggen of |
| 1407 | iets dergelijks. 't Dichtertje hattem ook een keer meegenomen naar |
| 1408 | z'n schoonmoeder, die dadelijk erg met 'm ingenomen was. Em hield |
| 1409 | niet vannem. |
| 1410 | |
| 1411 | "Hoe vind je Penning?" "Gaat nogal," zei Dora absent. Stilte. In |
| 1412 | 't schijnsel van de straatlantaarn op 't plafond zag je de schaduwen |
| 1413 | van de sneeuwvlokjes die nu wat grooter vielen. |
| 1414 | |
| 1415 | "Komende maand trouwt Em." Ze keek op. Wat praatte-n-i weer raar, |
| 1416 | hij leek wel Bovenkerk met Em. Ze gaf geen antwoord. |
| 1417 | |
| 1418 | Als een lang vergeten ding zag ze in eens een breede rivier voor |
| 1419 | zich, die naar zee stuwde. Zijn golven stuwden 't zonlicht naar zee, |
| 1420 | maar het water en het licht waren zonder einde. Op een blauwe en |
| 1421 | gouden baan trok een klein sleepbootje een langen sleep. Nietig was |
| 1422 | 't bootje, zijn pijp stak heel klein de lucht in, de rook was gering, |
| 1423 | z'n schor geroep ging verloren in de ruimte. Uren en uren ging dit |
| 1424 | door het water, tusschen de velden onder de ontzaggelijke lucht. |
| 1425 | |
| 1426 | En ze zag een langen weg vol stof en zon en verlatenheid. En weer wat |
| 1427 | anders: een weide, eindeloos, en een laan van hooge boomen, er in de |
| 1428 | zon, van terzij, al wat lager en alles vol van levend goud en blauwe |
| 1429 | lucht. En toen: een rivier, wat in de diepte, donker al in 't Oosten, |
| 1430 | in 't Westen stierf de dag, geel eerst, vol droevig, bleek groen er |
| 1431 | boven, de dag die niet sterven wilde, de duisternis die machtig steeg, |
| 1432 | van de landen in het Oosten steeg in de lucht en machtig trok naar 't |
| 1433 | Westen, daar was de rivier rood en schreide en wilde 't licht houden, |
| 1434 | 't licht dat blijven wilde. Zoo vloeide de rivier, met 't licht naar |
| 1435 | de zee, die ze niet zag. |
| 1436 | |
| 1437 | Toen zei hij "Penning komt om jou". Ze schrok, 't Duurde even voor |
| 1438 | dat ze begreep wat ze had hooren zeggen. |
| 1439 | |
| 1440 | "Luister goed Dora, neem hem. Hij zal je vragen, ik weet 't. Neem hem, |
| 1441 | trouw met 'm. Verval niet aan de kunst of iets dat er op lijkt." |
| 1442 | |
| 1443 | Ze zat zoo als ze gezeten had. Alleen haar hoofdje hield ze wat |
| 1444 | hooger, ze keek naar 't venster, dat donker glansde, met ergens |
| 1445 | enkele gele stipjes er in, van 't licht van den straatlantaarn. Een |
| 1446 | van de spaarzame groote sneeuwvlokken raakte 't glas en smolt. Ze |
| 1447 | begreep niet. |
| 1448 | |
| 1449 | Hij legde zijn hand om haar gevouwen handen, z'n vingers raakten |
| 1450 | de hare in hun geheele lengte. Toen steeg zoo een wild verlangen |
| 1451 | uit haar lijf naar haar hoofdje met haar bloed, dat al haar kleeren |
| 1452 | haar onverdragelijk waren, één oogenblik. Maar ze stond kalm op, één |
| 1453 | hand hield ze op de leuning van den stoel. "Ik trouw niet". Ze zei 't |
| 1454 | alsof ze vertelde dat de boekhouder z'n ontslag had genomen. Alsof hij |
| 1455 | niets gezegd had, kwam hij van de bank af. "Hier" zeidi, "wil je dien |
| 1456 | sleutel meenemen? Die is van de straatdeur. Bonger zou tegen tienen |
| 1457 | bij jelui komen om 'm te halen. Hij zou vannacht hier slapen. Hij |
| 1458 | moest vandaag van z'n kast af en kan pas morgen op de de nieuwe. 'k |
| 1459 | Had 'm gezegd dat ik niet zeker wist of ik thuis zou zijn." |
| 1460 | |
| 1461 | "Ga je dan nog uit?" Ze was nu volkomen rustig, voelde op tafel naar |
| 1462 | de lucifers en stak 't gas aan. Hè, ze konden nix zien. "Ga je dan |
| 1463 | nog uit?" Hij haalde z'n schouders op. "Misschien." Ze keek 'm strak |
| 1464 | aan, maar aan z'n gezicht was nix byzonders te merken, zóó had hij |
| 1465 | de laatste dagen dikwijls gekeken, als i een goede plaats oplas uit |
| 1466 | "Djengis Kan" en ze even opzag van 't nakijken. |
| 1467 | |
| 1468 | Hij bracht haar tot de trap. |
| 1469 | |
| 1470 | "Dag Ee, tot morgenavond bij moe". Hij drukte haar hand. "Dag Dora, |
| 1471 | au revoir camarade." Even hoorde ze iets in z'n toon, dat er altijd was |
| 1472 | als i vertelde wat z'n tante had gezegd. Gek was dat. "Nou dag". "Dag |
| 1473 | hoor," riep i haar na, alsof i een meisje van zestien jaar nadee. Toen |
| 1474 | sloeg de deur dicht. |
| 1475 | |
| 1476 | |
| 1477 | |
| 1478 | |
| 1479 | XI. |
| 1480 | |
| 1481 | |
| 1482 | Ze stapte hard door, moest telkens uitwijken voor de plassen. Het |
| 1483 | sneeuwen had bijna opgehouden, de natte vlokken die nog vielen |
| 1484 | warrelden langzaam naar beneden, een enkele viel op haar gezicht, |
| 1485 | dat deed haar goed. In 't licht van een lantaarn zag ze de dikke |
| 1486 | knoppen aan een van de kleine kastanjeboompjes op de gracht, met |
| 1487 | glinsterlichtjes waar ze 't dikst waren. |
| 1488 | |
| 1489 | Een gele, rechte streep licht was op den stam van boven naar beneden. |
| 1490 | |
| 1491 | Wat was er eigenlijk gebeurd? Alweer een plas, wat leek die diep met |
| 1492 | de weerspiegeling van de lucht er in, de weerschijn van een ster |
| 1493 | pinkte in een opening tusschen de wolken. Duizelig zou je er van |
| 1494 | worden van aldoor zoo in die plassen te kijken, loopende. Ze kende |
| 1495 | een sentimenteel Duitsch liedje van 't geluk dat "Jenseits der Sterne" |
| 1496 | was. Of misschien diep in zoo'n plas, heelemaal onderaan. Malligheid, |
| 1497 | der stond mogelijk geen centimeter water. Haar dag zou ook komen. Ze |
| 1498 | wou. Wat wilde ze? Kon zij iets willen? |
| 1499 | |
| 1500 | Fijn, zoo alleen te loopen in den avond en je gedachten te laten |
| 1501 | komen en gaan en weer komen. En daar ze een dichteresje was citeerde |
| 1502 | ze Perk, terwijl ze op zij stapte voor weer een plas en haast in een |
| 1503 | andere trapte: "Voelt zich aan zich door zich alleen verbonden." |
| 1504 | |
| 1505 | De natte, zoele wind sloeg om haar heen, ze haalde diep |
| 1506 | adem. "Makkelijk praten". Waarachtig, daar liep ze bijna tegen een stel |
| 1507 | aan, dat onder een lantaarn stond te zoenen. En in eens voelde ze zich |
| 1508 | dame: "Wat een vulgair stel". "Der minnen vruchten ic u mildelijck |
| 1509 | gaf, Maer een ewich zuchten houde ic daer af". Weg was de dame, toch |
| 1510 | bloosde ze in haar eentje onder de donkere lucht om die "vruchten", |
| 1511 | die ze gegeven zou hebben. En in eens herinnerde ze zich dat gevoel, |
| 1512 | dat ze zooeven gehad had, God, nog geen tien minuten geleden, dat |
| 1513 | al haar kleeren haar onverdraaglijk waren. Ze voelde haar wangen |
| 1514 | branden. "'t Zal niet zijn." Meteen stond ze op haar stoep. Half acht. |
| 1515 | |
| 1516 | "Dag moe, ik kom direct beneden". |
| 1517 | |
| 1518 | Maar toen ze op haar kamer was en hoed en mantel had afgegooid, toen |
| 1519 | werd haar duidelijk wat er zooeven gebeurd was. Een groot gevoel van |
| 1520 | verlatenheid en dat 't leven de moeite niet waard was kwam in haar |
| 1521 | hoofd. Ze begreep zichzelf niet. |
| 1522 | |
| 1523 | Waarom had ze niet z'n hand gepakt en gezegd: "Ik houd van jou". Waarom |
| 1524 | wilde ze niet, wat ze zoo erg wilde? Wat kon haar gebeuren, erger |
| 1525 | dan deze dood levend om te dragen? Waarom was ze? Waarom moest ze |
| 1526 | ongezoend dood gaan? Niet zoo maar 's gezoend, maar heel erg. Ze |
| 1527 | gloeide overal, haar hart werd groot. Ze maakte haar goed open voor |
| 1528 | den spiegel en bekeek haar borsten, zoo wit in haar zwarte japon en |
| 1529 | hield ze op haar beide handen. |
| 1530 | |
| 1531 | Rein en onaangeraakt was zij. Ook een lolletje. En in haar groote |
| 1532 | verwarring bad ze, dat God haar onteeren zou. "Zou ik gek worden?" |
| 1533 | |
| 1534 | Haar manteltje gleed van 't bed met een slag. Dat was de sleutel. Een |
| 1535 | gedachte schoot door haar hoofd als een vlam: "hij had afscheid van |
| 1536 | haar genomen, er was iets niet in orde, ze moest terug." Kalm waschte |
| 1537 | ze haar gezicht wat en kleedde zich weer aan. "Ik heb iets vergeten, |
| 1538 | over een half uurtje ben ik weer terug." |
| 1539 | |
| 1540 | Om acht uur stond ze weer voor zijn deur en schelde. Geen gehoor. Ze |
| 1541 | schelde nog eens en maakte toen resoluut de deur met den sleutel |
| 1542 | open. Nergens licht. Ze griezelde van 't leege, donkere, stille huis, |
| 1543 | haar hart klopte hevig, maar moedig ging ze naar boven. De deur van |
| 1544 | de voorkamer stond open, 't licht van de straatlantaarn scheen op 't |
| 1545 | plafond, 't roode licht van den haard was in de kamer. "Ee, waar ben |
| 1546 | je"? Wat klonk dat akelig. Ze liep door de kamers, bang en moedig. Toen |
| 1547 | ging ze de tweede trap op. Door een kier van de slaapkamerdeur kwam |
| 1548 | licht. Haastig gooide ze de deur open, bang dat ze zich omdraaien en |
| 1549 | vluchten zou. |
| 1550 | |
| 1551 | "Ee, wat doe je?" Hij zat heel stil op den rand van 't bed tusschen |
| 1552 | zijn knieën door naar 't kleed te staren. Hij stond op: "Dora". In |
| 1553 | dat eene woord was alles en ze hoorde 't. |
| 1554 | |
| 1555 | Toen vielen ze samen peilloos diep door 't licht en ze voelden hun |
| 1556 | lijven als zingende zonnen. |
| 1557 | |
| 1558 | Maar in z'n achterhoofd was een plek ijskoud en daar dacht hij: |
| 1559 | "Dit is de wraak, zij boet voor een wereld"... |
| 1560 | |
| 1561 | De Duivel zat in "de Kroon," in 't midden, bij een pilaar. Hij legde |
| 1562 | z'n dunne gouden horloge voor zich op 't tafeltje. De twee knobbels |
| 1563 | op z'n voorhoofd waren grooter dan ooit. |
| 1564 | |
| 1565 | "Kwart over achten. Consummatum est." |
| 1566 | |
| 1567 | Iemand tikte op z'n schouder. |
| 1568 | |
| 1569 | De God van hemel en aarde stond achter hem: "Consummatum est, ga mee |
| 1570 | en zie." |
| 1571 | |
| 1572 | |
| 1573 | |
| 1574 | |
| 1575 | XII. |
| 1576 | |
| 1577 | |
| 1578 | Om half elf vonden hem Bonger en Graafland. Bonger had den sleutel |
| 1579 | bij z'n schoonmoeder gehaald. |
| 1580 | |
| 1581 | Geheel naakt stond hij in 't midden van de kamer. Z'n linkerarm hing |
| 1582 | langs z'n lijf, de vuist was gebald, de rechterarm was geheven en wees |
| 1583 | met den wijsvinger naar boven. Er was een zwakke geur van lelietjes van |
| 1584 | dalen, op den grond lag een blauwe haarspeld. 't Bed lag in wanorde. |
| 1585 | |
| 1586 | "Eduard" riepen ze beiden tegelijk. |
| 1587 | |
| 1588 | "Ik ben God", zeidi. "Ik ben meer dan God. Ik ben de onwrikbare, de |
| 1589 | onbarmhartige. Ik ken geen goed of kwaad. Ik doe wat ik moet. Wat ik |
| 1590 | doe is goed." |
| 1591 | |
| 1592 | Bonger nam een laken van 't bed en trad op hem toe. |
| 1593 | |
| 1594 | "Ga weg", zeidi en deed een stap achteruit. |
| 1595 | |
| 1596 | Bonger bleef staan. |
| 1597 | |
| 1598 | "Zei ik, dat ik God was? Ik ben 't eeuwige leven. Ik ben de |
| 1599 | vruchtbaarheid. God heeft me gezonden. Bedek me niet". |
| 1600 | |
| 1601 | Weer stapte hij achteruit. |
| 1602 | |
| 1603 | "Bedek me niet. Ik ben de vruchtbaarheid. Breng alle vrouwen hier, |
| 1604 | alle jonge vrouwen. Alle zeg ik. Ik ken je wel. Jij bent Bonger, |
| 1605 | die andere is Graafland. Ik ken jelui wel. Leg dat laken op bed. Zij |
| 1606 | moet er op liggen. Leg haar er op, de eerste, heelemaal naakt. De |
| 1607 | anderen hoeven niet weg te gaan. Ze moeten zien. Je kunt gaan Bonger, |
| 1608 | en jij ook, Graafland". |
| 1609 | |
| 1610 | Bonger legde z'n hand op z'n schouder. "Sta stil, doe je arm omlaag". |
| 1611 | |
| 1612 | De arm zakte en Bonger sloeg 't laken om hem heen. "Ga op dien stoel |
| 1613 | zitten". Hij ging zitten. Graafland zocht z'n kleeren bij elkaar, |
| 1614 | van 't bed, van de stoelen, van den grond. |
| 1615 | |
| 1616 | "Kleed je aan". |
| 1617 | |
| 1618 | Toen trok hij gedwee en langzaam al z'n kleeren aan. |
| 1619 | |
| 1620 | |
| 1621 | |
| 1622 | 't Dichtertje is nu dood. Die lui daar in Delft of Oldenzaal hebben |
| 1623 | schitterend gelijk gekregen. Hij was vast nooit goed bij z'n hoofd |
| 1624 | geweest. |
| 1625 | |
| 1626 | Z'n boek is driemaal herdrukt, z'n verzamelde gedichten zijn uitgegeven |
| 1627 | met een inleiding, van meneer Scharten of een ander. 't Fretje, dat 't |
| 1628 | gebracht heeft tot financieel redacteur van de Provinciale Arnhemsche |
| 1629 | en Geldersche Courant vertelt overal, dat i met 'm op school geweest |
| 1630 | is. En alsi in Amsterdam komt, wat nog al eens gebeurt, dan schiet |
| 1631 | i Bonger aan en begint telkens weer een gesprek over 't dichtertje |
| 1632 | en z'n werk en doet erg zwaar op de hand en vertelt datti naast |
| 1633 | 'm heeft gezeten op school. |
| 1634 | |
| 1635 | Coba is zachtzinnig en vergevingsgezind en natuurlijk, zooals ze |
| 1636 | altijd geweest was. Ze is godsdienstig geworden zonder wandtext |
| 1637 | en gaat iederen Zondag naar de Nederlandsch Hervormde kerk aan den |
| 1638 | Boezemsingel, want ze woont in Rotterdam, als straf omdat ze wel eens |
| 1639 | met een ander heeft gecoquetteerd toen ze getrouwd was. Zachtzinnig |
| 1640 | en vergevingsgezind denkt ze er aan, hoe zij ook langs den rand van |
| 1641 | den afgrond is gegaan. |
| 1642 | |
| 1643 | Dora is een "ongehuwde moeder". Zij is op kantoor in Rotterdam, haar |
| 1644 | baas kent haar geschiedenis en veracht haar niet, integendeel. Wat |
| 1645 | iets heel bizonders is voor een Rotterdammer. |
| 1646 | |
| 1647 | En ik denk dat om dezen éénen man deze wanstaltige stad mogelijk nog |
| 1648 | gespaard zal blijven op den grooten dag. Wat weer een nadeel is. |
| 1649 | |
| 1650 | Ze woont met haar kindje bij Coba en Bobi en gaat rechtop en trotsch |
| 1651 | en zwijgend door haar leven. Ze wil staatsexamen doen en dan in de |
| 1652 | rechten gaan studeeren van 't geld van haar pa, die dood is. Vooral |
| 1653 | niet in de letteren. Werken wil ze en niet denken. Maar ik geloof niet, |
| 1654 | dat zij zich zelf zal kunnen vermoorden. Zij die God werkelijk lief |
| 1655 | heeft boven allen, moeten de last daarvan dragen tot het einde. |
| 1656 | |
| 1657 | |
| 1658 | Juni-Juli 1917. |
| 1659 | |
| 1660 | |
| 1661 | |
| 1662 | |
| 1663 | |
| 1664 | |
| 1665 | DE UITVRETER. |
| 1666 | |
| 1667 | |
| 1668 | I. |
| 1669 | |
| 1670 | |
| 1671 | Behalve den man, die de Sarphatistraat de mooiste plek van Europa vond, |
| 1672 | heb ik nooit een wonderlijker kerel gekend dan den uitvreter. |
| 1673 | |
| 1674 | Den uitvreter, dien je in je bed vond liggen met zijn vuile schoenen, |
| 1675 | als je 's avonds laat thuis kwam. Den uitvreter, die je sigaren |
| 1676 | oprookte, en van je tabak stopte en je steenkolen verstookte en je |
| 1677 | kasten nakeek en geld van je leende en je schoenen op-droeg en een |
| 1678 | jas van je aantrok als-i in den regen naar huis moest. Den uitvreter, |
| 1679 | die altijd wat liet halen op den naam van een ander; die als een |
| 1680 | vorst jenever zat te drinken op 't terras van "Hollandais" voor de |
| 1681 | centen van de lui; die parapluies leende en nooit terugbracht; die |
| 1682 | een barst stookte in de tweede hands kachel van Bavink; die dubbele |
| 1683 | boorden droeg van zijn broer en de boeken uitleende van Appi, en |
| 1684 | buitenlandsche reizen maakte als-i z'n ouwe heer weer had afgezet, |
| 1685 | en pakken droeg, die hij nooit betaalde. |
| 1686 | |
| 1687 | |
| 1688 | |
| 1689 | Z'n naam was Japi. Z'n achternaam heb ik nooit geweten. Bavink kwam |
| 1690 | met hem aanzetten toen-i uit Veere terugkwam. |
| 1691 | |
| 1692 | Een heelen zomer had Bavink in Zeeland geschilderd. In Veere had-i Japi |
| 1693 | voor 't eerst gezien. Japi zat daar maar. Bavink had al enkele malen |
| 1694 | gedacht: wat is dat toch voor een kerel? Niemand wist 't, altijd vond |
| 1695 | je hem ergens aan den waterkant. Daar zat hij maar, uren achtereen, |
| 1696 | onbewegelijk. Om twaalf uur en om zes uur ging i voor een uurtje naar |
| 1697 | binnen om te eten; de rest van den dag zat i. Dat duurde een week of |
| 1698 | drie; toen zag Bavink hem niet meer. |
| 1699 | |
| 1700 | Een paar dagen daarna kwam Bavink van Rotterdam. Af en toe had hij |
| 1701 | behoefte om veel menschen om zich heen te zien. Hij had enkele |
| 1702 | dagen in Rotterdam langs de havens gesjouwd en had er meer dan |
| 1703 | genoeg van. Aan boord van de boot tusschen Numansdorp en de Zijpe, |
| 1704 | daar zat i weer. Het woei nog al, dien ochtend; er stond een flink |
| 1705 | koudje wind en het water liep met witte koppen. Af en toe spatte |
| 1706 | 't op 't voorschip over de verschansing. De glazen tochtdeuren op 't |
| 1707 | voordek waren dicht; op 't voorschip zat niemand. Alleen Japi zat daar, |
| 1708 | tuurde over de verschansing en werd deerlijk nat. "Kijk," dacht Bavink, |
| 1709 | "daar heb je waarachtig diezelfde kerel." Hij ging bij hem staan. De |
| 1710 | boot rolde en steigerde. Japi zat op z'n bankje, hield z'n pet vast en |
| 1711 | liet zich nat worden. Het duurde nog al wat, voordat i merkte, dat er |
| 1712 | iemand bij hem stond. "Lekker weertje, meester", zei Bavink. Japi keek |
| 1713 | 'm aan met z'n groote blauwe oogen en hield aldoor z'n pet vast. Meteen |
| 1714 | kwam er een plons water over boord, de droppels stonden op z'n gezicht. |
| 1715 | |
| 1716 | "Nogal", zei Japi. Met een plof kwam 't voorschip op 't water neer |
| 1717 | en stootte. Een heer trachtte tevergeefs de deur van den glazen |
| 1718 | salon open te maken, waar de wind op stond. "We zijn mooi op tijd", |
| 1719 | zei Bavink, om wat te zeggen. "Zoo?" zei Japi, "ik weet van geen tijd." |
| 1720 | |
| 1721 | 't Gesprek hokte wat. Japi keek in de golven. Bavink keek naar de |
| 1722 | grijze pet van Japi en dacht wat dat toch voor een kerel zou zijn. In |
| 1723 | eens zei Japi: "kijk eens, een regenboog in 't water." Je kon in 't |
| 1724 | water een eindje regenboog zien, aan de lucht stond niets. Nog eens |
| 1725 | keek Japi Bavink met z'n groote blauwe oogen aan en werd plotseling |
| 1726 | spraakzaam. |
| 1727 | |
| 1728 | "Ik vind 't hier verdomd leuk", zei-i, "'t is jammer, dat 't zoo niet |
| 1729 | altijd blijft." "Over een uurtje zijn we aan", zei Bavink. |
| 1730 | |
| 1731 | "Moet u naar Zierikzee?" vroeg Japi. |
| 1732 | |
| 1733 | "Dat wil zeggen", zei Bavink, "ik ga vanavond door naar Veere." "Zoo", |
| 1734 | zei Japi, "is u daar gelogeerd?" |
| 1735 | |
| 1736 | "Ja, daar ben ik gelogeerd en is u niet die heer uit Amsterdam, die |
| 1737 | altijd maar aan den waterkant zit?" Toen moest Japi lachen en zei: |
| 1738 | "Ik zit nog al eens aan den waterkant, altijd is een beetje sterk. 's |
| 1739 | Nachts lig ik op m'n bed, ik heb een uur noodig om me aan te kleeden |
| 1740 | en te ontbijten, een half uur zit ik aan mijn lunch en om zes uur moet |
| 1741 | ik weer eten. Maar ik zit nog al eens aan den waterkant. Daarvoor kom |
| 1742 | ik naar Zeeland. Ik maak me nog veel te druk. Van de week ben ik naar |
| 1743 | Amsterdam geweest. Ik moest wel, m'n centen waren op." |
| 1744 | |
| 1745 | "Is u Amsterdammer?" vroeg Bavink. "Ja, Goddank", zei Japi. "Ik |
| 1746 | ook", zei Bavink. "U schildert niet?" vroeg Bavink. Het was een |
| 1747 | rare burgermansvraag, maar Bavink dacht aldoor maar: wat zou dat |
| 1748 | toch voor een kerel wezen? "Nee Goddank", zei Japi, "en ik dicht ook |
| 1749 | niet en ik ben geen natuurvriend en geen anarchist. Ik ben Goddank |
| 1750 | heelemaal niks." |
| 1751 | |
| 1752 | Dat kon Bavink wel bekoren. |
| 1753 | |
| 1754 | Het schip steigerde, kwakte, rolde en slingerde; het water spatte |
| 1755 | en plenste over de verschansing; niemand anders was aan dek te |
| 1756 | bekennen. Vóóruit was het water onafzienbaar, vol witte koppen, de |
| 1757 | schaduw van een groote wolk was een drijvend eiland; heel in de verte |
| 1758 | voer stampend een zwarte vrachtboot voor hen uit. "Kijk", zei Japi, |
| 1759 | "de ""Stad Gent."" Je zag in de verte het water aan weerszijden van |
| 1760 | de boeg hoog opvliegen; om de schroef zag je het woelen en bruisen en |
| 1761 | schuimen. Hol liepen de golven met scherpe kammen, groen en blauw en |
| 1762 | geel en grijs en wit, al naar de diepte en de weerspiegeling van de |
| 1763 | wolken, nergens en geen oogenblik 't zelfde. Een klein sleepbootje |
| 1764 | sleepte een aak en twee tjalken. |
| 1765 | |
| 1766 | "Nee", zei Japi, "ik ben niks en ik doe niks. Eigenlijk doe ik nog |
| 1767 | veel te veel. Ik ben bezig te versterven. Het beste is, dat ik maar |
| 1768 | stil zit, bewegen en denken is goed voor domme menschen. Ik denk ook |
| 1769 | niet. 't Is jammer dat ik eten en slapen moet. Liefst zou ik dag en |
| 1770 | nacht blijven doorzitten." |
| 1771 | |
| 1772 | Bavink begon 't geval interessant te vinden. Hij knikte maar. Nog |
| 1773 | altijd hield Japi z'n pet vast met z'n rechterhand, z'n rechterarm |
| 1774 | steunde op de verschansing. 't Woei zoo hard, dat Bavink z'n hand |
| 1775 | opzij van z'n neus moest houden om adem te halen. Japi zat daar maar, |
| 1776 | alsof hij thuis was. Toen vertelde Japi dat i van plan was, nog enkele |
| 1777 | weken in Veere te zitten, tot zijn geld op was. |
| 1778 | |
| 1779 | Schilderen leek 'm wel aardig, als je 't goed kon. Hij kon niks, en |
| 1780 | daarom deed i maar niks. Je kon toch de dingen niet zoo weergeven als |
| 1781 | je ze onderging. Hij had maar één wensch: te versterven, onaandoenlijk |
| 1782 | te worden voor honger en slaap, voor kou en nat. Dat waren je groote |
| 1783 | vijanden. Eeuwig en altijd moest je weer eten en slapen, moest je |
| 1784 | weg van de kou, werd je nat en beroerd of moe. Zoo'n waterplas heeft |
| 1785 | 't maar goed, die golft maar en weerspiegelt de wolken, is aldoor |
| 1786 | anders en blijft toch gelijk. Heeft nergens last van. |
| 1787 | |
| 1788 | Al dien tijd stond Bavink schrap in den wind op z'n stok geleund en |
| 1789 | knikte Japi maar toe. Dat is zoo mal nog niet, dacht i. En droogjes |
| 1790 | weg vroeg i, of Japi ook door ging naar Veere. En zoo kwam 't gesprek |
| 1791 | op Zierikzee, op Middelburg, op Arnemuiden en al die oorden, waar ze |
| 1792 | allebei uit en te na hadden rondgeloopen en gestaan en gezeten. Want |
| 1793 | Japi had van z'n leven toch ook nog wel iets anders gedaan dan in |
| 1794 | Veere aan den waterkant gezeten. En toen merkte Bavink al gauw dat |
| 1795 | Japi niet alleen loopen en staan en zitten kon, maar kijken ook. En |
| 1796 | boomen honderd uit. En toen ze samen aan de Zijpe aan wal stapten, toen |
| 1797 | wees Japi naar 't Zuidwesten, naar den dikken toren van Zierikzee die |
| 1798 | heel flauwtjes aan den horizon zichtbaar was en zei: "Dikke Jan, die |
| 1799 | oue geduldige dikke Jan, hij staat er nog. Ik dacht 't wel. Ja hoor, |
| 1800 | hij staat er nog." En toen vroeg Bavink of i altijd zoo'n lol had en |
| 1801 | toen zei Japi: "Ja", meer niks. En toen ze in Zierikzee arriveerden |
| 1802 | en uit de tram waren gestapt toen liet Japi zijn zoolen klepperen |
| 1803 | op de heete keien van een of ander schaduwloos straatje dat maar |
| 1804 | bakte en bakte in de zon en rekte zich uit en zei dat 't leven toch |
| 1805 | verduiveld lollig was. En toen dreigde i de zon met z'n wandelstok |
| 1806 | en zei: "Zoo'n zon toch, hij schijnt maar, maar i daalt, hij rijst |
| 1807 | niet meer, 't is over twaalven, hij moet onder; van avond is 't weer |
| 1808 | koel. De lui zouden raar kijken als i niet daalde. Lekker warm hé, |
| 1809 | mijn goed plakt aan mijn lijf. De zeelucht stoomt mijn boordje uit." |
| 1810 | |
| 1811 | En toen bleek dat je dat versterven niet zoo letterlijk moest nemen. |
| 1812 | |
| 1813 | Aan tafel was Japi meer dan spraakzaam. Hij praatte voor drie, at |
| 1814 | voor zes. "Die zeelucht graaft", zeggen ze in Veere. Hij dronk voor |
| 1815 | zes anderen en zong 't heele liedje van de Nancy Brig. Kortom hij |
| 1816 | was zeer bedrijvig en luidruchtig, en Bavink dacht dat zoo'n kerel |
| 1817 | goud waard was. |
| 1818 | |
| 1819 | En dat was i. 's Middags nam i Bavink mee naar de singels en liet |
| 1820 | 'm driemaal Zierikzee rond loopen. Z'n mond stond niet stil en z'n |
| 1821 | wandelstok wees maar en als de Zierikzeeënaars bleven staan en keken, |
| 1822 | dan ging i op ze af en sprak ze aan met "jongeheer" en vroeg of ze |
| 1823 | wel gezond waren en klopte ze op den schouder, dat Bavink zijn zijen |
| 1824 | hield van 't lachen. Dat kon Japi goed: met 't welwillende beschaafde |
| 1825 | Hollandsche publiek afrekenen, dat niemand duldt die er niet minstens |
| 1826 | even dom en smakeloos uitziet als zij, en hoont en hardop over je |
| 1827 | praat alsof niet zelfs op 't kleinste dorp sedert eeuwen dominees |
| 1828 | en pastoors bezig zijn 't volk op te voeden. Japi was een kerel als |
| 1829 | een karrepaard en sloeg er op in als 't moest met een kracht en een |
| 1830 | bedrevenheid waartegen de plompste kinkel 't moest afleggen. Zoover |
| 1831 | kwam 't in Zierikzee niet. De Zeeuwen zijn de beroerdsten niet. Japi |
| 1832 | placht te zeggen: "'t Eenigste wat me spijt is dat je op Walcheren |
| 1833 | niet eens af en toe een relletje hebt." |
| 1834 | |
| 1835 | |
| 1836 | |
| 1837 | |
| 1838 | II. |
| 1839 | |
| 1840 | |
| 1841 | Twee dagen sjouwden Bavink en Japi in Veere rond en toen jijden |
| 1842 | en jouwden ze elkaar al. Urenlang zaten ze samen op 't dak van 't |
| 1843 | Hospitaal en keken over Walcheren, over de Kreek en 't Veergat en den |
| 1844 | ingang van de Oosterschelde en de duinen van Schouwen. En daar had |
| 1845 | je dikke Jan ook weer, den toren van Zierikzee, nu in 't Noorden. En |
| 1846 | daar had je Goes en Lange Jan, den toren van Middelburg, de spil van |
| 1847 | Walcheren, het hart dier wereld. En 't tij kwam in en 't tij ging uit; |
| 1848 | 't water rees en viel. En iederen avond kwam de manke havenmeester en |
| 1849 | maakte eerst 't groene lichtje aan op 't Noorderhoofd, de palenwering; |
| 1850 | en dan kwam i daar af, dan moest i om 't heele haventje heen en dan |
| 1851 | zag je 'm weer bij den toren en dan maakte i het houten hek open en |
| 1852 | klom de houten trap op en stak ook 't licht aan den toren aan. En dan |
| 1853 | zei Japi: "alweer een dag, meester", en dan zei de manke havenmeester: |
| 1854 | "Ja mijnheer, al weer een." En als je dan naar den kant van Schouwen |
| 1855 | keek dan zag je 't draaiende licht aan en uitgaan. En een uur weg |
| 1856 | naar zee lag de lichtboei en scheen en doofde. En 't water klotste |
| 1857 | en rees en daalde, en door de nacht schoof de zon die je niet zag |
| 1858 | door 't Noorden. En 't laatste licht van den dag schoof mee door 't |
| 1859 | Noorden en werd 't eerste licht van den nieuwen morgen. Zoo raakte |
| 1860 | de eene dag aan den anderen, zooals dat in Juni altijd is. |
| 1861 | |
| 1862 | Voor de aarde was de zaak eenvoudig genoeg. Die draaide maar om z'n |
| 1863 | as en vervolgde z'n baan om de zon en had er geen weet van. Maar |
| 1864 | de menschen erop tobden met moeite en zorg en veel verdriet door |
| 1865 | de dagen, alsof 't zonder die moeite, die zorg en dat verdriet geen |
| 1866 | avond zou worden. |
| 1867 | |
| 1868 | Japi wist wel beter. De zon kwam van zelf wel weer bij de Walchersche |
| 1869 | duinen in zee terecht. Maar Bavink had 't bij tijden leelijk te pakken. |
| 1870 | |
| 1871 | Bavink was een kerel, die gemeenlijk hard werkte. De menschen dachten |
| 1872 | dat i nog al wat kon. Hij lachte er om. Als i niet moest verkocht i |
| 1873 | niets; zijn beste werk zette i weg, keek er niet meer naar om, altijd |
| 1874 | ontevreden. Zoolang i werkte ging het goed, als i klaar was hatti er |
| 1875 | pijn van; bij tijden was i dood op. Als de menschen wisten hoe i de |
| 1876 | dingen zag, hoe ze hem aanpakten, ze zouden lachen om zijn prutswerk, |
| 1877 | om zijn akelige knoeierige reproductie dier heerlijkheid. Bavink |
| 1878 | had heele tijden dat i niets deed, zich maar liet gaan, lekkertjes |
| 1879 | de dingen aankeek en er doorheen sukkelde, 't prettig vond dat de |
| 1880 | boel zoo "verdomd mooi was", zooals i dat zei. Dat i pijn in zijn |
| 1881 | schedel voelde als i dacht aan al zijn vergeefsche pogingen, aan |
| 1882 | zijn "verdienstelijke werk." Verdienstelijke werk! Spuwen moest i |
| 1883 | als i er aan dacht. "Verdienstelijke werk", zeiden ze. Ze wisten er |
| 1884 | wat van. Je kon wel merken dat de dingen hen niet te grazen hadden |
| 1885 | genomen en door elkaar geschud zooals hem. |
| 1886 | |
| 1887 | Hij wou dat i 't schilderen maar laten kon, maar dat gaat ook maar |
| 1888 | zoo niet; als 't er in zit wil 't er uit. En dan begon de marteling |
| 1889 | weer, werken, werken dag en nacht, daags schilderen, 's nachts er |
| 1890 | over piekeren, er bij blijven, doorwerken, zorgen dat je de dingen nu |
| 1891 | goed vasthield. Dan sliep en at i nauwelijks; in 't begin rookte i dan |
| 1892 | enorm veel sigaren achter elkaar maar na den eersten dag hield dat ook |
| 1893 | op. Dan had i oogenblikken van 't hoogste geluk zooals zelfs het loome |
| 1894 | wegzinken in al dat "lekkere mooi" hem niet geven kon. En dan kwam die |
| 1895 | kijken, en die, en dan stonden ze met hun tweeën, met hun drieën, met |
| 1896 | hun vieren achter hem en keken en knikten en wezen. En dan ineens was |
| 1897 | 't uit. Dan zei i: "Verdomme", en ging op zijn brits liggen en liet |
| 1898 | een klein spatje jenever halen, en deed niets meer. Dan werd na een |
| 1899 | paar dagen het doek bij de rest gezet. De dagen die daarop volgden was |
| 1900 | i ellendig, moe, miserabel, onvatbaar, ziek, en ging i weer "sloffen" |
| 1901 | zooals i dat noemde: niets doen, luieren, rond loopen. Als i centen |
| 1902 | noodig had dan haalde i 't een of ander uit de "vullis", dan zocht |
| 1903 | i een "doekje" uit waarvoor "ze wel 't een of ander zouden geven", |
| 1904 | en dat verkocht i dan. Niemand kon 'm van die manieren afbrengen. Hij |
| 1905 | was nu eenmaal zoo. Z'n kracht en zijn zwakte hoorden onverbrekelijk |
| 1906 | bij elkaar. En als i wat had verkocht dan stopte i de centen los in |
| 1907 | zijn zak, dan rammelde i met de guldens en riksdaalders, dan liep i |
| 1908 | in de Kalverstraat een liedje te fluiten. Dan groette i joviaal met |
| 1909 | zijn hand boven zijn hoofd als je 'm tegen kwam. |
| 1910 | |
| 1911 | Dan kwam i vertrouwelijk bij je staan, liet je geheimzinnig de "spieën" |
| 1912 | zien, lachte hardop en zei: "De stakkers toch hè?" Papier nam i nooit |
| 1913 | aan: daar kon je niet mee rammelen. Goud moest i hebben en zilver, |
| 1914 | en als 't 'm te veel werd "kwam i de rest later wel eens halen." |
| 1915 | |
| 1916 | Dat was Bavink; en je begrijpt dat een heer die zich oefende |
| 1917 | in 't versterven hem degelijk interesseerde. Daar kon i wat van |
| 1918 | leeren. Zoo'n kerel die 't prettig vond om zich te laten uitwaaien, |
| 1919 | zijn kleeren en zijn lijf te laten doortrekken van den natten zouten |
| 1920 | wind, die zijn lippen proefde met zijn tong omdat i dien zeesmaak zoo |
| 1921 | "verdomde lekker" vond; die 's avonds aan zijn handen zat te snuffelen |
| 1922 | om de zee op te snuiven. Zoo'n kerel die tevreden was omdat i bestond |
| 1923 | en gezond was en genoegerig zich bewoog tusschen Gods hemel en Gods |
| 1924 | aarde, en 't dwaas vond dat de menschen zich zooveel moeite gaven, |
| 1925 | en hardop om ze lachte en die eeuwig met een besten glimlach zich |
| 1926 | stilletjes zat te verheugen in 't water en de lucht en de wolken en |
| 1927 | 't veld en zich doornat liet regenen zonder 't te merken en dan zei: |
| 1928 | "ik geloof dat ik nat ben", en lachte. Een kerel die smakelijk duur |
| 1929 | kon dineeren en smakelijk dure jenever wist te drinken als de eerste |
| 1930 | in Nederland, en op andere tijden op marsch (want i zat niet altijd, |
| 1931 | hij was af en toe dagen op de been) dag in dag uit droge fijntjes at |
| 1932 | en tot tranen toe bewogen was omdat in 't veld "zoo'n brokkie brood |
| 1933 | zoo lekker smaken kon." |
| 1934 | |
| 1935 | En als Bavink werkte dan zat Japi er bij in 't gras of binnen, |
| 1936 | omgekeerd op een stoel en rookte. En als ze binnen waren dan had Japi |
| 1937 | een tweede stoel erbij slaan met een borreltje er op, waar i af en toe |
| 1938 | de hand naar uitstak. En hij hield Bavink aan den gang. Tegen niemand |
| 1939 | anders had Bavink ooit een woord gezegd als i werkte; met Japi sprak i. |
| 1940 | |
| 1941 | "Wat duvel", zei Japi, "'t dondert toch niet of 't goed is, je doet wat |
| 1942 | je kunt, je bent nu eenmaal een stakker. Je moet schilderen. Je kunt |
| 1943 | 't toch niet laten. 't Hindert immers aan de dingen niet of jij ze nou |
| 1944 | niet heelemaal zoo krijgen kunt als ze zijn. En de lui, die snappen |
| 1945 | er toch niets van. Van de dingen niet en van je werk niet en van jou |
| 1946 | niet. Ik kon mijn tijd toch ook een boel beter besteden dan hier te |
| 1947 | zitten zuipen en naar die verfboel te koekeloeren. Word ik er minder |
| 1948 | van?" "Neen, dat deugt niet", zei i dan, "veel te blauw; je weet toch |
| 1949 | wat we gisteren afgesproken hebben? Veel te blauw, kerel. Denk je dat |
| 1950 | 't je zoo zou aangepakt hebben als 't die rare blauwe kleur had?" |
| 1951 | |
| 1952 | Japi was goud waard voor Bavink. Bavink sleepte 'm overal mee. Bavink |
| 1953 | heeft Japi gemaakt tot wat i was, toen Bavink in Amsterdam met hem |
| 1954 | kwam aanzetten. |
| 1955 | |
| 1956 | Japi was al heel gauw erger dan schraal bij kas. Voor geen geld ter |
| 1957 | wereld had Bavink hem laten gaan. Japi moest maar zelf in de "vullis" |
| 1958 | gaan zoeken. En dat vak verstond Japi gauw. Nooit had "de belt" zoo |
| 1959 | gerendeerd. En sedert betaalde Bavink alles of bijna alles. Af en |
| 1960 | toe kreeg Japi een klein beetje geld van huis gestuurd. Maar dat was |
| 1961 | de moeite niet, want bij tijden leefden de heeren als kapitalisten; |
| 1962 | als ze een bui kregen gingen ze voor een paar dagen naar Amsterdam, |
| 1963 | naar Brussel, naar Parijs, naar Luxemburg; veertien dagen zaten ze |
| 1964 | in Normandië. Japi sleepte geregeld een klein beltje mee: een "jonki |
| 1965 | van den grooten belt", zooals hij dat noemde. In Frankrijk en België |
| 1966 | klampte i de menschen op straat aan, schelde aan de huizen. Van niemand |
| 1967 | anders zou Bavink 't geringste van dien aard hebben geduld. Maar |
| 1968 | niemand anders verstond de kunst Bavink in 't leven te houden, zooals |
| 1969 | Bavink zei. Z'n conversatie was onuitputtelijk. En een geheugen hatti |
| 1970 | voor landschap dat aan 't wonderbaarlijke grensde. Langs de spoorlijn |
| 1971 | van Middelburg naar Amsterdam kende i alles, elk veld, elke sloot, |
| 1972 | elk huis, elke laan, elke boomgroep, elk riggeltje hei in Brabant, |
| 1973 | elken wissel van 't spoor. Als je uren in donker had gereden en Japi |
| 1974 | had al dien tijd geslapen languit op de bank en je maakte 'm wakker |
| 1975 | en je vroeg: "Japi waar zijn we?" dan moest je even wachten tot i |
| 1976 | goed wakker was en dan lag i even te luisteren naar den klank van 't |
| 1977 | rijden en dan zei i: "Ik denk dat we bij Etten-Leur zijn." En dan kwam |
| 1978 | 't uit ook. Hij kon je precies vertellen hoe op dien en dien dag de |
| 1979 | schaduw van die en die boomen bij Zalt-Bommel op die en die laan viel |
| 1980 | en welke schepen toen en toen langs Kuilenburg vaarden in de Lek, toen |
| 1981 | je met Japi over de spoorbrug reed. En dan zat i maar bij 't raampje |
| 1982 | in afwachting: "nu komt dit, nu komt dat". Uren lang. En als i iets |
| 1983 | zag dat i bijzonder goed kende dan knikte i en lachte. Of hij zei: |
| 1984 | "Kijk, die boom is weg"; of: "Hé, nu zitten er appeltjes aan, die heb |
| 1985 | ik den vorigen keer nog niet gezien." Of: "Voor veertien dagen stond |
| 1986 | de zon net achter de kruin van dien boom, nu staat i een eindje links |
| 1987 | er van en wat lager, dat komt omdat we veertien dagen verder zijn en |
| 1988 | we zijn ook 10 minuten te laat." |
| 1989 | |
| 1990 | |
| 1991 | |
| 1992 | |
| 1993 | III. |
| 1994 | |
| 1995 | |
| 1996 | En zoo kwamen ze met den winter naar Amsterdam en zat Japi op een |
| 1997 | avond op mijn kamer en rookte de eene sigaar na de andere, die voor |
| 1998 | 't wegnemen op mijn tafel lagen, mijn sigaren. |
| 1999 | |
| 2000 | Ik had dien avond juist den langen Hoyer op bezoek, die weer eens van |
| 2001 | Parijs was komen aanwaaien en nu zat op te hakken over z'n werk en |
| 2002 | over de meiden, met een stroohoed op, in November, en een zalmkleurige |
| 2003 | jas aan. Hij was bezig aan een onbegrijpelijk verhaal van een jonge |
| 2004 | dame en een huurkoetsier en een mandje met paling, toen we op de trap |
| 2005 | gestommel hoorden. 't Was in een volksbuurt, je kon gewoonlijk zoo |
| 2006 | maar naar boven loopen, de straatdeur stond meestal open. |
| 2007 | |
| 2008 | Bavink kwam 't eerst binnen en zei: "Hoe maak je 't kerel? ja ik |
| 2009 | ben 't zelf. Ha, ha, Hoyertje. Hoe gaat 't, Hoyertje, nog altijd |
| 2010 | een ophakker? Nogmaals hartelijk gefeliciteerd hoor. En jij ook, |
| 2011 | Koekebakker, dat je er lang getuige van mag wezen." In de deur stond |
| 2012 | Japi. Een lucht van zoutwater en gras brachten ze mee. "Kom binnen, |
| 2013 | kerel, kom binnen!" inviteerde Bavink, op mijn zolder. |
| 2014 | |
| 2015 | "Och mijnheer", zei Hoyer, "wees zoo goed de deur achter je dicht te |
| 2016 | maken." "Koekebakker", zei Bavink, "dit is Japi, een kerel waar je |
| 2017 | plezier van kunt beleven. Hoyer is nog even welgemanierd als altijd, |
| 2018 | hoor ik". "Ga zitten Japi", inviteerde Bavink en liet zich met |
| 2019 | een plof vallen op de eenige stoel die vrij was; "neem dat kistje |
| 2020 | maar." Er stond een schavotkleurige matrozenkist, daar had ik een |
| 2021 | schoon hemd in en de brieven van mijn zuster. "Wacht ik zal u helpen", |
| 2022 | zei ik. Toen schoven wij de kist bij tafel, Japi en ik, en toen zag |
| 2023 | Japi een leeg stijfselkistje staan van Hoffmann met een kat er op, |
| 2024 | daar had ik aard ingehad, maar er had niets in willen groeien. "Zie |
| 2025 | zoo", zei Japi "anders zit ik zoo laag." "Ik zal er maar eentje nemen", |
| 2026 | zei Bavink en stak een van mijn sigaren op. "Ga je gang maar Japi". En |
| 2027 | Japi beviel dat wel. "Wat heb je daar?" zei Bavink. Op mijn tafel lag |
| 2028 | "Le Lys dans la Vallée" van Balzac. "Aha, Balzac. Geen kwajongen, |
| 2029 | die oue heer. Dood hè? Al lang dood. Natuurlijk. Waar kom je vandaan, |
| 2030 | Hoyer? Wat heb je daar een mooie jas aan. Ga eens staan. Te kort, |
| 2031 | kerel, veel te kort". Bavink was genoegerig. "Dat weet ik potdome |
| 2032 | ook", zei Hoyer. "Vertel liever eens waar jij gezeten hebt. En wie |
| 2033 | is die heer?" |
| 2034 | |
| 2035 | En toen kwam het verhaal, met begeleiding van Japi met knikken en |
| 2036 | grijnzen. En af en toe ging die hand naar mijn tafel en ook Hoyer |
| 2037 | werkte als een fabriek en ik rookte maar niet meer. "Wacht", zei |
| 2038 | Bavink, "dat is waar ook." "Goeie hoor. Kamper Middelburgers, van |
| 2039 | Bessem en Hoogenkamp van de Lange Delft." "Bekend", zei ik. |
| 2040 | |
| 2041 | "'s Jonge", zei Japi, en zat m'n hok rond te kijken; "'s jonge, "'t |
| 2042 | ziet er hier gezellig uit. Waarachtig, 't is hier gezellig". Hij stond |
| 2043 | op en liep naar den muur. "Aha, Breitner. Heel goed. En wat hebben we |
| 2044 | daar? 't Is hier een beetje donker. Zoo, mijn vriend Mauve. En daar heb |
| 2045 | je waarachtig ons stadhuis ook." 't Was een schetsje van 't raadhuis |
| 2046 | in Veere. "Bavink", zei Japi, "'k geloof, dat je daar kennis aan hebt; |
| 2047 | ik zoek zoo een baantje, als dat niet een dingetje van jou is." |
| 2048 | |
| 2049 | "Daar kom je goed af", zei Bavink. "Dat dacht ik wel", zei Japi en |
| 2050 | ging weer zitten. "Nee maar, ik kom hier vast terug. Ik zit hier goed." |
| 2051 | |
| 2052 | Op dat oogenblik begon de gramophoon van den diamantslijper |
| 2053 | aan den overkant ter werken. "Klappen", zei Japi. En wij aan |
| 2054 | 't applaudisseeren. Met z'n vieren stonden we bij 't open raam en |
| 2055 | applaudisseerden honderd uit. Overal hoorde je op de waranda's deuren |
| 2056 | opengaan, de menschen kwamen buiten. Sommigen applaudisseerden mee; |
| 2057 | een kind begon te huilen; een hond jankte alsof binnen een maand 't |
| 2058 | heele blok zou komen uit te sterven. De diamantslijper hield prachtig |
| 2059 | vol. Een juffrouw aan den overkant riep: "Halve garen!" Een klein |
| 2060 | meisje schreeuwde enkele malen. "Papus", "Zeppelin!" Een jongetje |
| 2061 | ging op een mondharmonica spelen. "We moesten de straat maar opgaan", |
| 2062 | zei Hoyer. |
| 2063 | |
| 2064 | En zoo stommelden wij de trappen af. Drie- en tweehoog werd binnen |
| 2065 | druk gepraat. "Over ons", zei Japi. Eenhoog was niemand thuis. "Zeg |
| 2066 | Japi" zei Bavink op straat, "nu moest jij eens een rondje geven." "O |
| 2067 | ja", zei Japi, "vooruit dan maar". En zoo leerde ik Japi dienzelfden |
| 2068 | avond nog in zijn kwaliteit kennen. Hoyer had een theorie dat bier |
| 2069 | nooit kwaad kon. Wij dronken er dus zeer aanzienlijke hoeveelheden |
| 2070 | van. Japi had geen cent; Hoyer verdomde 't; Bavink was zat, zat |
| 2071 | wezenloos te staren en te beweren dat "deze heer een verdomd goeie |
| 2072 | kerel was en dat hij een rondje gaf (dat was Japi), en dat de kelner |
| 2073 | ook een verdomd goeie kerel was." Ik kwam op negentien cent; Hoyer was |
| 2074 | uitgeknepen. Ik besloot "'t geval" maar schuldig te blijven; de kelner |
| 2075 | kende me; en om één uur liepen we met z'n drieën op 't Frederiksplein |
| 2076 | vreedzaam te jodelen. Die centen kreeg ik later van Bavink terug; |
| 2077 | hij wilde met geweld hebben dat ik ze aanpakte. Japi vond 't geval |
| 2078 | kostelik, zat drie dagen later op den rand van mijn ledekant en liet |
| 2079 | zijn beenen bengelen; zei dat 't stom van Bavink was geweest om zich |
| 2080 | te bezatten, maar "die zaak kwam in orde." Toen hij wegging had hij |
| 2081 | "Le Lys dans la Vallée" te pakken. |
| 2082 | |
| 2083 | |
| 2084 | |
| 2085 | |
| 2086 | IV. |
| 2087 | |
| 2088 | |
| 2089 | Het was een maand later. Een veertien dagen had het wat gevroren, |
| 2090 | maar in 't begin van die week was 't weer plotseling omgeslagen. En |
| 2091 | nu was 't avond en 't stortregende. Den heelen dag had het bijna |
| 2092 | zonder ophouden gestortregend. Het water liep bij stralen langs |
| 2093 | mijn ruiten. Ik voelde me behagelijk. Ik mocht dat wel. Ik had |
| 2094 | geen kachel en m'n demi stond nog bij Oome Jan. Een winterjas heb |
| 2095 | ik nooit bezeten. Die vorst had me gehinderd: van armoede moest je |
| 2096 | naar bed. Anders kon ik in dergelijke omstandigheden nog wel eens bij |
| 2097 | Bavink terecht. Maar juist nu had die heer de aardigheid gehad om over |
| 2098 | dag te slapen en 's nachts bij den weg te loopen. Een heele nacht had |
| 2099 | ik moederziel alleen bij zijn kachel gezeten; hij had dat zoo willen |
| 2100 | hebben maar lollig was 't niet geweest. En nu zat ik te luisteren |
| 2101 | naar 't kletteren van den regen op 't dak en was blij dat 't dooide, |
| 2102 | hard dooide. Op tafel lag mijn brood, twee dikke pillen; mijn laatste |
| 2103 | bordje was den avond tevoren gebroken. En daarnaast lagen de centen: |
| 2104 | vier blauwe papiertjes, twee rijksdaalders, drie guldens en enkele |
| 2105 | centen. En in den hoek op den grond stond mijn éénvlams stelletje en |
| 2106 | in 't kleine keteltje begon 't water te razen. Daarnaast stond m'n |
| 2107 | theepot, zonder deksel, te wachten tot 't water zou koken; de thee |
| 2108 | was er al in. En ik zat met mijn beenen onder tafel uitgestrekt, |
| 2109 | met bloote voeten, in mijn hemd, mijn handen in m'n broekzakken en |
| 2110 | keek naar m'n boterhammen, naar m'n lieve geldje, naar de vlam van |
| 2111 | mijn olielamp, naar 't licht van mijn stelletje, en luisterde naar |
| 2112 | de regen en was tevreden. |
| 2113 | |
| 2114 | 't Was acht uur. 'k Legde m'n klokje op tafel naast m'n centen, |
| 2115 | 't klokje dat nu niet naar Oome Jan hoefde en zei: "Jij blijft |
| 2116 | voorloopig bij Oome Koekebakker, klokje", en stak m'n hand weer |
| 2117 | in mijn zak. Dat converseeren met m'n dingetjes was ik zoo gewoon, |
| 2118 | omdat je met de meeste menschen zoo weinig praten kunt. |
| 2119 | |
| 2120 | Voorloopig was ik uit den brand, 't Lieve najaar had me niet |
| 2121 | bedrogen. Het vallen van de bladeren, de Zuidwestenwind die de boomen |
| 2122 | aan den Veerschenweg nog meer had doen krommen naar het Noordoosten, |
| 2123 | die 't klokkenspel van Lange Jan in flarden had gewaaid, die den |
| 2124 | toren had doen zwiepen en trillen, bang onder de zwarte wolken, ik |
| 2125 | had ze dan eindelijk in bank en zilver omgezet en daar zat ik en |
| 2126 | keek er naar, naar mijn eigen geld, 't geld daar je op aan kunt, |
| 2127 | dat je nooit bedriegt en nooit in de steek laat. Doornat was ik |
| 2128 | een uur geleden thuisgekomen, met een brood, een half pond boter, |
| 2129 | twee ons boterhammenworst, een half pond suiker, een ons thee en een |
| 2130 | kistje sigaren, 25 sigaren van 4 cent, een rijkdom die ik sedert |
| 2131 | mijn verjaardag niet gekend had, en dat was maanden geleden. De |
| 2132 | boterhammenworst had ik weggezet, die was voor morgen. Ze hadden |
| 2133 | een kastje voor me getimmerd, naast 't raam en daar lag op den bodem |
| 2134 | alles op een rijtje: de boter, de thee, de suiker, de worst, al die |
| 2135 | dingetjes die zoo lekker kunnen wezen, als je er een tijdje af bent |
| 2136 | geweest. En 't aangesneden brood lag er boven, op 't plankje. |
| 2137 | |
| 2138 | En op den zolder van drie hoog hingen mijn kleeren te drogen: jas, |
| 2139 | vest, broek, onderbroek, overhemd en sokken. 't Water begon te koken, |
| 2140 | 't deksel van 't keteltje ging rammelend op en neer. Ik keek naar den |
| 2141 | stoom en begon plannen te maken om morgen m'n demi uit den lommerd te |
| 2142 | halen en voor een keer niet in 't koschere restaurant te dineeren: |
| 2143 | biefstuk met appies 30 cent, erwtensoep met vleesch 35 cent. En ik |
| 2144 | bedacht juist dat ik er wel aan had kunnen denken om een druppeltje |
| 2145 | drank in huis te halen, toen ik in mijn gepeinzen gestoord werd |
| 2146 | door een zwaren stap buiten de deur. Er rommelde iemand aan mijn |
| 2147 | deur. Kloppen ging niet, want mijn deur was van behangselpapier op een |
| 2148 | paar latten geplakt, en als je klopte ging je er door. Dat wisten de |
| 2149 | lui. "Zeker Hoyer", dacht ik, "die kan nooit den haak vinden." De haak |
| 2150 | zat van binnen maar de deur sloot niet; je kon net je vinger door de |
| 2151 | reet steken en zoo van buiten de deur openmaken. "Kom binnen", riep ik, |
| 2152 | te lui om op te staan. "Makkelijk praten", hoorde ik zeggen, "hoe zit |
| 2153 | dat?" "Die stem ken ik niet", dacht ik, "wie kan dat zijn?" Ik stond |
| 2154 | op en deed open, meteen liep een straal water over mijn hand. "Japi", |
| 2155 | zei de man. "Kom binnen", zei ik weer. Daar stond i; 't water liep |
| 2156 | van alle kanten uit zijn kleeren en van z'n hoed. |
| 2157 | |
| 2158 | "'t Regent nog al", zei Japi, "mag ik even mijn jas uitdoen? Wacht, |
| 2159 | dan zullen we dit eerst neerzetten." Onder z'n jas vandaan haalde i |
| 2160 | een pak in een Handelsblad: boeken, dat kon je direct zien, en zette |
| 2161 | 't op tafel. "Ziezoo, kan dit ergens uitgehangen worden?" zei i en |
| 2162 | gaf me z'n jas. Z'n hoed zette i overeind tegen m'n stelletje. |
| 2163 | |
| 2164 | "Een oogenblik, ouwe heer", zei ik en nam z'n jas en hoed mee, hing |
| 2165 | de jas bij m'n eigen natte kleeren, sloeg den hoed uit en legde die |
| 2166 | toen plat op den grond in den hoek. |
| 2167 | |
| 2168 | Japi zat al, wrong de knieën van z'n broek uit en keek rond. "Wat |
| 2169 | verschaft me het genoegen?" "Zeg maar Japi", zei i, maakte 't |
| 2170 | pakje los en legde "Le Lys dans la Vallée" op tafel. "Zie hier, |
| 2171 | burger". "Mooi zoo", zei ik, "en wat hebben we daar?" "O", zei Japi, |
| 2172 | "boeken van Appi."--"Leest Appi tegenwoordig 't Handelsblad?" "Neen," |
| 2173 | zei Japi, "die krant is van mijn ouwe heer, daar stond een advertentie |
| 2174 | in."--"Een advertentie?"--"Een advertentie; zie hier, daar even van |
| 2175 | den ouwen heer gekregen." |
| 2176 | |
| 2177 | ""Assistent correspondent gevraagd op druk exportkantoor", let wel, |
| 2178 | druk exportkantoor--"grondig bekend met de moderne talen, stenografie |
| 2179 | en machineschrijven. Zij die reeds in den export werkzaam waren |
| 2180 | (let op dat waren!) genieten de voorkeur. (Genieten de voorkeur, dat |
| 2181 | genieten kan me wel bekoren). Salaris f 3 à 400 per jaar. Brieven onder |
| 2182 | No. 1296 bureau Alg. Handelsblad"--1296, slag op 't vlotje. Floris de |
| 2183 | stijve springt over de Overtoom. Nooit van gehoord? En waarom hebben |
| 2184 | ze dan de Overtoom gedempt? 't Was geen gezicht om dien stijven kerel |
| 2185 | er over te zien springen, dat wilden ze niet meer hebben. Die f 300 |
| 2186 | à 400 bevallen me wel, de rest trekt me minder aan" |
| 2187 | |
| 2188 | "Wilt u daarop schrijven?" vroeg ik--"Jij, als 't ublieft," zei |
| 2189 | Japi. "Willen? Ik moet van de ouwe heer. Hij zegt: 't kan zoo |
| 2190 | niet blijven doorgaan. Ik zie niet in, wat niet. Heeft hij last |
| 2191 | van me? In vijf weken heb ik maar twee maal thuis geslapen. Geen |
| 2192 | cent zie ik van hem. Kijk eens hier." Hij stak z'n been uit. Ik zag |
| 2193 | een splinternieuwen, gelen schoen. "Wat bliksem, dien schoen ken |
| 2194 | ik."--Waar zie je zulke gele schoenen?--"Ze zijn nu wat donker van |
| 2195 | 't water", zei Japi, en zette den anderen voet bij den eenen. "Van |
| 2196 | Appi! En hoe komt dat? Ik ben m'n ouwen heer niet tot last. Ik loop |
| 2197 | rond met mijn schoenen tot ze zoo lek zijn als een mand. Appi is een |
| 2198 | fideele kerel. Schilderen kan i niet, zal i nooit leeren, dat zie ik |
| 2199 | wel, maar hij is een fideele kerel. Sokken hat i niet over de hand, |
| 2200 | ik zit met m'n bloote voeten in z'n schoenen", zei Japi, en liet heel |
| 2201 | gemoedelijk een stuk van z'n bloote been zien. "En boeken heeft i, |
| 2202 | in geen jaar kom ik er doorheen, al lees ik dag en nacht." |
| 2203 | |
| 2204 | Appi z'n vader had een goed beklante slagerij en kon 't doen. Dat Appi |
| 2205 | nooit schilderen zou leeren heeft Japi goed gezien; z'n vader heeft |
| 2206 | hem later in een huis-, reclame- en decoratieschilderswerkplaats gezet. |
| 2207 | |
| 2208 | Ik zette thee. Gehurkt bij mijn stelletje, goot ik 't water op en zette |
| 2209 | 't theepotje op 't waterketeltje. Japi snoof. |
| 2210 | |
| 2211 | "Goeie bullen", zei i, draaide zich heelemaal om en verschoof z'n |
| 2212 | stoel tot hij met z'n neus boven de theepot zat. "Ik heb mot gehad |
| 2213 | met Bavink". zei i. "Is 't waarachtig?" zei ik. Van Hoyer had ik al |
| 2214 | gehoord dat ze bij dag en bij nacht samen rondscharrelden, dat ze |
| 2215 | in één bed sliepen, Japi onder 't laken en Bavink er boven, dat ze |
| 2216 | om beurten jenever hadden gedronken uit 't ééne bierglas dat Bavink |
| 2217 | nog had. "Ik heb z'n kacheltje kaduuk gestookt, Zondagavond." |
| 2218 | |
| 2219 | In één avond hatti 't kapot gestookt. Hij had maar zitten opladen en |
| 2220 | zitten poken, en naar den gloeienden pot zitten kijken en z'n pijp |
| 2221 | gerookt, de kachel zoo te zeggen tusschen z'n knieën. En niks gezegd |
| 2222 | hatti, tot Bavink plotseling gezien had dat er een groote scheur in den |
| 2223 | pot was en vreeselijk had opgespeeld. Japi had 'm laten uitrazen, hij |
| 2224 | was opgestaan en had z'n stoel weggenomen, en Bavink had met de pook |
| 2225 | 't schuifdeurtje open gemaakt en een gat gebrand in den grond met 't |
| 2226 | uitscheppen van de gloeiende kolen. En toen Bavink was blijven razen |
| 2227 | had Japie gezegd: "Verrek met je kachel", en was kalmpjes weggegaan |
| 2228 | naar 't huis van z'n ouwe heer en had een schoone boord omgedaan van |
| 2229 | z'n broer, en van z'n moeder een stuk taart gekregen dat van 't dessert |
| 2230 | was overgebleven. En had een nacht thuis geslapen en den volgenden |
| 2231 | middag was i op straat Loef tegengekomen dien i ook al kende. Loef die |
| 2232 | later met zwemmen verdronken is, juist toen i er zoon beetje begon te |
| 2233 | komen; en die had hem weer meegenomen naar Bavink en gezegd: "Bavink |
| 2234 | ik breng je kaduukstoker mee." En Bavink had om 't geval gelachen, |
| 2235 | En Japi was dadelijk naar 't plankje geloopen en had, op 't bekende |
| 2236 | plaatsje "naast Dante", een nieuw kruikje Bols gevonden. En met z'n |
| 2237 | drieën hadden ze 't een heel eind soldaat gemaakt en toen had Japi |
| 2238 | dikke boterhammen gesneden van Bavink z'n brood en toen waren ze met |
| 2239 | hun drieën naar 't Amstelveld gegaan en hadden voor 70 cent een nieuw |
| 2240 | kacheltje gekocht ('t was Maandag), een kachel van een voorwereldlijk |
| 2241 | model; en met z' drieën hadden ze die op een handkar naar huis gekruid. |
| 2242 | |
| 2243 | Ik presenteerde Japi een kop thee. Hij dronk uit een spoelkom, een |
| 2244 | kopje had ik niet voor 'm, steunde behagelijk en zette de kom hard |
| 2245 | neer. "Nu wou ik wel een stukje brood hebben", zei i; "neem me niet |
| 2246 | kwalijk, ik geloof dat ik den weg al weet." Hij had m'n kast al in de |
| 2247 | gaten gehad "Kerel", zei i, "weet je dat je worst in huis hebt?" Of ik |
| 2248 | 't wist. Hij kwam er al mee aanzetten. "Boterhammenworst, een ordinair |
| 2249 | volksvoedsel." Mijn worst, mijn rijkdom, zoo even nog het onderwerp van |
| 2250 | mijn mijmeringen over mijn weelde, de worst die ik voor morgen wilde |
| 2251 | bewaren. Japi wist er raad mee. En ik moet zeggen hij vergat mij niet, |
| 2252 | hij gaf me twee plakken op elke boterham. Er was toch genoeg. Japi |
| 2253 | at. Wat kon die kerel eten! Het brood lag naast 'm op tafel en |
| 2254 | hij sneed maar. Ik begon er schik in te krijgen. "Geneer je niet |
| 2255 | Japi, centen genoeg." Japi had ze nog niet gezien. "Goddome", zei i, |
| 2256 | "vetpot!" "Ze hebben zeker weer wat van je geplaatst". Ik knikte. "Zoo |
| 2257 | moet je maar doen", zei i, "die kerels zijn toch nergens anders goed |
| 2258 | voor dan om ons de kost te geven. Ik heb van m'n leven ook nog eens |
| 2259 | iets geschreven." Hij propte z'n mond vol brood en worst en veegde z'n |
| 2260 | handen af met 't Handelsblad, dat i daarna in elkaar frommelde. "Ik |
| 2261 | zal er maar niet op schrijven, ik deug daar toch niet voor." |
| 2262 | |
| 2263 | En toen kwam uit een binnenzak een oud vermolmd onwelriekend krantje, |
| 2264 | op de vouwen doorgesleten: "De Vlachtwedder Grensbode." Hij liet me een |
| 2265 | artikeltje zien: "Brieven uit Amsterdam" stond er boven. Zes hatti er |
| 2266 | geschreven, zei i, de vijf andere had z'n broer zoek gemaakt. Japi nam |
| 2267 | nog een sneedje brood. "Moet je niet meer?" vroeg hij. Ik bedankte en |
| 2268 | Japi nam 't laatste van m'n twee ons worst, "'t Ordinaire volksvoedsel" |
| 2269 | ging er goed in. "'s Nachts gemaakt" zei Japi met z'n mond vol en |
| 2270 | wees met 't mes naar 't krantje. "Na kantoortijd, 's Avonds moest ik |
| 2271 | altijd op kantoor terugkomen. Af en toe moest ik m'n hoofd onder de |
| 2272 | kraan houden om wakker te blijven. Ik zou je nu danken. Wat heb ik |
| 2273 | er aan? Niks, moe word je er van. 'k Loop liever bij den weg en kijk |
| 2274 | naar de menschen en de wagens en de huizen. Speciaal kijk ik naar de |
| 2275 | lieve jonge meisjes en de pas getrouwde vrouwtjes. Die pas getrouwde |
| 2276 | vrouwtjes pik je er zoo uit, die herken je dadelijk. En dan denk ik |
| 2277 | aan 't plezier dat ik van al die lieve diertjes niet heb. Dat doe |
| 2278 | ik liever dan dat ik er over schrijf. Wat gaat 't die kaffers aan, |
| 2279 | wat ik zie. Zelf loopen ze bij de straat te sloffen en naar den grond |
| 2280 | te kijken en trekken vervelende gezichten omdat 't zoo ver is, en |
| 2281 | 't leven zoo moeilijk, dat je er akelig van wordt. Doen zij iets voor |
| 2282 | mij? Die paar centen kunnen ze houden." |
| 2283 | |
| 2284 | 't Artikeltje was wel aardig, maar Hoyer zei later dat i vast niet |
| 2285 | geloofde dat 't van hem was. |
| 2286 | |
| 2287 | "Nu zou ik wel een potje bier lusten", zei Japi en leunde |
| 2288 | achterover. "'t Spijt me kerel", zei ik, "ik heb niets in huis, |
| 2289 | geen bier en geen jenever en geen kleeren om over straat te gaan, |
| 2290 | maar steek een sigaar op." |
| 2291 | |
| 2292 | De regen kletterde op 't dak alsof i er door zou komen, de ruiten waren |
| 2293 | wit van 't water. Japi had geen zin er uit te gaan, dat zag ik wel. Hij |
| 2294 | stak een sigaar op, keek een poosje naar den rook en vroeg toen: "Die |
| 2295 | Hoyer, wat is dat toch eigenlijk voor een kerel?" Hoyer en hij konden |
| 2296 | 't niet goed vinden. Dat had ik wel gedacht. Hoyer was op de penning |
| 2297 | en een ruwe vent. "Die kerel deugt niet", zei Japi, "die moet vooral |
| 2298 | maar veel met verf knoeien, voor iets beters is ie toch niet goed." |
| 2299 | |
| 2300 | Bavink was een dag uit de stad geweest: "voor zaken" zei Japi en |
| 2301 | toen was hij (Japi) van Houten tegengekomen op weg van kantoor naar |
| 2302 | huis. Van Houten (een kennis van Bavink) was een kantoorbediende |
| 2303 | die dacht datti schrijven kon. Hij had indertijd een dikken roman |
| 2304 | gepubliceerd, waar de uitgever heel wat aan te kort gekomen was. Japi |
| 2305 | had zich door hem mee laten nemen en zich te eten laten nooden. Hoyer |
| 2306 | was er ook en 't eerste wat i gezegd had was: "Zoo, uitvreter!" Japi |
| 2307 | vond dat prachtig. We waren toch allemaal uitvreters. "De burgerman |
| 2308 | moet ons toch allemaal de kost geven." En dienzelfden avond had hij |
| 2309 | Hoyer een riks te leen gevraagd, enkel om te pesten. Want hij wist |
| 2310 | wel dat Hoyer toevallig geen geld bij zich zou hebben. Toch heeft |
| 2311 | zelfs de lange Hoyer er naderhand aan moeten gelooven. Japie heeft |
| 2312 | die malle zalmkleurige jas van 'm geleend en nooit teruggebracht. Maar |
| 2313 | veel plezier heeft Japie er niet van gehad. Ieder oogenblik moest hij |
| 2314 | er mee in den slag, en in Ouderkerk op de brug hebben de pummels er |
| 2315 | een mouw uitgetrokken. |
| 2316 | |
| 2317 | "Kom", zei Japi, "kwart over negenen, ik stap op. Hoor dien regen |
| 2318 | eens." Hij ging voor 't raam staan. "Niks te zien", zei i. "Je kunt |
| 2319 | niks zien door dien regen. Foei ik ben rillerig geworden, mijn knieën |
| 2320 | zijn nog nat. Jammer dat je niks in huis hebt." Ik haalde zijn jas. Hij |
| 2321 | was nog zwaar van 't water. |
| 2322 | |
| 2323 | "Moet je ver door dat weer?" vroeg ik. "Ik kan wel naar de ouwe |
| 2324 | gaan", zei Japi, "maar dat is ook nog een half uur. Dat is je nest, |
| 2325 | hè?" Japi schoof 't gordijn weg en ging op m'n ledikant zitten en |
| 2326 | gaapte. "Ik geloof dat ik ziek ben", zei i; "weet je wat je doen |
| 2327 | moest, haal voor mijn rekening een half maatje ouwe klare, ik zal |
| 2328 | 't je bij gelegenheid wel teruggeven." Ik stond daar nog met z'n jas |
| 2329 | over m'n arm. "Trek mijn jas aan", zei i. Ik scharrelde naar zolder; |
| 2330 | m'n vest was tamelik droog. De tapper woonde vlak bij. Ik schoot Japi |
| 2331 | z'n jas over m'n vest. 't Natte ding maakte me koud en akelig. Zoo |
| 2332 | ging ik al die trappen af en de straat over. Bij den tapper was niks |
| 2333 | te doen, ik bleef geen tien minuten weg. Toen ik boven kwam lag Japi |
| 2334 | te ronken, aangekleed, z'n schoenen nog aan. "Hallo", riep ik en |
| 2335 | schudde aan z'n schouder. Hij mompelde wat. "Hallo, jenever." Hij |
| 2336 | keek me lodderig aan en kwam langzaam overeind. "O", zei i, "ik zie |
| 2337 | 't al". Hij dronk een spatje. "Daar knap ik van op." "Zeg", zei i, |
| 2338 | "kan ik hier niet maffen? Ik ben vannacht niet op mijn bed geweest en |
| 2339 | vandaag kon ik niet slapen." Wat moest ik doen? Hij kon wel op den |
| 2340 | grond slapen, zei i, als i maar wat onder z'n hoofd had. "Goddank", |
| 2341 | zei i en smeet zijn twee schoenen tegelijk over den vloer. "Goddank, |
| 2342 | dat ik uit die natte krengen ben." Toen hing i z'n broek over de |
| 2343 | leuning van een stoel "om te drogen." Mijn stelletje schoof i op zij; |
| 2344 | in den hoek legde i de boeken van Appi, z'n jasje legde i er over heen, |
| 2345 | z'n vest hield i aan. Toen nam i mijn beste deken, rolde zich er in, |
| 2346 | dronk nog een spatje en ging met z'n hoofd op 't stapeltje liggen en |
| 2347 | zei: "Wel te rusten." |
| 2348 | |
| 2349 | En ik ging weer aan tafel zitten, keek naar mijn centen en dutte |
| 2350 | in. Toen ik wakker werd knetterde de lamp, de olie was op. Ik kroop in |
| 2351 | mijn ledekant en sliep slecht, door de kou. Japi had nergens weet van. |
| 2352 | |
| 2353 | Toen de dag aanbrak en ik voor de zooveelste maal wakker werd, hoorde |
| 2354 | ik hem rammelen. Hij was bezig thee te zetten, had zelf beneden |
| 2355 | water gehaald, en zich aan m'n ontstelde buren voor een neef van mij |
| 2356 | uitgegeven. Hij had best geslapen, hij was alleen een beetje stijf. Hij |
| 2357 | hoopte dat i me niet wakker had gemaakt. "Ik heb al gegeten", zei i |
| 2358 | "ik geloof dat je niet al te veel brood meer hebt." Hij moest weg. Hij |
| 2359 | wilde Bavink nog spreken die toen gemeenlijk 's morgens om een uur |
| 2360 | of tien ging slapen. Hij bracht mij een kom thee in bed en stond bij |
| 2361 | 't raam z'n kom leeg te slurpen. Met twee handen hield i die vast en |
| 2362 | keek naar buiten. "Allemaal armoed", zeidi. "Nou bonjour hoor, mijn |
| 2363 | jas kan ik zelf wel van de lijn halen." Bij de deur draaide i zich |
| 2364 | nog even om. "'s Avonds ziet zoo'n hok er een boel gezelliger uit." |
| 2365 | |
| 2366 | Dat vond ik ook. Ik scharrelde mijn bed uit, koud en beroerd. Op tafel |
| 2367 | lagen m'n centen nog. Hij zegt dat hij z'n ouwe heer niet noodig heeft, |
| 2368 | dacht ik, en de centen van den burgerman evenmin. Zegt u dat wel. |
| 2369 | |
| 2370 | |
| 2371 | |
| 2372 | |
| 2373 | V. |
| 2374 | |
| 2375 | |
| 2376 | "Koekebakker", zei Japi, "ik voel me zoo raar van binnen." 't Was op |
| 2377 | een middag bij Bavink. Ik had Bavink willen spreken, maar die was |
| 2378 | uit. Japi zat aan tafel met een fleschje inkt van een stuiver en een |
| 2379 | pak kranten voor zich. "Koekebakker, ik voel me zoo raar van binnen." |
| 2380 | |
| 2381 | "Je ruikt tenminste degelijk naar jenever", zei ik. |
| 2382 | |
| 2383 | "Nee", zei Japi, "de jenever is 't niet. Ik geloof dat mijn |
| 2384 | ziel te groot is." Zoo'n uitvreter toch! "Wat moeten die kranten, |
| 2385 | Japi?" vroeg ik. Japi gaf een klap op 't pak. "Nieuwzen van den Dag, |
| 2386 | Koekebakker, Nieuwzen van den dag. Er zijn er bij van een maand |
| 2387 | oud." "Moet je weer solliciteeren, Japi?" "Juist geraden man. 't |
| 2388 | Gaat zoo niet langer. Pak een stoel. Kijk eens aan, K H 14684 |
| 2389 | Nieuws van den Dag. WelEdl. Heeren."--"De hoeveelste is dat?" vroeg |
| 2390 | ik.--"De eerste pas. Dat gaat niet zoo gauw. Dat komt, omdat jelui |
| 2391 | nooit in den handel zijn geweest, jelui weet niet, hoe 'n toer dat |
| 2392 | is. Wat zal je drinken, kerel? Je neemt me wel niet kwalijk?" en hij |
| 2393 | doopte z'n pen in de inkt en staarde op z'n papier. "Koekebakker", |
| 2394 | zei Japi, keek hulpeloos rond en legde z'n pen neer. "'t Gaat niet, |
| 2395 | ik ben er geen kerel voor. Eenmaal ben ik in den handel geweest. Ik |
| 2396 | deug er niet voor. Ik weet 't bij ondervinding. Ik begrijp er niks |
| 2397 | van. Waar is dat allemaal goed voor? Ik ben zoo best tevreden. We |
| 2398 | zullen dat maar weer wegbergen." En hij nam het pak kranten en legde |
| 2399 | 't zorgvuldig onder tafel. |
| 2400 | |
| 2401 | "Zie zoo, nu zie ik ze niet meer. Jij weet niet wat handel is, |
| 2402 | Koekebakker, anders zou je der niet om lachen. Om te beginnen ga |
| 2403 | je tot je achtiende jaar op school. Heb jij ooit geweten hoeveel |
| 2404 | schapen er in Australië zijn en hoe diep 't Suezkanaal is? Nou juist, |
| 2405 | daar heb je het. Ik heb dat geweten. Weet jij wat polarisatie is? Ik |
| 2406 | ook niet, maar ik heb 't geweten. De raarste dingen heb ik moeten |
| 2407 | leeren. Vertaal in 't Fransch: "onder benefice van inventaris." Ga der |
| 2408 | maar tegen aan staan. Je hebt er geen begrip van, Koekebakker. Dat |
| 2409 | duurt zoo jaren. Dan doet je ouwe heer je op een kantoor. Dan merk |
| 2410 | je, dat je al die dingen geleerd hebt om met een kwast papier nat te |
| 2411 | maken. Overigens is 't 't ouwe gedonderjaag, 's morgens om negen uur |
| 2412 | present en urenlang stil zitten. Ik vond dat ik op die manier niet |
| 2413 | opschoot. Ik kwam altijd te laat, ik probeerde wel op tijd te komen, |
| 2414 | maar 't wou niet meer, ik had 't zooveel jaren gedaan. En taai. Ze |
| 2415 | zeiden dat ik alles verkeerd deed, daar zullen ze wel gelijk aan |
| 2416 | gehad hebben. Ik wilde wel, maar ik kon niet, ik ben geen kerel om te |
| 2417 | werken. Ze zeiden, dat ik de anderen van hun werk hield. Ook daarin |
| 2418 | zullen ze wel gelijk gehad hebben. Als ik klaagde, dat ik 't niks |
| 2419 | lollig vond en vroeg of ik daarvoor nu op school al die wonderlijke |
| 2420 | dingen had geleerd, dan zei de oue boekhouder: "Ja jongetje, het |
| 2421 | leven is geen roman." Bakken vertellen, dat kon ik en dat vonden |
| 2422 | ze leuk ook, maar ze waren er niet tevreden mee. De ouwe boekhouder |
| 2423 | wist al heel gauw niet wat hij met me doen moest. Als de baas er niet |
| 2424 | was maakte ik dierengeluiden, zong komieke liedjes, die ze nog nooit |
| 2425 | hadden gehoord. De zoon van den baas was een ingebeelde kwajongen; |
| 2426 | af en toe kwam i op kantoor om centen te halen. Hij sprak vreeselijk |
| 2427 | gemaakt en keek met een allerellendigst, door niets gemotiveerd vertoon |
| 2428 | van superioriteit naar de bedienden van zijn pa. De lui lachten zich |
| 2429 | een beroerte als ik dien jongeheer nadeed. Ik heb daar ook nog een |
| 2430 | schrijfmachine bedorven en een boek weggemaakt. Toen hebben ze me |
| 2431 | aan een toestel gezet, dat ze de "guillotine" noemden. Daar moest |
| 2432 | ik monsters mee knippen. Dagen lang heb ik daaraan gestaan: alle |
| 2433 | monsters werden scheef. De lui hadden 't wel in de gaten, ze hadden |
| 2434 | niets anders verwacht. Ze hadden me daar alleen maar aan gezet om |
| 2435 | erger te voorkomen. Die monsters werden weggegooid; die gingen nooit |
| 2436 | naar de klanten. Toch had ik in die dagen nog gelegenheid om een brief |
| 2437 | verkeerd in te sluiten. Natuurlijk was 't erg; de man die den brief |
| 2438 | kreeg mocht niet weten, dat de baas zaken deed met den man waaraan |
| 2439 | i geschreven was. De boekhouder was totaal van streek. Toen begreep |
| 2440 | ik, dat ik maar liever heen moest gaan. Ik kreeg een poot van den |
| 2441 | baas. Ik was zelf ook blij dat ik wegging en heb hem hartelijk de |
| 2442 | hand geschud. Ik heb gezegd, dat 't me speet, maar dat ik er niets |
| 2443 | aan doen kon en ik geloof, dat 'k 't meende. Zie je, Koekebakker, |
| 2444 | dat is handel. Ik ben daarna nog drie weken volontair geweest op een |
| 2445 | effectenkantoortje, krantjes nakijken met een boek om te zien of de |
| 2446 | stukken van de klanten waren uitgeloot. Je ergste vijand zal er voor |
| 2447 | bewaard blijven. Ze moesten me wegdoen. Ik moest daar ook copieeren. Er |
| 2448 | was geen denken aan, dat ze uit 't copieboek konden wijs worden. Ik |
| 2449 | zag wel in dat 't zoo niet ging, ik kon er mijn hoofd niet bij houden. |
| 2450 | |
| 2451 | "Mijn ouwe heer was ten einde raad. Hij hoopt nu, dat 't met de jaren |
| 2452 | wel beteren zal. Ik weet dat zoo niet. 't Lijkt er nog niet veel |
| 2453 | op. 'k Heb 't nog veel te goed zoo. Weet je dat Bavink pas een bom |
| 2454 | duiten heeft gemaakt? Een slootje bij Kortenhoef met een hooibergje |
| 2455 | en een kalf. Als je blieft." En hij haalde zijn portemonnaie voor |
| 2456 | den dag. "Hij puilt van de centen. Koekebakker, jong, hij puilt van |
| 2457 | de centen. Harde riksjes. Morgen ga ik op reis." |
| 2458 | |
| 2459 | "Met Bavink?" vroeg ik. "Neen," zei Japi, "niet met Bavink, alleen. Ik |
| 2460 | ga naar Friesland." "Midden in den winter?" Japi knikte. "Wat |
| 2461 | doen?" Hij haalde z'n schouders op. "Doen? Niks doen. Jelui kerels |
| 2462 | zijn zoo akelig wijs: alles moet een reden en een doel hebben. Ik ga |
| 2463 | naar Friesland, niks doen, nergens om. Zonder reden. Omdat ik er zin |
| 2464 | in heb." |
| 2465 | |
| 2466 | Den volgenden avond bracht ik hem weg, in donker, naar den sneltrein |
| 2467 | van zevenen. Hij had een jas zonder knoopen aan, die hem veel te |
| 2468 | wijd was, een pet op, die hem een eind achter de ooren zakte en aan |
| 2469 | z'n voeten de nieuwe gele schoenen van Appi. In z'n hand hatti een |
| 2470 | papieren sigarenpijpje met een reclame. "Wacht even", zei i, toen |
| 2471 | we al beneden waren. "Ik heb nog wat vergeten." Even daarna kwam i |
| 2472 | terug met een vischhengel. |
| 2473 | |
| 2474 | Hij was weinig spraakzaam dien avond. Ik kon niet uit hem krijgen |
| 2475 | wat hij met dien vischhengel wilde. Onderweg rookte hij in een half |
| 2476 | uur vier sigaren uit zijn papieren sigarenpijpje, en toen ik aan het |
| 2477 | portier van hem afscheid nam vroeg hij me of ik niet een beetje tabak |
| 2478 | voor hem had. |
| 2479 | |
| 2480 | Na zes weken kwam hij terug met zes knoopen aan zijn jas en een |
| 2481 | paar rooie pluche pantoffels aan zijn voeten. Hij weigerde alle |
| 2482 | opheldering. Waar zijn vischhengel was? Oh, die had i uit den trein |
| 2483 | laten vallen. Hij was ook nog een keer in 't water gevallen, zei |
| 2484 | i. Meer liet hij niet los. Blijkbaar had i zich al dien tijd niet |
| 2485 | laten scheren, hij had een kleur van roode baksteen en een lucht |
| 2486 | van koemest bij zich. Hij bracht twee pond tabak mee, die niemand |
| 2487 | rooken kon. Hij was er aan verslaafd en kwam in veertien dagen niet |
| 2488 | om een sigaar. Toen waren de twee pond op, plus een peukie dat hij |
| 2489 | ook nog had meegebracht. Toen bleek dat hij nergens in Amsterdam |
| 2490 | die tabak kon krijgen. Hij schreef er om naar Friesland, maar kreeg |
| 2491 | geen antwoord. Hij was er beroerd van. Maar na een paar dagen zag |
| 2492 | ik hem toch weer bij Bavink zitten met een sigaar in 't hoofd, van |
| 2493 | Bavink natuurlijk. |
| 2494 | |
| 2495 | |
| 2496 | |
| 2497 | |
| 2498 | VI. |
| 2499 | |
| 2500 | |
| 2501 | Den zomer daarop was Japi weer verdwenen. Toen kwam ik hem tegen op den |
| 2502 | Boulevard du Nord in Brussel. Mijnheer was piekfijn, glad geschoren, |
| 2503 | een grijs hoedje, een goudgeel smal zijden dasje, een geruit overhemd, |
| 2504 | een gordel, een wit flanellen jasje met dunne blauwe streepjes, een |
| 2505 | witte linnen broek, van onderen onberispelijk omgestreken, bruine |
| 2506 | sokken met witte ruiten, lage schoenen. |
| 2507 | |
| 2508 | Hoe het ging? Patent. Wat hij daar deed? Op en neer loopen van het |
| 2509 | Gare du Nord naar het Gare du Midi over de boulevards. Of hij zich |
| 2510 | amuseerde? Uitstekend. Waar hij woonde? In Uccle. Wie hij uitvrat? Hij |
| 2511 | lachte, maar gaf geen antwoord. In het Maastrichtsche bierhuis op |
| 2512 | de Place Brouckère dronken wij ettelijke potjes zuur bier, waar hij |
| 2513 | verzot op was geworden. Eigenlijk dronk hij al die ettelijke potjes |
| 2514 | op een na, dat ik staan liet. Hij zat weer prinselijk achterover op |
| 2515 | zijn stoel en dronk met waardigheid en smaak, hield een beschouwing |
| 2516 | over asphalt, over de groote markt, over het mooie weer, zei toen dat |
| 2517 | hij naar huis moest en vroeg waar ik logeerde. Dan zou hij mij eens |
| 2518 | komen opzoeken. Daarna betaalde hij de potjes bier, en liet mij in |
| 2519 | verbazing achter. |
| 2520 | |
| 2521 | Begin Augustus kwam hij in Amsterdam terug met een verbonden |
| 2522 | hoofd. In Marchienne aux Ponts had hem een mijnwerker een geëmailleerd |
| 2523 | etens-pannetje op 't hoofd stukgeslagen. Hij was gesjochtener dan |
| 2524 | ooit, zijn ouwe heer hield hem schrikkelijk krap. Tot diep in November |
| 2525 | droeg hij zijn witte broek, die toen allang niet wit meer was. Hij |
| 2526 | was de oude niet meer, hij sprak weinig en rookte veel minder. Als |
| 2527 | hij bij Bavink op 't hok kwam en Bavink legde zijn sigaren op tafel, |
| 2528 | dan liet i zich op zijn stoel vallen, hield zijn jas aan en zijn |
| 2529 | hoed op, nam moeizaam een sigaar, beet er langzaam het puntje af en |
| 2530 | had moeite om de lucifers te vinden, knoeide met aansteken, rookte |
| 2531 | langzaam en zelden meer dan één sigaar op een avond. Stak hij een |
| 2532 | tweede op, dan gooide hij een groot stuk weg, wat hij vroeger nooit |
| 2533 | deed. Toen rookte i tot 't endje te klein werd om vast te houden, |
| 2534 | dan stak hij er een speld in en rookte 't zoo op. Het duurde niet |
| 2535 | lang of i rookte scheef. Eens liet hij bij Bavink de kachel uitgaan. |
| 2536 | |
| 2537 | Toen gaven wij hem op. |
| 2538 | |
| 2539 | En toen op een nacht dat het hard vroor, tusschen Kerstmis en |
| 2540 | Nieuwjaar, toen kwam Hoyer dien wij in maanden niet gezien hadden, |
| 2541 | en nadat we een tijd hadden zitten kletsen, vroeg i naar Japi. En toen |
| 2542 | begon i herinneringen op te halen. Of we nog wisten hoe Japi verleden |
| 2543 | zomer (dat was toen zoowat een half jaar geleden) 's nachts mee ging |
| 2544 | roeien op den Amstel. Hij zou in de punt gaan zitten om uit te kijken, |
| 2545 | want de Volharding voer toen alles kapot, had nog pas een tjalk in |
| 2546 | den grond gevaren aan den Omval. En Japi zat in het water te kijken |
| 2547 | naar de weerkaatsing van de sterren en zat met zijn rechterhand in |
| 2548 | het water en zag geen Volharding, zoodat de Volharding om voor ons |
| 2549 | uit te wijken bijna in de bocht aan den grond voer. De kerels werden |
| 2550 | toen kwaad en een van hen kwam op de achterplecht en schold ons uit |
| 2551 | voor nakende verdommelingen, en smeet met een steen die een heel eind |
| 2552 | voor onzen boeg in 't water plofte. Toen had Bavink gezegd, dat hij |
| 2553 | 't wel gedacht had en Japi zei: daar zijn we netjes afgekomen. |
| 2554 | |
| 2555 | "Apropos", zei Hoyer toen plotseling (Hoyer werkte nog al met |
| 2556 | burgermanstermen). "Apropos, ik heb Japi in Veere gezien met een |
| 2557 | Fransche dame, een verdomd lief wijf. Den heelen avond hadden die |
| 2558 | twee samen op 't steenen havenhoofd staan praten en over de balustrade |
| 2559 | gekeken naar de lichtboei en 't draaiende licht van Schouwen en naar |
| 2560 | de branding geluisterd, en "bekgetrokken" zooals Hoyer 't ordinair |
| 2561 | uitdrukte. Bavink zei weer dat i 't wel gedacht had en ik zei: "ook |
| 2562 | stom, dat hadden we kunnen weten," en toen kwamen wij los over Japi |
| 2563 | en dat hij niet meer zoo uitvrat als we dat van hem gewoon waren. |
| 2564 | |
| 2565 | 't Duurde nog een maand voor dat Japi los kwam. Zijn ouwe heer |
| 2566 | had een betrekking voor hem gevonden en den eersten Maart zou hij |
| 2567 | aantreden. Hij zei niet dat ie 't beroerd vond. Hij zou eens zien wat |
| 2568 | i er van maken kon. Hij zou vijftig gulden per maand verdienen. Dien |
| 2569 | avond vroor het weer hard. De sterren waren helder en ontzettend |
| 2570 | hoog. De kachel was niet aan. Wij zaten met ons drieën, jassen aan, |
| 2571 | kragen in de hoogte, hoeden op zoo als wij zoo vaak hadden gezeten |
| 2572 | als wij harder waren dan het kapitalistische gemoed en niets meer |
| 2573 | hadden om te verstoken. |
| 2574 | |
| 2575 | Toen begon Japi allerakeligst te boomen. Je zeilde maar met de aarde |
| 2576 | door de ijzige donkere ruimte, de nacht zou niet meer ophouden, de zon |
| 2577 | was weg en ging niet meer op. De aarde joeg voort in de duisternis, |
| 2578 | de ijzige wind huilde er achter aan. Al die werelden zeilden verlaten |
| 2579 | door de ruimte. Als er een tegen je aan zeilde was je verloren, |
| 2580 | verloren met al die 1500 millioen ongelukkige menschen. Japi zat te |
| 2581 | rillen in zijn jas, het vroor in de kamer. |
| 2582 | |
| 2583 | Toen begon i weer anders. De zon kon zoo mooi in de Waal schijnen. Bij |
| 2584 | Zaltbommel had i de zon in de Waal zien schijnen toen i de laatste maal |
| 2585 | met den trein over de brug kwam. Tusschen de brug en de stad maakte |
| 2586 | de zon een groote lichtplek in het water. Het water stroomde maar, |
| 2587 | de zon scheen er maar in, honderd, duizend, honderdduizend maal. Voor |
| 2588 | tweeduizend jaar scheen de zon er al in en stroomde het water maar. God |
| 2589 | weet hoe lang al. Meer dan 700,000 maal was de zon sedert al opgegaan, |
| 2590 | meer dan 700,000 maal was i ondergegaan, al dien tijd had het water |
| 2591 | gestroomd. Hij werd beroerd van dat getal. Hoeveel regendagen zouden |
| 2592 | daarbij geweest zijn? Hoeveel nachten zou het zoo hard gevroren |
| 2593 | hebben als nu, en harder? Hoeveel menschen zouden dat water hebben |
| 2594 | zien stroomen en de zon er in zien schijnen en al die sterren gezien |
| 2595 | hebben in de nachten dat 't zoo vroor? Hoeveel menschen die nu dood |
| 2596 | zijn? en hoeveel menschen zouden dat water nog zien stroomen? En 2000 |
| 2597 | jaar was nog niets; duizende jaren langer had de aarde al bestaan, |
| 2598 | duizende jaren kon i nog bestaan. Duizende jaren kon het water nog |
| 2599 | stroomen, zonder dat hij het zien zou. En als de aarde verging dan |
| 2600 | was er eigenlijk nog niks gebeurd. Daarna kwam nog zooveel tijd, |
| 2601 | er kwam geen einde aan den tijd. En al dien tijd zou hij dood zijn. |
| 2602 | |
| 2603 | Japies tanden klapperden; er was geen spatje jenever in huis en niets |
| 2604 | meer te krijgen op de pof. |
| 2605 | |
| 2606 | Toen werd Japi week. Toen begon i te spreken over Jeanne, zonder |
| 2607 | eenige aanleiding, alsof wij er alles van wisten. En dat haar |
| 2608 | handjes zoo zacht en zoo warm waren, dat haar oogen zoo konden |
| 2609 | schitteren. Donkere oogen had ze en zwart haar. Wij begonnen er mee |
| 2610 | te zitten. Hij deed de akeligste confidenties, over een witte rok met |
| 2611 | kantjes, over een rok van lila zij; over haar kleine witte voetjes, |
| 2612 | over allerlei lichaamsdeelen waar men niet over schrijft. |
| 2613 | |
| 2614 | Op 't laatst begon i Fransch te praten, eenige tientallen malen hoorden |
| 2615 | wij het woord "chéri" en "chérie". De laatste "e" van chérie sprak i |
| 2616 | uit. Toen sprak i weer Hollandsch en werd zakelijker. Zij zou scheiden |
| 2617 | van haar man, een misselijken droogpruimer, twintig jaar ouder dan |
| 2618 | zij. Dat vonden wij nog al banaal. En 1 Maart moest i aantreden op |
| 2619 | kantoor. Toen wreef i zijn gezicht met zijn beide handen en zei: |
| 2620 | "Ik ga weg, geef me een poot." Op de trap stommelde i. |
| 2621 | |
| 2622 | Een Maart trad i niet aan. Het werd April voordat hij weer zoover |
| 2623 | was dat hij aan het werk kon gaan. Uitvreten deed i niet meer. |
| 2624 | |
| 2625 | Maanden later op een avond zag Bavink hem zitten ergens drie hoog |
| 2626 | in een kantoorgebouw. Hij zat aan 't raam te werken en 't lokaal |
| 2627 | was hel verlicht. Bavink liep naar boven. Hij zat alleen en was |
| 2628 | druk bezig. Bavink kon niets uit hem krijgen. Hij werkte maar en |
| 2629 | zei weinig. Bavink snorde overal rond, pakte hier en daar een boek |
| 2630 | uit de rekken, keek er in, zette 't weer weg, schudde zijn hoofd, |
| 2631 | zei enkele malen: "'s jonge, 's jonge", draaide aan de copieerpers, |
| 2632 | keek op straat, zette alle ramen open om te luchten. |
| 2633 | |
| 2634 | Buiten viel een fijne sneeuw. Vlokken woeien naar binnen. "Doe als |
| 2635 | je blieft de ramen dicht", zei Japi en bleef schrijven. Toen kreeg |
| 2636 | Bavink een copieboek te pakken, bladerde en las er in, schudde weer |
| 2637 | herhaaldelijk zijn hoofd en kwam toen bij Japi staan, 't copieboek |
| 2638 | geopend in zijn handen. |
| 2639 | |
| 2640 | "Zeg, schrijf jij dat allemaal?" Japi keek nauwelijks op en zei enkel: |
| 2641 | "Niet allemaal." "Je bent toch een verdomd knappe kerel," zei Bavink, |
| 2642 | "die handel is niet makkelijk." Daarna ging Bavink weg. |
| 2643 | |
| 2644 | |
| 2645 | |
| 2646 | |
| 2647 | VII. |
| 2648 | |
| 2649 | |
| 2650 | Japi was een harde werker geworden. Kort na het bezoek van Bavink |
| 2651 | zonden ze hem naar Afrika. Binnen de twee jaar was i terug: ziek, half |
| 2652 | dood. Niemand hoorde iets van hem, tot ik hem op een November-namiddag |
| 2653 | zag staan achter den steenen wal bij het haventje van Wijk bij |
| 2654 | Duurstede. Daar stond i naar den modder te staren. Ik had eenige |
| 2655 | moeite hem te herkennen. Hij stak in een enorm wijde grijze jas, die |
| 2656 | hem veel te groot was, een enorme grijze pet zat hem diep in de oogen |
| 2657 | en over de ooren. Hij had een paar enorme breede bruine schoenen aan |
| 2658 | met stompe neuzen, en enkele jongens achter zich. |
| 2659 | |
| 2660 | Ik dacht: dat lijkt waarachtig Japi wel; en, ja hoor, het was 'm, |
| 2661 | wat bleek en mager en zonder baard of snor en met een wonderlijk |
| 2662 | starende uitdrukking in zijn oogen, maar het was Japi ongetwijfeld. |
| 2663 | |
| 2664 | Japi zag niets, hoorde niets. Ik tikte 'm op zijn schouder en zei: |
| 2665 | "Wat doe jij hier, hoe gaat het, hoe kom je hier?" Hij gaf me een hand, |
| 2666 | zei niets, was niet verwonderd. "Ik sta maar te staren," zei i toen. |
| 2667 | |
| 2668 | "Dat heb ik in de gaten," zei ik, "ga je mee een borreltje |
| 2669 | pakken?" "Goed," zei Japi. De pummels die op eenigen afstand, |
| 2670 | achterover tegen den steenen wal geleund, zich eenigen tijd geamuseerd |
| 2671 | hadden met zeer luide en onhebbelijke glossen, groetten nu zeer |
| 2672 | eerbiedig, omdat ik nogal wat geld verteerd had in Wijk bij Duurstede |
| 2673 | en 's Zondags den notaris op zijn schouder had geklopt. |
| 2674 | |
| 2675 | Na een borreltje kwam er wat leven in Japi. Gewerkt had i in Afrika, |
| 2676 | last gehad van de hitte en van de beesten en koorts geleden, meer |
| 2677 | koorts geleden dan gewerkt of iets anders. Als een geraamte was i |
| 2678 | van den zomer teruggekomen. |
| 2679 | |
| 2680 | Zijn Française leefde in Parijs met een Hollandsch jongmensch, |
| 2681 | sedert onheugelijke tijden volontair op een kantoor. Had nog een |
| 2682 | vriend die kolonel was. Had hem in Parijs getracteerd en hem in haar |
| 2683 | gebroken Hollandsch een "goeie beest" genoemd en uitgelachen. Had haar |
| 2684 | kousenband vastgemaakt waar hij bij was, zoodat hij een stukje van |
| 2685 | haar bloote knie had gezien. Had hem daarna weggestuurd. Hij moest er |
| 2686 | om lachen. Verliefd was i niet meer. Een licht blauwe zijden onderrok |
| 2687 | had zij aan gehad. Een keer had i haar met den kolonel op het terras |
| 2688 | van een kroeg gezien. De kolonel deed zeer zelfgenoegzaam en keek woest |
| 2689 | en verwaten. Achter zijn rug om had ze Japi een oogje gegeven. Ze had |
| 2690 | een borstkwaal en haar maanden waren geteld. En altijd even opgewekt; |
| 2691 | maar loopen kon ze nog maar heel slecht. |
| 2692 | |
| 2693 | En wat Japi nu van plan was? of hij nog uitvrat? Z'n kantoor vrat i |
| 2694 | uit; iederen laatsten van de maand ging i zijn centen halen. |
| 2695 | |
| 2696 | Of i van plan was nog weer eens zoo'n woeste werker te worden? |
| 2697 | |
| 2698 | O nee. Te sappel had i zich gemaakt. Vijftien jaar ouder geworden |
| 2699 | was i in de laatste drie, vier jaar. |
| 2700 | |
| 2701 | Toen stak i een versche sigaar op, van mij, een sigaar van een |
| 2702 | dubbeltje, met een bandje, ik was toen in goeden doen. Het bandje |
| 2703 | deed i er af. |
| 2704 | |
| 2705 | Geploeterd hatti, misère gezien hatti. In Marchienne aux Ponts |
| 2706 | en Charleroi was het begonnen. Voor de aardigheid was i daar met |
| 2707 | Jeanne heen gegaan. Na drie dagen had ze er genoeg van gehad. Hij was |
| 2708 | gebleven. Een portretje liet i mij zien; een grijnzend doodskopje, |
| 2709 | het dochtertje van een werkman uit een glasfabriek. Zeven kinderen |
| 2710 | gehad, vijf dood, het zesde stierf terwijl hij er in den kost |
| 2711 | lag, daar was dat portretje van. Daar hatti leeren kijken, gezien |
| 2712 | wat werken was. Geld uitgeven hatti altijd verdomde leuk gekund, |
| 2713 | anderen brachten 't op. Te sappel hatti zich gemaakt. Socialist had |
| 2714 | i willen worden. Voor z'n brood hatti gewerkt, voortgejaagd was i, |
| 2715 | voortgejaagd en gedrukt door menschen en de noodzakelijkheid zooals al |
| 2716 | die anderen. Nachten hatti gewerkt: om één, twee uur was i in Amsterdam |
| 2717 | van kantoor thuisgekomen en daarna hatti opgezeten, gepiekerd, gepend, |
| 2718 | heele romans hatti geschreven en de paperassen verbrand. |
| 2719 | |
| 2720 | Wat kon i doen? Wat bereikten ze met hun allen? Te sappel hatti zich |
| 2721 | gemaakt, gloeiende speechen, woeste artikelen hatti gefantaseerd, |
| 2722 | terwijl i op kantoor zat en werkte voor den handel van zijn baas, |
| 2723 | hard werkte en iedereen zich verwonderde over de massa's werk, die |
| 2724 | i verstouwde. De wereld was blijven draaien, draaide precies zooals |
| 2725 | altijd, zou wel blijven draaien zonder hem. Te sappel had i zich |
| 2726 | gemaakt. Hij was nu wijzer. Hij trok er zijn handen van af. Er waren |
| 2727 | kooplui genoeg en schrijvers en praters en lui die zich te sappel |
| 2728 | maakten, meer dan genoeg. |
| 2729 | |
| 2730 | En altijd zaten ze in angst ergens voor en hadden verdriet ergens |
| 2731 | over. Altijd waren ze bang ergens te laat te komen of van iemand een |
| 2732 | standje te krijgen, of zij kwamen niet uit met hun tractement, of hun |
| 2733 | plee was verstopt, of ze hadden een zweertje, of hun Zondagsche pak |
| 2734 | begon te slijten, of de huur moest betaald worden; dit konden ze niet |
| 2735 | doen hierom en dát moesten ze laten daarom. In zijn jongen tijd was |
| 2736 | i nog zoo dom niet geweest. Een sigaartje rooken, een beetje kletsen, |
| 2737 | wat rondkoekeloeren, je verheugen in het zonnetje als 't er was en in |
| 2738 | den regen als 't er niet was, en niet denken aan den dag van morgen, |
| 2739 | niets willen worden, niets te verlangen dan af en toe wat mooi weer. |
| 2740 | |
| 2741 | Je kon 't niet volhouden. Dat wist i wel. Het kon nu eenmaal niet |
| 2742 | bestaan of je moest een bom duiten hebben. En die hatti niet. Wat zijn |
| 2743 | ouwe hem kon nalaten was de moeite niet waard. En hij, Japi, vond het |
| 2744 | nu welletjes ook. Hij was nu bezig zijn tijd te verstaren. Bereiken kon |
| 2745 | je toch niets. Hij scharrelde nog wat rond op de plaatsen waar i zich |
| 2746 | vroeger geamuseerd had. Speciaal hield i zich bezig met in rivieren |
| 2747 | te staren. In Dordrecht had i enkele weken starende versleten. In |
| 2748 | Veere had i dagen lang boven op 't Hospitaal gekampeerd. September |
| 2749 | had i in Nijmegen doorgebracht. |
| 2750 | |
| 2751 | En toen met eenige variatie herhaalde i zijn oude rêverie over |
| 2752 | 't water. Van 't water dat maar altijd naar 't westen stroomde, |
| 2753 | dat iederen avond naar de zon stroomde. In Nijmegen liep een ouwe |
| 2754 | dokter rond, die drie-en-vijftig jaar lang 's morgens op 't zelfde uur |
| 2755 | dezelfde wandeling had gemaakt. Over 't Valkhof en aan de Noordzijde |
| 2756 | naar beneden en de Waalkade af tot aan de brug. Dat is meer dan 19300 |
| 2757 | maal. En altijd stroomde 't water naar het westen. En dat beteekende |
| 2758 | nog niets. Het heeft zeker honderd maal drie en vijftig jaar naar |
| 2759 | dien kant gestroomd. En langer. Nu ligt de brug er over. Nog maar |
| 2760 | kort, nog maar wat jaren. En toch heel lang. Ieder jaar is 365 dagen, |
| 2761 | tien jaar is 3650 zonnen. Iedere dag is 24 uur, en ieder uur gaat er |
| 2762 | meer door de hoofden van al die tobbende menschen dan je in duizende |
| 2763 | boeken zou kunnen opschrijven. Duizende tobbers die de brug gezien |
| 2764 | hebben, zijn nu dood. En toch ligt i er nog maar kort. Veel, veel |
| 2765 | langer stroomde het water daar. En er was een tijd toen dat water |
| 2766 | er niet stroomde. Die tijd is nog veel langer geweest. Dood zijn |
| 2767 | de tobbers gegaan bij honderde en honderde millioenen. Wie kent |
| 2768 | ze nog? En hoeveel zullen er sterven na dezen? Ze tobben maar, tot |
| 2769 | God ze wegraapt. En je zou denken: God zou ze een lol doen als i ze |
| 2770 | plotseling te grazen nam. Maar God weet beter dan jij of ik. Tobben |
| 2771 | willen ze, blijven voorttobben. En onderwijl gaat de zon op en onder, |
| 2772 | de rivier daar stroomt naar 't Westen en blijft stroomen tot daar |
| 2773 | ook een eind aan komt. |
| 2774 | |
| 2775 | Neen plannen hatti niet meer, en te sappel maken zou i zich niet |
| 2776 | meer. Daarvoor zou Japi wel oppassen. Een diner accepteerde i dien |
| 2777 | avond nog wel. Zelfs zong i een komiek liedje en stak een malle speech |
| 2778 | af, staande op een stoel. |
| 2779 | |
| 2780 | Eenige maanden heeft Japi nog verstaard. Met zijn gezondheid ging |
| 2781 | het niet al te best en de toelage van zijn kantoor hield op. Den |
| 2782 | winter bracht i in Amsterdam door, waar ze druk bezig geweest waren, |
| 2783 | mooie huizen af te breken en er leelijke voor in de plaats te zetten, |
| 2784 | al tobbende. |
| 2785 | |
| 2786 | In Mei trok i naar Nijmegen. |
| 2787 | |
| 2788 | Daar schreef i me op een briefkaartje, dat Jeanne aan haar borstkwaal |
| 2789 | gestorven was. Daar hatti op gewacht, schreef i. |
| 2790 | |
| 2791 | Op een zomermorgen om half vijf, toen de zon prachtig opkwam, is |
| 2792 | hij van de Waalbrug gestapt. De wachter kreeg hem te laat in de |
| 2793 | gaten. "Maak je niet druk, ouwe jongen," had Japi gezegd, en toen |
| 2794 | was i er afgestapt met zijn gezicht naar het Noord-Oosten. |
| 2795 | |
| 2796 | Springen kon je het niet noemen, had de man gezegd, hij was er |
| 2797 | afgestapt. |
| 2798 | |
| 2799 | Op zijn kamer vonden ze een stok die van Bavink had gehoord en aan |
| 2800 | de muur zes briefjes met G.v.d. er op en één met "Ziezoo". |
| 2801 | |
| 2802 | De rivier is sedert naar het Westen blijven stroomen en de menschen |
| 2803 | zijn blijven voorttobben. Ook de zon komt nog op en iederen avond |
| 2804 | krijgen Japi zijn oude lui het Nieuws van den Dag nog. |
| 2805 | |
| 2806 | Zijn reis naar Friesland is altijd onopgehelderd gebleven. |
| 2807 | |
| 2808 | |
| 2809 | |
| 2810 | |
| 2811 | |
| 2812 | |
| 2813 | TITAANTJES. |
| 2814 | |
| 2815 | |
| 2816 | I. |
| 2817 | |
| 2818 | |
| 2819 | Jongens waren we--maar aardige jongens. Al zeg ik 't zelf. We zijn |
| 2820 | nu veel wijzer, stakkerig wijs zijn we, behalve Bavink, die mal |
| 2821 | geworden is. Wat hebben we al niet willen opknappen. We zouden |
| 2822 | hun wel eens laten zien hoe 't moest. We, dat waren wij, met z'n |
| 2823 | vijven. Alle andere menschen waren "ze". "Ze", die niets snapten |
| 2824 | en niets zagen. "Wat?" zei Bavink, "God? je praat over God? Hun |
| 2825 | warme eten is hun God." Op enkele "goeie kerels" na werd iedereen |
| 2826 | door ons veracht. Heel stilletjes zeg ik daar nu bij: "En niet ten |
| 2827 | onrechte," maar dat mag niemand hooren. Ik ben nu geen held meer. Je |
| 2828 | weet niet hoe je de menschen nog eens noodig kunt hebben. En Hoyer |
| 2829 | vindt ook dat je geen aanstoot moet geven. Van Bekker zie of hoor |
| 2830 | je niks meer. En Kees Ploeger praat van die rare kerels die 'm |
| 2831 | op den slechten weg brachten. Maar toen waren we in de dagen onzer |
| 2832 | dwaasheid, de uitverkorenen Gods, ja God zelf. Verstandig zijn we nu, |
| 2833 | alweer behalve Bavink en we kijken mekaar aan en glimlachen en ik zeg |
| 2834 | tegen Hoyer: "we zijn er niet op vooruit gegaan." Maar Hoyer is al |
| 2835 | te ver heen, hij begint bij de bonzen van de S. D. A. P. te hooren, |
| 2836 | en maakt een gebaar van twijfel met z'n handen en z'n schouders. |
| 2837 | |
| 2838 | Wat we eigenlijk doen zouden is ons nooit duidelijk geweest. Iets |
| 2839 | zouden we doen. Bekker had een vaag besef dat-i alle kantoren wilde |
| 2840 | afbreken, Ploeger wilde zijn baas z'n eigen klokken laten inpakken |
| 2841 | en er bij gaan staan met een sigaar in z'n hoofd en vloeken op die |
| 2842 | kerels die nooit iets goed konden doen. Eéns waren we 't, dat we |
| 2843 | "eruit" moesten. Waaruit, en hoe? Eigenlijk deden we niets anders dan |
| 2844 | praten, rooken, drinken en boeken lezen. Bavink vrijde bovendien nog |
| 2845 | met Lien. Achteraf bedenk ik, dat we een prachtig stel kerels geweest |
| 2846 | waren om rijk te zijn, maar "centen hebben" vonden we verachtelijk; |
| 2847 | alleen Hoyer begon daar vrij gauw anders over te denken. Bavink begreep |
| 2848 | niet, waarom die kerels zoo maar in rijtuigen mochten rijden en dure |
| 2849 | jassen aanhebben en andere lui commandeeren, die niet stommer waren |
| 2850 | dan zij. Automobielen zag je toen zoo nog niet. |
| 2851 | |
| 2852 | Heele zomernachten stonden we tegen 't hek van 't Oosterpark te leunen |
| 2853 | en honderd uit te boomen. Een heel kamerameublement zou je daaraan |
| 2854 | hebben kunnen verdienen, als je dat allemaal had kunnen onthouden. Er |
| 2855 | wordt toch zooveel geschreven tegenwoordig. |
| 2856 | |
| 2857 | Dikwijls waren we ook minder spraakzaam. Aan den rand van 't trottoir |
| 2858 | zaten we tot lang na twaalven, zoo maar op de straatsteenen en |
| 2859 | waren weemoedig en tuurden naar de klinkers, en van de klinkers naar |
| 2860 | de sterren. En dan zei Bekker, dat-i eigenlijk medelijden met z'n |
| 2861 | baas had en ik probeerde een gedicht te maken, en Hoyer zei, dat-i |
| 2862 | opstond want dat die blauwe steen zoo optrok. En als in die korte, |
| 2863 | zoele nachten het zwart recht boven onze hoofden wat verschoot, dan |
| 2864 | zat Bavink met z'n hoofd in z'n handen, over de zon te praten, bij |
| 2865 | 't sentimenteele af. En we vonden dat 't zonde was naar bed te gaan, |
| 2866 | dat een mensch eigenlijk altijd op moest kunnen blijven. Ook dat |
| 2867 | zouden we veranderen. Kees zat te slapen. |
| 2868 | |
| 2869 | En dan gingen we de zon op zien komen aan de Zuiderzee, behalve Kees, |
| 2870 | die naar huis ging. Hoyer klaagde over de kou, maar Bavink en Bekker |
| 2871 | wisten nergens van. Die zaten op de steenen onder aan den zeedijk |
| 2872 | met de oogen half dicht en keken tusschen hun oogharen door naar de |
| 2873 | dansende gouden pijltjes die de zon in 't water maakte. Stapelmal |
| 2874 | werd Bavink er van. Naar de zon loopen wilde-i over de lange, lange |
| 2875 | schitterende streep. Maar aan den kant van 't water bleef-i toch |
| 2876 | maar staan. Ik herinner me, dat we, Bavink en ik, eens op een keer |
| 2877 | aan zee kwamen, toen de halve zon groot, koud en rood aan de kim |
| 2878 | stond. Bavink sloeg met z'n vuist tegen z'n voorhoofd en vloekte: |
| 2879 | "God, God, dat schilder ik nooit. Dat kan ik nooit." Nu zit-i in |
| 2880 | een gesticht. Als we teruggingen, konden we een heelen tijd niets |
| 2881 | zien dan gele vlekken en voor onze bazen waren zulke tochten heel |
| 2882 | slecht. Want ik was er op kantoor nog slaperig van en Bekker, die er |
| 2883 | beter tegen kon, zat den geheelen dag over de zon te suffen en meer |
| 2884 | dan ooit naar de verlichte boomtoppen aan de overzij van de tuinen |
| 2885 | te staren en erger dan ooit naar zes uur te verlangen. |
| 2886 | |
| 2887 | Waar we ook heel sterk in waren, dat waren, na kantoor, tochten naar |
| 2888 | den Ringdijk. Daar zaten we in 't gras tusschen de boterbloemetjes |
| 2889 | beneden aan den dijk en dan kwamen de nieuwsgierige koeien met hun |
| 2890 | groote oogen en keken naar ons en wij keken naar de koeien. En dan kon |
| 2891 | je ervan opaan, dat Bavink over Lien begon. Op de een of andere manier |
| 2892 | moeten die koeienoogen daar iets mee uit te staan gehad hebben. En |
| 2893 | dan begon 't te schemeren, de kikkers gingen kwaken, één ging er |
| 2894 | vreeselijk te keer, vlak bij mijn schoen, m'n eene voet lag bijna |
| 2895 | in de sloot. Andere hoorde je zachtjes, ver, heel ver weg. Een koe, |
| 2896 | die je nauwelijks meer kon zien in de halve duisternis, hoorde je |
| 2897 | 't gras afschuren. In de verte begon er een klagelijk te loeien. Een |
| 2898 | paard holde heen en weer, je hoorde 't maar zag 't niet. De koe bij |
| 2899 | ons blies en werd onrustig. Bekker zei: "'t Is hier goeie. Zoo moest |
| 2900 | 't maar blijven." Bavink stond overeind en breidde z'n armen uit en |
| 2901 | luisterde, en ging daarna weer zitten en zei dat we der ook nooit iets |
| 2902 | van zouden snappen, hij zelf ook niet, en dat we eigenlijk niet veel |
| 2903 | beter waren dan al die andere lui, en ik geloof, dat-i daar heel na |
| 2904 | aan de waarheid was. |
| 2905 | |
| 2906 | Neen, we deden eigenlijk niets. Ons werk op kantoor deden we niet |
| 2907 | al te best, en onze bazen verachtten we, behalve Bavink en Hoyer, |
| 2908 | die geen bazen hadden en niet begrepen, waarom we iederen dag weer |
| 2909 | naar die bazen toegingen. |
| 2910 | |
| 2911 | We wachtten maar. Waarop? Dat hebben we nooit geweten. Bekker zei: |
| 2912 | "Op 't koninkrijk Gods." Dat wil zeggen, dat heeft-i een keer gezegd |
| 2913 | zonder zich nader te verklaren. Bavink had 't altijd over "het einde, |
| 2914 | dat meteen 't begin zou wezen." Wij vonden dat allemaal volkomen |
| 2915 | duidelijk en weidden er niet verder over uit. |
| 2916 | |
| 2917 | |
| 2918 | |
| 2919 | |
| 2920 | II. |
| 2921 | |
| 2922 | |
| 2923 | Op den zolder van Kees kwamen we dien zomer bijna iederen avond |
| 2924 | bij elkaar. Kees had ook een "hok" moeten hebben. Zijn hok was 't |
| 2925 | grootste en voor allen makkelijk te bereiken. De buren vonden 't niks |
| 2926 | leuk iederen avond dat geloop op de trap. Kees z'n vader begreep er |
| 2927 | niks van. Tegenwoordig groet-i me heel beleefd en noemt me "mijnheer |
| 2928 | Koekebakker", omdat-i m'n naam in 't Handelsblad heeft gezien. |
| 2929 | |
| 2930 | Bekker had Kees gezegd, hoe-i 't doen moest. Ze hadden goedkoop |
| 2931 | bloemetjesbehangsel van 3 centen de rol gekocht en dat achterstevoren |
| 2932 | tegen den muur geplakt, de effe groene achterkant buiten. Bekker had |
| 2933 | een spreuk geschreven met sier-letters en die aan den muur geplakt |
| 2934 | naast de deur. "J'ai attendu le Seigneur avec une grande patience, |
| 2935 | enfin il s'est abaissé jusqu'à moi." |
| 2936 | |
| 2937 | Ik weet niet meer waar-i dat vandaan had gehaald. Kees kon 't niet |
| 2938 | lezen. Maar Kees had óók iets gedaan. Hij had een spa gemaakt en Bekker |
| 2939 | had die diagonaalsgewijs aan den muur geprakkizeerd in 't aangezicht |
| 2940 | van de spreuk. Het was eerst niet duidelijk, wat dat moest beteekenen, |
| 2941 | maar naderhand bleek, dat Bekker zich in zijn hoofd had gehaald, dat-i |
| 2942 | metdertijd op de hei zou gaan wonen en daar een brokje land bewerken, |
| 2943 | dan hoefde-i niet meer naar kantoor. Bavink vond dat een mooi idee, |
| 2944 | maar-i was bang dat Lien er geen zin in zou hebben en Hoyer zat liever |
| 2945 | in de kroeg. |
| 2946 | |
| 2947 | Daar zaten we dan en lieten niets heel. Tenminste niet veel. Ik |
| 2948 | herinner me, dat Zola en Jaap Maris tamelijk ongeschonden bleven |
| 2949 | en misschien nog wel de een of ander. Bekker las uit Dante voor, |
| 2950 | de Prediker en 't Hooglied en 't boek Job kende-i uit z'n hoofd. 't |
| 2951 | Was heel indrukwekkend. Van de buitenwereld merkte je niet veel op |
| 2952 | dat hok. Het eenige raam was bijna schouderhoogte van den grond; |
| 2953 | als je aan tafel zat, zag je niet veel meer dan een stuk lucht, |
| 2954 | waar langzamerhand de kleur uitweek, en wat sterren, als 't donker was. |
| 2955 | |
| 2956 | Schilderen? Wie kon er nog schilderen, als je Bavink hoorde? Alles |
| 2957 | lieten de lui zich voorzetten, letterlijk alles. Ik moest maar eens een |
| 2958 | schilderij maken. Dat was ik zelf, Koekebakker. Hij zou me zeggen wat |
| 2959 | ik doen moest. "Je schildert twee horizontale banen, onder elkaar, even |
| 2960 | breed, een blauwe en een goudgele en in 't midden van die blauwe baan |
| 2961 | maak je een ronde goudgele vlek. En dan zetten we in den catalogus: |
| 2962 | No. 666 De Gedachte, schilderij. En dan zenden we 't in op mijn naam: |
| 2963 | Johannes Bavink, 2de Jan Steenstraat, nummer zooveel en we prijzen |
| 2964 | 't voor f 800. Je zult eens zien wat ze er in ontdekken. Van alles, |
| 2965 | waar je zelf nooit een flauw benul van gehad hebt." |
| 2966 | |
| 2967 | Bavink was toen nog erg jong.--Naderhand kwam Lien daar ook en zette |
| 2968 | thee. Eén keer heeft ze den grond geboend en alles afgestoft; maar |
| 2969 | dat was heel ongezellig. Kees kwam er door in verlegenheid, want |
| 2970 | tegen die juffrouw had de ouwe heer bepaald bezwaar. En Bavink was |
| 2971 | niet zooals we hem graag zagen, wanneer Lien er bij was en had een |
| 2972 | neiging om haar voortdurend te knijpen. Dat was hinderlijk. |
| 2973 | |
| 2974 | Gelukkig liet hij haar al heel gauw weer thuis, omdat-i dacht, dat |
| 2975 | Lien mij oogjes gaf. Bekker zei: "Meiden, dat is niks" en rookte |
| 2976 | met bizonder welbehagen z'n steenen pijpje toen ze er voor 't eerst |
| 2977 | weer niet bij was. Het was dien avond ook heel genoegelijk. Uren lang |
| 2978 | zaten we in donker. De lamp was gaan zakken en daarna uitgegaan. We |
| 2979 | bleven maar zitten en rookten, uren lang. Af en toe zei iemand eens |
| 2980 | wat. Bavink vond schilderen 't stomste dat iemand doen kon. Kees |
| 2981 | begreep er weer niks van. "Je moest zoo maar stilletjes blijven |
| 2982 | zitten," zei Bavink en keek naar de lucht. Een groote groenachtige ster |
| 2983 | stond daar te donkeren. "Je moest zoo maar stilletjes blijven zitten |
| 2984 | te verlangen zonder te weten waarnaar." En hij stopte een versche pijp. |
| 2985 | |
| 2986 | |
| 2987 | |
| 2988 | |
| 2989 | III. |
| 2990 | |
| 2991 | |
| 2992 | Het was een wonderlijke tijd. Als ik er even over nadenk, dan moet |
| 2993 | die tijd nog voortduren, die duurt zoolang er jongens van negentien, |
| 2994 | twintig jaar rondloopen. Maar voor ons is hij lang voorbij. |
| 2995 | |
| 2996 | Wij waren boven de wereld en de wereld was boven ons en drukte zwaar |
| 2997 | op ons. Heel in de diepte zagen wij de wereld vol bedrijvigheid |
| 2998 | en verachtten de menschen, de gewichtige heeren vooral, de heeren, |
| 2999 | die 't druk hebben en die denken dat zij 't aardig ver in de wereld |
| 3000 | hebben gebracht. |
| 3001 | |
| 3002 | Maar wij waren arm. Bekker en ik moesten 't grootste deel van onzen |
| 3003 | tijd op kantoor doorbrengen en doen wat die heeren zeiden en hun domme |
| 3004 | opinies aanhooren, als ze met elkaar spraken en verdragen, dat zij |
| 3005 | zichzelf veel flinker en knapper vonden dan ons. En als zij vonden, |
| 3006 | dat 't koud was, dan moesten alle ramen dicht en 's winters moest |
| 3007 | 't licht veel te vroeg op en de gordijnen moesten neer, zoodat wij |
| 3008 | de roode lucht niet zagen en 't schemeren in de straat niet, en wij |
| 3009 | hadden niets te vertellen. |
| 3010 | |
| 3011 | En wij moesten in straten wonen, heel bekrompen, met uitzicht op |
| 3012 | de lancaster gordijnen van den overkant en de balletjesfranje en de |
| 3013 | aspedistra in een pot met een onbestaanbare bloem er op. |
| 3014 | |
| 3015 | O, wij namen wraak, wij leerden talen, waarvan zij de namen nooit |
| 3016 | gehoord hadden en wij lazen boeken waar zij niets van konden begrijpen, |
| 3017 | wij doorleefden gevoelens waarvan zij het bestaan niet vermoedden. 's |
| 3018 | Zondags liepen wij uren en uren ver over wegen, waar zij nooit |
| 3019 | kwamen en op kantoor dachten wij aan de slootjes en de weilanden, |
| 3020 | die wij gezien hadden en terwijl de heeren ons bevalen dingen te doen, |
| 3021 | waarvan wij 't nut niet begrepen, dachten wij eraan, hoe Zondagavond |
| 3022 | de zon was ondergegaan achter Abcoû. En hoe wij woordeloos 't heelal |
| 3023 | doordacht hadden, hoe God ons hoofd, ons hart en ons ruggemerg gevuld |
| 3024 | had en hoe mal zij zouden kijken, als wij hun dat zouden zeggen. En |
| 3025 | hoe zij met al hun geld en hun reizen naar Zwitserland en Italië en |
| 3026 | Godweetwaarheen en met al hun knapheid en bedrijvigheid dat nooit |
| 3027 | zouden kunnen beleven. |
| 3028 | |
| 3029 | Maar met dat al hadden ze ons toch in hun macht, ze legden beslag op |
| 3030 | 't grootste deel van onzen tijd, zij hielden ons uit de zon en van |
| 3031 | de weilanden en den waterkant vandaan. Ze dwongen ons voortdurend |
| 3032 | onze gedachten bezig te houden met hun onbegrijpelijke zaken. Maar |
| 3033 | dat ging zoo ver als 't voeten had. En zij gaven ons standjes; niks |
| 3034 | waren wij op kantoor. "O, Bekker" zeiden ze tegen elkaar. Welopgevoed |
| 3035 | waren de heeren; de juffrouw van tweehoog zei: "die halvegare", |
| 3036 | daar waren de heeren te welopgevoed voor. En ze waren knap, veel |
| 3037 | knapper dan de juffrouw van tweehoog, wier man lantaarnopsteker was, |
| 3038 | een leuk vak, waar weinig geleerdheid voor noodig is. M'n baas vroeg |
| 3039 | me of ik misschien gedichten maakte. Bekker vond dat zoo'n man dat |
| 3040 | woord eigenlijk niet mocht uitspreken, dat moest niet mogen. "Wat |
| 3041 | zei je tegen hem?" Ik had niks gezegd, ik had maar naar z'n gezicht |
| 3042 | gekeken en gevonden dat-i zoo'n dikken kop had en gedacht: "hij weet |
| 3043 | niet wien hij voor heeft, daar is hij te dom voor." En ze betaalden |
| 3044 | ons slecht de heeren. |
| 3045 | |
| 3046 | |
| 3047 | |
| 3048 | |
| 3049 | IV. |
| 3050 | |
| 3051 | |
| 3052 | En verliefd waren we. Bekker liep maanden lang iederen morgen over |
| 3053 | de Sarphatistraat waar hij niets te maken had. Hij hield van een |
| 3054 | schoolmeisje van een jaar of zeventien en liep vijftig pas achter |
| 3055 | haar of aan de overzij van de straat en keek naar haar. Hij heeft |
| 3056 | nooit geweten hoe zij heette, nooit een woord met haar gesproken. In |
| 3057 | de Kerstvacantie was-i ongelukkig. In Februari nam hij een middag |
| 3058 | vrij om haar op te wachten, als de school uitging. Daar stond-i op 't |
| 3059 | stille grachtje in de sneeuw en een vent reed voorbij op een wit paard, |
| 3060 | met een blauwe kiel aan en een stroohoed op. Wat raar dat je juist op |
| 3061 | zoo'n middag zoo iets geks moet zien. Maar om vijf minuten voor vieren |
| 3062 | ging Bekker weg, hij dorst niet te blijven staan. Langzaam slenterde-i |
| 3063 | weg en op de Weteringschans haalde ze hem in. Ze lachte luid tegen een |
| 3064 | vriendin. Ik geloof niet dat zij ooit geweten heeft dat Bekker bestond, |
| 3065 | |
| 3066 | Van mij wilde Bekker weten waar dat op uit moest loopen, dat kon |
| 3067 | toch zoo niet doorgaan. En 't ging ook zoo niet door, want na de |
| 3068 | zomervacantie kwam ze niet meer terug. |
| 3069 | |
| 3070 | "Meiden," zei Bekker, "dat is niks gedaan... Ze veerde als ze |
| 3071 | liep." Hij draaide de lamp wat op en sloeg een blad om van 't |
| 3072 | boek waar-i in las. "Waar zou ze nu zijn?" "Zou ze zoenen?" Een |
| 3073 | stukje vuur uit zijn pijp viel op 't boek. Hij doofde 't met een |
| 3074 | lucifersdoosje. "Verdomme, een gat, dat heb ik stom gedaan." "'t Is |
| 3075 | beter zoo, meiden is niks gedaan, je schiet er niet mee op, ze leiden |
| 3076 | je maar af. Op een afstand zijn ze aardig, om gedichten op te maken." |
| 3077 | |
| 3078 | Hij las. Na een poosje keek hij weer op... "Weet je wat een raar |
| 3079 | ding is? Toen ze me dien middag inhaalde ging ze rakelings langs |
| 3080 | me heen. Er was zoo te zeggen niks tusschen ons, een beetje kleeren |
| 3081 | van haar en zoo goed als geen kleeren van mij." (Bekker liep zomer |
| 3082 | en winter met z'n overhemd op z'n bloote lijf). "Dat is niet veel, |
| 3083 | vind je wel?" Ik vond dat niet veel; tusschen den toren van Naarden |
| 3084 | en de kamer van Bekker b.v. was veel meer. "Tusschen den toren van |
| 3085 | Naarden en deze snor," zei Bekker, "is veel minder, veel minder dan |
| 3086 | er toen was tusschen haar schouder en de mijne. 't Haalt er niet bij |
| 3087 | Koekebakker." Hij sloeg weer een blad om, keek in 't licht, en zei: |
| 3088 | "zoo is 't" en ging door met lezen. |
| 3089 | |
| 3090 | |
| 3091 | |
| 3092 | |
| 3093 | V. |
| 3094 | |
| 3095 | |
| 3096 | Zoo was 't: God liet zijn aangezicht zien en verhulde 't |
| 3097 | beurtelings. Je schoot er niet mee op, ook al bewonderde je de meisjes |
| 3098 | alleen maar uit de verte en al liet je hun bekjes zoenen door anderen, |
| 3099 | door die gewichtige heeren, waar ze over 't algemeen meer mee op hadden |
| 3100 | dan met ons. Die waren zooveel netter en praatten zoo aardig. En wij |
| 3101 | waren armoedzaaiers. |
| 3102 | |
| 3103 | Van God was niets te hopen, die gaat zijn eigen weg en geeft geen |
| 3104 | rekenschap. Als we wat wilden moesten we 't zelf doen. Maar wij vonden, |
| 3105 | dat Bavink en Hoyer makkelijk praten hadden, die konden wat, die konden |
| 3106 | laten zien hoe 't moest, maar wij, Bekker en Kees en ik, wij konden |
| 3107 | hoogstens "socialen" worden en dat leek toch wel wat erg armoedig, |
| 3108 | nadat je aan Gods tafel had gezeten, adressen te gaan schrijven |
| 3109 | voor drukwerk of lid te worden van de "vrije groep Kastanjeplein en |
| 3110 | omstreken." En van dat wonen op de hei zou ook wel niets komen, want |
| 3111 | als Bekker een paar centen bij elkaar had, dan moesten zijn schoenen |
| 3112 | gelapt worden. In de kolonie van Van Eeden hadden we misschien kunnen |
| 3113 | gaan, maar toen we op een Zondag er heen waren geloopen, vier uur |
| 3114 | gaans, toen liep daar een heer, in een boerenkiel, met dure gele |
| 3115 | schoenen, kolombijntjes te eten uit een papieren zak, blootshoofds, |
| 3116 | in innige aanraking met de natuur, zooals dat toen genoemd werd, en |
| 3117 | z'n baard vol kruimels. Toen dorsten we niet verder en liepen maar |
| 3118 | weer naar Amsterdam terug en liepen achter elkaar langs de Naarder |
| 3119 | trekvaart en zongen, en een boerenmeid zei tegen een boerenjongen: |
| 3120 | "D'r het niks van in de krant 'estaan jong, hoe vin je dat nou? wist |
| 3121 | jai d'r van?" |
| 3122 | |
| 3123 | |
| 3124 | |
| 3125 | |
| 3126 | VI. |
| 3127 | |
| 3128 | |
| 3129 | Dus deden we maar niks. Ja toch, in dien tijd maakte Bekker z'n |
| 3130 | eerste gedicht. |
| 3131 | |
| 3132 | 'k Weet 't nog heel goed, 't was op een Zondag, natuurlijk. Als er |
| 3133 | iets gebeurde, dan was 't op Zondag. Want de zes andere dagen van de |
| 3134 | week droegen drie van ons onze ketenen van negen tot zes. |
| 3135 | |
| 3136 | Ik was uit solliciteeren geweest in Hillegom bij een bollenhandelaar |
| 3137 | met dikke roode gladgeschoren wangetjes. En de anderen hadden er |
| 3138 | meteen een uitgangsdag van gemaakt. Bavink, Hoyer en Bekker hadden |
| 3139 | alle drie al zoo vaak naar 't oudheidkundig museum in Leiden gewild |
| 3140 | en nu zou 't er dan van komen. En Kees moest mee, die deed wat de |
| 3141 | anderen deden. In Leiden zou ik hen vinden. |
| 3142 | |
| 3143 | 't Was in December. Ik stond achter op de tram, heelemaal achter op. De |
| 3144 | tram reed maar door 't land en stond stil en reed weer, uren duurde 't, |
| 3145 | de landen lagen eindeloos. En de lucht werd hoe langer hoe blauwer en |
| 3146 | de zon scheen alsof er bloemen moesten groeien uit de boerenkinkels. En |
| 3147 | de roode daken in de dorpen en de zwarte boomen en de akkers, veel met |
| 3148 | riet gedekt, hadden het lekker warm, en de duinen stonden in de zon |
| 3149 | met hun bloote hoofd. En de straatweg lag daar wit en pijnlijk in 't |
| 3150 | licht en kon de zon niet verdragen en de ruiten van de dorpslantaarns |
| 3151 | flikkerden, ook zij verdroegen met moeite 't felle licht. |
| 3152 | |
| 3153 | Maar ik werd hoe langer hoe kouder. En zoo lang als de zon scheen, |
| 3154 | reed de tram. 't Is een lange rit van Hillegom naar Leiden en de dag |
| 3155 | is kort in December. En op 't laatst stond er een lijk op de tram te |
| 3156 | staren in die malle groote koude zon, die vlamde als of de revolutie |
| 3157 | moest beginnen, alsof ze in Amsterdam bezig waren de kantoren af te |
| 3158 | breken, en die geen vonkje leven in m'n koude voeten en dooie beenen |
| 3159 | kon brengen. En de zon werd steeds grooter en kouder en ik werd steeds |
| 3160 | kouder en bleef even groot. En de blauwe lucht keek vreeselijk ernstig: |
| 3161 | "Wat moest ik toch op die tram?" |
| 3162 | |
| 3163 | Dien middag maakte Bekker z'n eerste gedicht. En toen ik met 't |
| 3164 | aansteken van de gaslantarens in Leiden aankwam en de onsterfelijken |
| 3165 | naast elkaar op een lange bank vond zitten in de derde klas |
| 3166 | wachtkamer van 't station, bij de kachel, toen moest ik mee 't gedicht |
| 3167 | ondergaan. 't Was heel mooi. Of 't geen naam had? Bekker schudde van |
| 3168 | nee. Maar Bavink en Hoyer schreeuwden, dat ze gezien hadden, dat er |
| 3169 | iets boven stond. Een burgerheer zei: "Opscheppers" tegen den man, |
| 3170 | die aan de deur z'n kaartje knipte. Bavink had 't papier te pakken, |
| 3171 | Wat stond er boven? Natuurlijk? "Aan haar." Dat had ik zóo wel geweten. |
| 3172 | |
| 3173 | Bavink vond dat er een schepje op de kachel moest, maar kon de |
| 3174 | kolenschep niet vinden. Ze nemen in die wachtkamers altijd den |
| 3175 | kolenschep mee, anders stookt 't publiek te hard. |
| 3176 | |
| 3177 | Toen gooide Bavink de steenkolen met z'n handen in de kachel en kreeg |
| 3178 | mot met een kerel met een witte kiel aan. |
| 3179 | |
| 3180 | 't Was heel lollig dien avond. In den trein vielen Kees en Hoyer in |
| 3181 | slaap. Bavink zat te praten met een Haagsch juffertje en de lucht |
| 3182 | van heliotroop op te snuiven die haar lieve leden ontsteeg. |
| 3183 | |
| 3184 | Toen begon Bekker weer over de hei te praten. Daar wilde-i stilletjes |
| 3185 | wonen en maar afwachten wat God met 'm voorhad. Doen kon je niks. Hij |
| 3186 | was erg weemoedig. Ik had bezwaar tegen die hei: 't is er zoo droog. En |
| 3187 | ik vroeg Bekker waar-i van leven wilde, dat boeren van kantoorheeren |
| 3188 | lukt gemeenlijk niet al te best, behalve in Amerika, waar allerlei |
| 3189 | leugens van geloofd worden. Maar hij maakte zich daarover geen |
| 3190 | zorg. Hij had niks noodig. |
| 3191 | |
| 3192 | Nu weet hij beter. God alleen heeft niks noodig. En dat is nu juist |
| 3193 | 't groote verschil tusschen God en ons. |
| 3194 | |
| 3195 | Er is dan ook niks van gekomen van die hei. |
| 3196 | |
| 3197 | |
| 3198 | |
| 3199 | |
| 3200 | VII. |
| 3201 | |
| 3202 | |
| 3203 | Wij zaten met z'n vieren bij Zandvoort in 't fijne witte zand aan den |
| 3204 | voet van 't duin en keken naar zee. Kees was er niet bij. 't Was in |
| 3205 | 't laatst van Juli. Om zeven uur stond de zon nog hoog boven de zee, |
| 3206 | maakte, alweer, ik kan 't niet helpen, 't is God zelf die steeds |
| 3207 | in herhalingen vervalt, maakte alweer een lange gouden streep op |
| 3208 | 't water en scheen op onze gelaten. |
| 3209 | |
| 3210 | Aan den gezichtseinder voer een sleepboot en rees en daalde; als-i |
| 3211 | daalde zag je enkel de stoompijp. |
| 3212 | |
| 3213 | Bekker zou den volgenden dag naar Duitschland gaan. Door zijn groote |
| 3214 | talenkennis had-i een betrekking gekregen als correspondent op een |
| 3215 | fabriek. En Hoyer ging naar Parijs, schilderen. |
| 3216 | |
| 3217 | Bekker vooral was weer erg weemoedig. Hij wou dat-i dat baantje |
| 3218 | maar niet aangenomen had. Hij begreep niet goed meer waarom-i 't |
| 3219 | gedaan had. Twee uur was-i in dat ellendige fabrieksstadje geweest |
| 3220 | om zich voor te stellen. Ziek was-i er geworden, heimwee had-i er |
| 3221 | gekregen. Zoo gauw mogelijk was-i naar 't station gevlucht. Daar lagen |
| 3222 | gelukkig de rails nog, onafzienbaar, recht, tot aan den horizon, de |
| 3223 | weg naar Amsterdam. En zijn biljet had-i voor den dag gehaald. En er |
| 3224 | had nog duidelijk opgestaan: "nach Amsterdam". En op tijd was de trein |
| 3225 | gekomen en had 'm over de rails naar huis gereden. En toen-i aan 't |
| 3226 | Centraal station was afgestapt, toen had-i in de volheid zijns gemoeds |
| 3227 | een praatje gemaakt met den machinist en hem een sigaar gegeven, |
| 3228 | een dure, en even de locomotief met z'n hand aangeraakt en gedacht: |
| 3229 | "aai locomotief". En toch had-i dat baantje aangenomen. 't Gaf een boel |
| 3230 | meer dan-i hier verdiende. En nu moest-i weg en zou den Ringdijk niet |
| 3231 | meer zien. En al dien tijd zouden die rails daar liggen, maar hij zou |
| 3232 | hoogstens daarginds op 't perron kunnen staan en er naar kijken en de |
| 3233 | treinen zien vertrekken, 's avonds, en 's Zondags den geheelen dag, |
| 3234 | vele malen. |
| 3235 | |
| 3236 | Nu was de zon lager en rood, de gouden streep was weg. 't Was een |
| 3237 | warme, stille avond. Het roode water rimpelde wat, de branding rolde |
| 3238 | langzaam en ruischte maar zacht. |
| 3239 | |
| 3240 | Bekker had een theorie, dat-i zou sparen en terugkomen en op de hei |
| 3241 | gaan wonen. Maar hij geloofde er zelf niet aan in zijn hart. En wij |
| 3242 | probeerden 't te gelooven, zelfs Hoyer probeerde 't en wij overtuigden |
| 3243 | ons zelf dat 't zoo gaan zou, maar wij geloofden 't niet. En 't is |
| 3244 | ook zoo niet gegaan. Na een jaar is Bekker teruggekomen. Hij had een |
| 3245 | paar honderd gulden overgehouden en liep weer iederen morgen om half |
| 3246 | negen in de Linnaeusstraat met z'n brood in een zeiltje. Een mensch |
| 3247 | heeft veel noodig. |
| 3248 | |
| 3249 | Maar dien avond dachten wij niet aan zeiltjes met brood. Wij deden erg |
| 3250 | ons best om te gelooven, dat wij er nog heel wat van terecht zouden |
| 3251 | brengen. Verbazen zouden wij de wereld, zoo kalm en onaanzienlijk |
| 3252 | als wij daar zaten met opgetrokken beenen en onze acht handen om |
| 3253 | onze knieën. Hoyer had zich voorgenomen allerlei gemeene dingen te |
| 3254 | schilderen. In een tijdschrift had-i een artikel gelezen over de |
| 3255 | sociale taak van den kunstenaar, hij was er nu achter. Hij begon een |
| 3256 | dispuut met Bekker over de hei. Het was mirakel geleerd. Hij probeerde |
| 3257 | Bekker te overtuigen, dat 't verkeerd was zich af te zonderen van |
| 3258 | de wereld en naar die hei te gaan, waar-i toch nooit naar toe zou |
| 3259 | gaan. Een kunstenaar behoort te staan midden in 't moderne leven. |
| 3260 | |
| 3261 | Van mij wilde Hoyer weten hoe ik er over dacht. Ik zei maar, dat ik |
| 3262 | er nooit over gedacht had. Ik begreep ook niet wat-i wilde, hij wist |
| 3263 | 't immers, waarom moest-i nu nog weten hoe ik er over dacht. |
| 3264 | |
| 3265 | Alleen Bavink zei niets, hij zat met z'n kin op z'n knieën en ontving |
| 3266 | de zon in z'n hart. De zon was nu zoo plat als een suikerboon en dof |
| 3267 | rood, hij was bijna weg. |
| 3268 | |
| 3269 | Hoyer kon er niet bij blijven zitten. Hij sprong op en nam Bekker |
| 3270 | mee. Zij wandelden langs 't strand, in de verte hoorde we Hoyer |
| 3271 | schreeuwen, blijkbaar wond-i zich op. Bavink en ik bleven nog even |
| 3272 | zitten, toen drentelden wij zachtjes achter hen aan. 't Leek me niets |
| 3273 | leuk een levensbeschouwing te hebben, Hoyer schreeuwde zoo. |
| 3274 | |
| 3275 | Bavink en ik stonden stil en keken naar de punten van onze schoenen |
| 3276 | en naar 't aanrollen van de verloopende golven. De zon was weg, de |
| 3277 | roode schijn op 't water begon te verbleken, in 't zuiden klom een |
| 3278 | blauwige duisternis. Er was een geur van modder. In de verte, bij |
| 3279 | 't dorp, gingen plotseling de booglampen aan bij 't strand. |
| 3280 | |
| 3281 | "Begrijp jij dat," vroeg Bavink, "van die sociale taak?" |
| 3282 | |
| 3283 | Ik haalde m'n schouders op. "Wat zou dat voor 'n vent zijn, die |
| 3284 | dat artikel geschreven heeft? Heb jij verantwoordelijkheidsgevoel, |
| 3285 | Koekebakker?" Daar had Hoyer 't ook over gehad. |
| 3286 | |
| 3287 | "Hoyer praat machtig mooi," zei Bavink. "Machtig mooi. Ik heb geen |
| 3288 | verantwoordelijkheidsgevoel. Ik kan me daar niet mee ophouden. Ik moet |
| 3289 | schilderen. Een lolletje is 't niet. Wat zei-di ook weer?" "Wie?" vroeg |
| 3290 | ik. "Die vent in dat boek, wat zei-di ook weer dat kunstenaars |
| 3291 | waren?" "Gebenedijden, Bavink." "Weet je wat ik denk, Koekebakker? Dat |
| 3292 | 't dezelfde vent is, die de spoorboekjes gemaakt heeft. Daar heb ik |
| 3293 | ook nooit iets van begrepen, hoe iemand dat kon. Gebenedijden... God |
| 3294 | is overal? Of niet, Koekebakker? Dat zeggen ze toch?" |
| 3295 | |
| 3296 | Ik knikte. De duisternis begon nu overal uit 't water te klimmen, |
| 3297 | in 't noordwesten hield de kim nog wat gelige en groenige gloed, |
| 3298 | boven onze hoofden trok 't laatste licht weg. Wolken waren er niet. |
| 3299 | |
| 3300 | "Dus hij is overal," zei Bavink. "Daar en daar en daar." Met |
| 3301 | uitgestrekte arm wees hij om ons heen. "En daar achter die zee, in |
| 3302 | 't land dat wij niet zien. En daar, bij Driehuis, waar de booglampen |
| 3303 | staan. En in de Kalverstraat. Ga eens met je rug naar 't water staan |
| 3304 | en luister. Kan jij eruit blijven?" |
| 3305 | |
| 3306 | "Waaruit?" |
| 3307 | |
| 3308 | "Uit die zee?" Ik knikte van ja, dat kon ik best. |
| 3309 | |
| 3310 | "Ik nauwelijks," zei Bavink. "'t Is zoo raar dat weemoedige geluid |
| 3311 | achter je. 't Is net of zoo'n zee wat van me wil. Daarin is God |
| 3312 | ook, God roept. 't Is waarachtig geen lolletje, overal is-i. En |
| 3313 | overal roept-i Bavink. Je wordt mal van je eigen naam, als-i zoo |
| 3314 | dikwijls geroepen wordt. En dan moet Bavink schilderen. Dan moet |
| 3315 | God op een brokkie linnen met verf. Dan roept Bavink "God." En |
| 3316 | zoo blijven ze mekaar roepen. Voor God is 't een spelletje, die is |
| 3317 | oneindig en overal. Hij roept maar. Maar Bavink heeft maar éen dom |
| 3318 | hoofd en één domme rechterhand en kan maar aan één schilderijtje te |
| 3319 | gelijk werken. En als-i denkt dat-i God heeft dan heeft-i linnen en |
| 3320 | verf. Dan is God overal, behalve waar Bavink 'm hebben wil. En dan |
| 3321 | komt er een vent en schrijft dat Bavink gebenedijd is. En Hoyer leert |
| 3322 | dat uit z'n hoofd en loopt er over te zwetsen tegen Bekker. Zeg wel |
| 3323 | gebenedijd. Weet je wat ik wou? Dat ik spoorwegboekjes kon maken. Zoo'n |
| 3324 | vent laat God met vrede, die is 'm de moeite niet waard." |
| 3325 | |
| 3326 | Ik presenteerde Bavink een sigaar en stelde voor naar Driehuis te |
| 3327 | gaan. Ik had trek in koffie. Ik vond het niet mooi van Bavink een |
| 3328 | verdienstelijk heer zoo te kleineeren. Achter ons aan kwamen Hoyer |
| 3329 | en Bekker terug en hadden 't nog erg druk. |
| 3330 | |
| 3331 | Om elf uur stonden we dien avond nog weer aan 't strand in de nacht. Er |
| 3332 | was wat wind komen opzetten, de golven ruischten. Een weinig drank |
| 3333 | had de weemoed en de somberheid verdreven. Een nieuwe tijd zou |
| 3334 | aanbreken. Bekker zou in de eenzaamheid van zijn Duitsche kosthuis |
| 3335 | Dante vertalen, zooals nog nooit iemand 't gedaan had. Bavink had een |
| 3336 | groot doek in z'n hoofd, een gezicht op Rhenen, hij was daar eens een |
| 3337 | dag geweest, duidelijk zag hij alles voor zich. En Hoyer ging werken |
| 3338 | aan z'n sociale taak; ze zouden er van opkijken. En ik probeerde |
| 3339 | 't allemaal te gelooven. |
| 3340 | |
| 3341 | De koele wind woei om ons heen. De zee ruischte klagend, de zee, die |
| 3342 | klaagt en weet niet waarom. De zee spoelt verdrietig aan 't land. Mijn |
| 3343 | gedachten zijn een zee, ze spoelen verdrietig aan hun grenzen. |
| 3344 | |
| 3345 | Een nieuwe tijd zou aanbreken, nog konden wij groote dingen tot stand |
| 3346 | brengen. Ik deed mijn best 't te gelooven, héél erg mijn best. |
| 3347 | |
| 3348 | |
| 3349 | |
| 3350 | |
| 3351 | VIII. |
| 3352 | |
| 3353 | |
| 3354 | In Rhenen stond ik in de schemering op de brug over den spoorweg |
| 3355 | en keek naar 't Noorden. In de diepte lag de spoorlijn tot den |
| 3356 | gezichtseinder, aan beide zijden er van rees de berg steil op, begroeid |
| 3357 | met lichtgroen gras en donkergroene brem vol gele bloemen. Ik keek |
| 3358 | er naar hoe de bergwanden geleidelijk lager werden, tot ze, heel ver, |
| 3359 | overgingen in de vlakte. |
| 3360 | |
| 3361 | Weer begon de duisternis geheimzinnig naar boven te kruipen uit de |
| 3362 | aarde, zooals ik dat zoo dikwijls gezien had. Bevreesd en bangelijk lag |
| 3363 | 't laatste licht van den dag op den berg, de spleet was vol duisternis, |
| 3364 | een rood licht was opgetrokken aan een paal aan de spoorlijn. De lucht |
| 3365 | was wat grijs beslagen en keek kleurloos neer op den verslagen dag. |
| 3366 | |
| 3367 | Zes jaar was ik weggeweest en nu stond ik daar, pas in Holland terug, |
| 3368 | op de plaats waaraan ik zoo vaak had gedacht, waarover ze mij in bijna |
| 3369 | iederen brief hadden geschreven. (Bavink schreef me ieder jaar zeker |
| 3370 | wel twee keer en Bekker wat vaker), op den berg waarvan Bavink mij |
| 3371 | in den loop van den tijd zeven teekeningetjes had gestuurd en waarop |
| 3372 | Bekker twee heel kleine versjes had gemaakt. |
| 3373 | |
| 3374 | Naar Holland was ik gekomen om armoe te lijden en artikeltjes en |
| 3375 | verhaaltjes te schrijven in 't buurtje waar ik zoo lang gewoond had. En |
| 3376 | mijn laatste twee rijksdaalders wilde ik verteren in de stad die in |
| 3377 | mijn afwezigheid een korte poos de hoofdstad der wereld was geweest. |
| 3378 | |
| 3379 | In 't Noorden verslond de duisternis 't licht mateloos, nu was de |
| 3380 | berg weldra verzwolgen, 't laatste geleide van den dag vluchtte in |
| 3381 | 't Noordwesten overhaast en ik stond op 't bruggetje aan 't niet, |
| 3382 | omspoeld door de oneindigheid. |
| 3383 | |
| 3384 | Ik legde mijn elboog op de leuning en hield m'n kin met m'n hand |
| 3385 | vast en keek in de duisternis en dacht aan de platte roode zon, |
| 3386 | die, lang geleden, in de groene golven van den Atlantischen oceaan |
| 3387 | was ondergegaan, de golven die opliepen met scherpe randen en holle |
| 3388 | flanken en vielen en opliepen en nu nog oploopen en vallen. En aan |
| 3389 | de gele lichten in de armelijke buurtwinkeltjes in Amsterdam, die |
| 3390 | ik nu spoedig weer zou zien en die iederen avond hadden geschenen, |
| 3391 | terwijl de oceaan golfde. |
| 3392 | |
| 3393 | En de vage verwachtingen van vroeger stegen weer in mij op en het |
| 3394 | verlangen, zonder te weten waarnaar. |
| 3395 | |
| 3396 | Doch er kwam een gevoel bij, dat ik vroeger niet gekend had. Voorbij |
| 3397 | waren al die dagen gegaan en voorbij zouden nog vele dagen gaan, |
| 3398 | en al die dagen zouden mijn verwachtingen onvervuld blijven en mijn |
| 3399 | verlangens onbevredigd. Jaren had Bavink met tusschenpoozen gewerkt |
| 3400 | aan zijn gezicht op Rhenen, aan de rivier, den berg, den Cuneratoren, |
| 3401 | de bloeiende appelboomen, de roode daken van 't stadje, de kastanjes |
| 3402 | met hun witte en roode bloemen en de bruine beuken tusschen de huizen |
| 3403 | in de hoogte, en 't molentje ergens op den berg. Jaren had Bekker in |
| 3404 | 't villaatje op den berg, dat Bavink gehuurd had, iederen Zondag |
| 3405 | Dante vertaald en gedichtjes geschreven soms, jaren had ik over de |
| 3406 | wereld gezworven. En wat was er nu nog gebeurd? Wat beteekende dat |
| 3407 | alles voor de wereld, voor God, voor ons zelf? |
| 3408 | |
| 3409 | Op den toren van Rhenen had ik gestaan en de verten gezien, en |
| 3410 | mijn hart had naar de verte getrokken en naar de roode luchten in 't |
| 3411 | westen. Doch al had ik van den toren kunnen vliegen naar de verten, dan |
| 3412 | zou ik slechts gevonden hebben, dat de verte het nabije was geworden |
| 3413 | en opnieuw zou mijn hart naar de verte getrokken hebben. En wat baat |
| 3414 | mij de wijsheid, die mij leert dat 't niet anders kan en zoo blijven |
| 3415 | zal in eeuwigheid? |
| 3416 | |
| 3417 | Iederen dag hadden wij verlangd zonder te weten waarnaar. En eentonig |
| 3418 | was 't geworden. Eentonig werd 't opgaan van de zon en 't ondergaan en |
| 3419 | 't schijnen van de zon in 't water en 't schuiven der witte wolken. En |
| 3420 | ook de donkere luchten werden eentonig, en 't bruin en geel worden |
| 3421 | van de bladen, en de bladerlooze kruinen en de armoedige drassige |
| 3422 | weilanden in den winter, al die dingen die ik zoo vaak gezien had |
| 3423 | en waaraan ik zoo vaak had gedacht in mijn afwezigheid en die ik zoo |
| 3424 | vaak weer zou zien, als ik niet stierf. Wie kan z'n leven doorbrengen |
| 3425 | met te kijken naar al deze dingen, die zich steeds herhalen, wie kan |
| 3426 | blijven verlangen naar niets? Hopen op een God die er niet is? |
| 3427 | |
| 3428 | En nu bloeiden weer de brem en de seringen en de appelboomen en de |
| 3429 | kastanjes en de zon had al weer fel gebrand. En vol ontroering had |
| 3430 | ik dit alles weergezien. |
| 3431 | |
| 3432 | En terwijl ik daaraan dacht, weken de vage verwachtingen en verlangens. |
| 3433 | |
| 3434 | God leeft in mijn hoofd. Zijn velden zijn er onmetelijk, zijn tuinen |
| 3435 | staan er vol schoone bloemen, die niet sterven en statige vrouwen |
| 3436 | wandelen er naakt, vele duizenden. En de zon gaat er op en onder en |
| 3437 | schijnt laag en hoog en weer laag en 't eindelooze gebied is eindeloos |
| 3438 | 't zelfde en geen oogenblik gelijk. En breede rivieren stroomen er |
| 3439 | door met vele bochten en de zon schijnt er in en ze voeren 't licht |
| 3440 | naar de zee. |
| 3441 | |
| 3442 | En aan de rivieren mijner gedachten zit ik stilletjes en genoeglijk |
| 3443 | en rook een steenen pijpje en voel de zon op mijn lijf schijnen en zie |
| 3444 | 't water stroomen, voortdurend stroomen naar 't onbekende. |
| 3445 | |
| 3446 | En 't onbekende deert mij niet. En ik knik maar eens tegen de |
| 3447 | schoone vrouwen, die de bloemen plukken in mijn tuinen en hoor de |
| 3448 | wind ruischen door de hooge dennen, door de wouden der zekerheid, |
| 3449 | dat dit alles bestaat, omdat ik 't zoo verkies te denken. En ik ben |
| 3450 | dankbaar dat mij dit gegeven is. En in ootmoed pijp ik nog eens aan |
| 3451 | en voel mij God, de oneindigheid zelf. |
| 3452 | |
| 3453 | Doelloos zit ik, Gods doel is de doelloosheid. |
| 3454 | |
| 3455 | |
| 3456 | |
| 3457 | Maar voor geen mensch is het weggelegd dit bij voortduring te beseffen. |
| 3458 | |
| 3459 | |
| 3460 | |
| 3461 | |
| 3462 | IX. |
| 3463 | |
| 3464 | |
| 3465 | Toen ik den volgenden ochtend tegen negenen in Amsterdam aankwam en op |
| 3466 | 't plein voor 't Centraalstation stond, zag ik allerlei electrische |
| 3467 | trammen die ik daar nog nooit gezien had en huurauto's en agenten van |
| 3468 | politie met petten op inplaats van helmen. Maar 't Damrak hadden ze nog |
| 3469 | niet gedempt, ik zag de achterkanten van de huizen van de Warmoesstraat |
| 3470 | weer vlak aan 't water staan en den toren van de Oudekerk aan 't eind |
| 3471 | er boven uit. Dat was dus nog in orde. |
| 3472 | |
| 3473 | En daar liepen ook weer diezelfde nette heeren, wier haar altijd even |
| 3474 | netjes zit, die nooit een kreukel in hun jas of een spatje modder |
| 3475 | op hun schoenen hebben. En ze zagen er weer uit als of ze 't nog |
| 3476 | altijd enorm goed wisten, en vonden dat ze vrijwel geslaagd waren in |
| 3477 | 't leven. En vriendelijk en beleefd waren ze weer tegen elkaar. Hun |
| 3478 | kleeding was een kleinigheid anders dan een jaar of wat geleden, maar |
| 3479 | nog even degelijk. En je kon zien dat zij nog altijd met alles in |
| 3480 | 't reine waren. Een jas was nog altijd een jas en een vest een vest, |
| 3481 | en een fatsoenlijke vrouw een fatsoenlijke vrouw en een meid een |
| 3482 | meid. Het kwam allemaal nog precies uit. Ook wisten ze nog precies |
| 3483 | wie en wat beneden hun stand was; ik twijfelde er niet aan. En ook |
| 3484 | 't Rokin zou wel gedempt komen als ze er aan toe waren. |
| 3485 | |
| 3486 | Met lijn twee reed ik over de Nieuwezijds Voorburgwal. Het was maar |
| 3487 | goed dat ze die gedempt hadden lang geleden, anders had de tram daar |
| 3488 | allicht niet kunnen rijden en je kon nu ook overal makkelijk van den |
| 3489 | eenen kant naar den anderen oversteken. |
| 3490 | |
| 3491 | Met lijn twee, de lijn bij uitnemendheid der nette en gewichtige |
| 3492 | heeren. Een paar vreeselijk gewichtige heeren waren in de tram, niets |
| 3493 | was ik daarbij. Vroolijk scheen het zonnetje op den Voorburgwal, |
| 3494 | 't groen der boompjes was nog wat licht en ik zag dat de schaduw van |
| 3495 | de Nieuwe kerk den overkant der straat niet raakte, lang niet. En |
| 3496 | ik herinnerde me, dat ik jaren geleden, ook in 't laatst van Mei |
| 3497 | dezelfde schaduw precies zoo gezien had. En dat ik op een zonnigen |
| 3498 | winterdag, toen over de Voorburgwal nog geen tram reed, door de |
| 3499 | schaduw van die kerk geloopen had, die toen de heele breedte van de |
| 3500 | straat bedekte. Nu raakte hij de rails niet, de tram reed in de zon |
| 3501 | voorbij de kerk. En over enkele maanden zou dezelfde wagen (hij was |
| 3502 | nog heel nieuw) op dezelfde plaats door die schaduw rijden. En toen |
| 3503 | ik weer naar die twee vreeselijk gewichtige heeren keek vond ik, |
| 3504 | dat al dien tijd dat Rhenen de hoofdstad der wereld geweest was, |
| 3505 | er eigenlijk al heel weinig in die wereld veranderd was. |
| 3506 | |
| 3507 | En ik dacht, wanneer die twee heeren dood zouden gaan en naakt zouden |
| 3508 | aankomen voor de rechtbank des Heeren, en hier vergeten zouden zijn. En |
| 3509 | dat er vreeselijk gewichtige heeren na hen zouden komen. En of ze hun |
| 3510 | stomme aplomb zouden bewaren, als ze daar boven zouden aankomen zonder |
| 3511 | hun gepoetste schoenen? En hoe 't gaan zou met die nette scheidingen |
| 3512 | in hun haar? En of ze dan zouden uitkomen met hun stupide vertoon van |
| 3513 | meerderheid, of er niet een kleinigheid op die gezichten te lezen zou |
| 3514 | zijn, als ze daar die andere, nog gewichtiger heeren zouden ontmoeten, |
| 3515 | die ze zooveel jaren hadden hooggeacht, ook naakt? |
| 3516 | |
| 3517 | En hoeveel idealistische jongelingen in dien tijd opstellen geschreven |
| 3518 | en gedichtjes en schilderijtjes gemaakt en zich opgewonden en gedweept |
| 3519 | zouden hebben. En gezoend. En daarna ook gewichtig zouden zijn geworden |
| 3520 | misschien, en ook vergeten. |
| 3521 | |
| 3522 | Toen kwam er een meisje met een viool in de tram en keek met haar |
| 3523 | zwarte oogjes naar de puntjes van haar schoentjes, en ik keek naar |
| 3524 | de ronding van haar zomermanteltje en vergat die nette heeren. |
| 3525 | |
| 3526 | |
| 3527 | |
| 3528 | |
| 3529 | X. |
| 3530 | |
| 3531 | |
| 3532 | Hoyer vond ik thuis. Hij woonde heel netjes in een straatje van |
| 3533 | den tweeden rang, achter 't Concertgebouw. Hij ontving me in een |
| 3534 | zitkamer, waar ik niet durfde loopen, er lag zoo'n duur kleed. Zijn |
| 3535 | gordijnen waren van pluche, z'n stoelen bekleed met geel moquette, |
| 3536 | op den schoorsteen stond een zwarte pendule met candelabres en ik |
| 3537 | meen dat ik ook nog ergens een bronzen paard heb gezien, allemaal |
| 3538 | dingen uit dure bazars. Goed zitten durfde ik ook niet, ik zat al |
| 3539 | dien tijd op de punt van een stoei, maar ik geloof niet, dat Hoyer |
| 3540 | daar iets van gesnapt heeft. |
| 3541 | |
| 3542 | Hoyer had kolossaal geboft. Ze hadden de ouwe stomme streek uitgehaald |
| 3543 | een naaktfiguur van hem te weigeren. De Wellust had hij de dame |
| 3544 | genoemd en ze was inderdaad, laat ik maar zeggen, omdat ik voor een |
| 3545 | fatsoenlijk tijdschrift schrijf "heel lief." En nu woonde Hoyer heel |
| 3546 | duur op gemeubileerde kamers, bij een nette weduwe met drie namen, |
| 3547 | waar ook een vrouwelijke advocaat in huis was en een assistent-resident |
| 3548 | met verlof, met vrouw en kind. En hij at buitenshuis, want de weduwe |
| 3549 | was veel te net om voor eten te zorgen. Schoenen poetsen was extra. |
| 3550 | |
| 3551 | En ik zat al dien tijd op de punt van mijn stoel en keek naar |
| 3552 | de gedraaide poot van de tafel en naar de vergulde lijst van den |
| 3553 | spiegel. Het was erg vervelend. Ik moest natuurlijk vertellen van |
| 3554 | mijn reis, maar ik wist niet wat, ik hoorde mezelf praten en luisterde |
| 3555 | als een daas naar mijn eigen geluid. Er was een naargeestig licht in |
| 3556 | de kamer, ik denk dat de weduwe bang was voor inkijken. Ik wou dat |
| 3557 | ik maar weg was en keek langs de drie muren, die ik zien kon zonder |
| 3558 | al te veel te draaien, maar ze weken niet en ik kon er niet doorheen |
| 3559 | zien. Ik keek naar de deur, ik kon er mijn oogen niet van afhouden, |
| 3560 | hulpeloos zat ik daar te staren. De deur trok. Vage visioenen had ik |
| 3561 | van de Cunera, van den hoek van den Grebbeberg met de rivier en van |
| 3562 | 't zonnige plein voor 't Centraalstation en de blinkende wijzerplaat |
| 3563 | van de Oudekerk en daar doorheen zag ik de geschilderde vlammen van |
| 3564 | 't nagemaakte eikenhout van die deur. En onderwijl ging iemand door met |
| 3565 | praten, o ja, dat was Hoyer. En nu antwoordde ik zelf, of eigenlijk ik |
| 3566 | zelf niet, maar mijn tong bewoog toch en er kwam geluid uit m'n mond, |
| 3567 | ik hoorde 't duidelijk. |
| 3568 | |
| 3569 | Niets merkte Hoyer. Z'n atelier was boven. Of hij me maar even |
| 3570 | voor mocht gaan. Wezenloos liep ik achter 'm aan "Dit is zeker |
| 3571 | 't privaat?" Ik dacht dat 't hoorde zoo iets te zeggen, als een |
| 3572 | heer je z'n huis liet zien. Niets merkte Hoyer: "Nee, dat is een |
| 3573 | kast" zeide-i. En ik dacht, waarom zegt-i niet: "Pardon, dat is een |
| 3574 | kast." Dat zoud-i zeker later zeggen, over een jaar of zoo. |
| 3575 | |
| 3576 | De gangetjes waren nauw, de loopertjes smal, de trapjes naar rato, |
| 3577 | met dunne spijltjes, een beetje gedraaid, maar alles was netjes, |
| 3578 | keurig netjes, dat moest ik zeggen. Nog merkte Hoyer niets. |
| 3579 | |
| 3580 | Daar boven knapte ik wat op, daar was ten minste licht, 't bekende |
| 3581 | licht van 't atelier. De ezel was leeg. Er stond een dure stoel, |
| 3582 | een clubstoel waar ik in wegzakte, nog nooit had ik in zoo'n stoel |
| 3583 | gezeten. Hoyer schilderde tegenwoordig portretten, dames en heeren, |
| 3584 | allemaal netjes aangekleed. Hij liet me ook een pas begonnen portret |
| 3585 | van de vrouwelijke advocaat zien. Zij was nu op reis. Eerst had |
| 3586 | Hoyer z'n atelier buitenshuis gehad, maar de advocate had "mevrouw" |
| 3587 | overgehaald toe te staan, dat een deel van de zolder voor atelier werd |
| 3588 | vertimmerd. Dat overhalen had eenige moeite gekost en was pas gelukt, |
| 3589 | toen de weduwe had gehoord, dat Hoyer het portret zou schilderen van |
| 3590 | een juffrouw van den Willemsparkweg met winterhoed, boa en mof. En |
| 3591 | de rest van haar kleeren natuurlijk. En dat hij voorgedragen was als |
| 3592 | lid van "Arti". |
| 3593 | |
| 3594 | Of Bavink wel eens hier kwam? Nooit, hij was er nog niet geweest. En |
| 3595 | of hij nog wel eens iets van Kees had gehoord? Ja, Bavink had hem een |
| 3596 | tijdje geleden op straat gesproken. Drie of vier betrekkingen had Kees |
| 3597 | in een paar jaar versleten en daar tusschendoor was hij lange tijden |
| 3598 | werkeloos geweest. Z'n vader had eindelijk een betrekkinkje voor |
| 3599 | 'm gevonden bij de gasfabriek. |
| 3600 | |
| 3601 | "Hij loopt nu met een uniformpet op met drie kruisjes en G. G. boven |
| 3602 | z'n voorhoofd en een boekje onder z'n arm. En een vent bij 'm met |
| 3603 | een zwarte zak." Bavink had 't een heel gezicht gevonden. Hij moet |
| 3604 | de halve stuivers uit de muntmeters halen en de andere vent moet die |
| 3605 | dragen in dien zak. En als ze de halve stuivers uit de meter hebben |
| 3606 | gehaald, dan moet Kees vragen of de juffrouw die halve stuivers weer |
| 3607 | in wil wisselen. Hij klaagde dat-i zoo weinig verdiende. Bavink was |
| 3608 | een eindje met 'm mee gegaan, hij had nog nooit naast zoo iemand |
| 3609 | geloopen. Maar 't had hem gauw verveeld. Hij deed 't nooit weer. |
| 3610 | |
| 3611 | Ik tuurde naar 't Bokharakleedje, dat voor den clubstoel lag en |
| 3612 | zag heel duidelijk de verlaten keien van de Linnaeusstraat en den |
| 3613 | hardsteenen trottoirband en de voeg, waar twee stukken daarvan tegen |
| 3614 | elkaar gezet waren en de klinkertjes van 't trottoir. En ik zag ons |
| 3615 | daar zitten in de zomernacht. Bavink en Bekker en Kees en Hoyer en |
| 3616 | mijzelf. Ik zag dat de keien en 't stof nat waren, de sproeiwagen |
| 3617 | was er over heen gegaan, ergens lag een nat stuk krant. En ik hoorde |
| 3618 | Hoyer zeggen, dat-i opstond, want dat die blauwe steen zoo optrok. En |
| 3619 | nu hoorde ik weer diezelfde stem, maar wat beschaafder, met wat meer |
| 3620 | modulatie: "Je zult me excuseeren, Koekebakker, om elf uur heb ik |
| 3621 | een conferentie." |
| 3622 | |
| 3623 | Buiten scheen de lentezon in de troostelooze straat. Mijn God, hoe |
| 3624 | kon zoo'n straat bestaan. 't Meisje in de tram had ik vast niet mogen |
| 3625 | zoenen, maar zoo'n straat mocht bestaan. Dat mocht. |
| 3626 | |
| 3627 | |
| 3628 | |
| 3629 | |
| 3630 | XI. |
| 3631 | |
| 3632 | |
| 3633 | Op een van de grachten was 't. Ik stond op de stoep en las: |
| 3634 | "P. Bekker, Agentuur en Commissiehandel." Ik schelde en wachtte. 't |
| 3635 | Duurde nog al lang. Toen ging de bovenste helft van de deur open en |
| 3636 | ik zag een jongmensch met een vierkant hoofd. "Is m'nheer Bekker op |
| 3637 | kantoor?" Raar klonk dat. En terwijl 't jonge mensch met eenige moeite |
| 3638 | de onderdeur open maakte, herinnerde ik me hoe vroeger de straatdeur |
| 3639 | werd opengetrokken zonder dat je iemand zag en dat ik dan riep "Hallo |
| 3640 | Bekker!" "Is mijnheer op kantoor?" Er was iemand bij mijnheer. |
| 3641 | |
| 3642 | In den marmeren gang stond een groote rol loopergoed. "Wie kan ik |
| 3643 | zeggen dat er is?" "Koekebakker." "Wilt u mij maar volgen?" 't Jonge |
| 3644 | mensch ging mij voor, een smalle trap op, die ettelijke malen draaide. |
| 3645 | |
| 3646 | Boven, aan 't eind van een nauwen donkeren gang stond hij stil. In |
| 3647 | 't schemerige licht kon ik nog net even 't woord "Monsterkamer" |
| 3648 | lezen. "Moet ik hier zijn vriend?" vroeg ik en wees naar dat woord. Ik |
| 3649 | zag dat de vriend mij een rare vond. "Dat staat er nog van vroeger, |
| 3650 | mijnheer." Hij klopte. |
| 3651 | |
| 3652 | Ik hoorde Bekkers stem die "Ja", riep. De vriend ging naar binnen, |
| 3653 | de deur ging weer dicht en daar stond ik. |
| 3654 | |
| 3655 | Of ik zoo goed wilde zijn hier even te wachten. Ik werd in een klein |
| 3656 | achterkantoortje gelaten met een uitzicht op een blinden muur. Aan |
| 3657 | den zolder hing een zware rol pakpapier aan een spil, een eind papier |
| 3658 | hing naar beneden boven een groote, leege paktafel. 't Jongmensch |
| 3659 | ging aan een lessenaartje zitten, dat tegen 't raam stond en begon te |
| 3660 | tikken op een schrijfmachine met z'n rug naar me toe. Ik zag 't stuk |
| 3661 | papier hangen, ik zag dat 't schuin was afgescheurd, ik keek op den |
| 3662 | breeden bollen rug en de bonkige schouders van den kantoorbediende en |
| 3663 | naar den blinden muur. Een van de baksteenen was kapot en van binnen |
| 3664 | donkerrood; dat brok steen was 't mooiste dat ik zag. |
| 3665 | |
| 3666 | De bediende tikte maar, God weet wat-i tikte. Als-i even ophield, |
| 3667 | hoorde ik de stemmen van twee menschen door de gesloten deur, |
| 3668 | ik herkende 't geluid van Bekker, maar de woorden verstond ik |
| 3669 | niet. Twintig minuten zat ik daar te sterven. "Per me si va nella |
| 3670 | città dolente." |
| 3671 | |
| 3672 | Toen ging de deur open en Bekker verscheen. Hij was zenuwachtig |
| 3673 | en verlegen. Hoe het mij ging. Ik zag er goed uit. Het speet hem |
| 3674 | vreeselijk. Hij had een klant over uit Bordeaux. Die mijnheer was |
| 3675 | speciaal overgekomen om met hem te spreken. Hij geloofde niet, dat |
| 3676 | hij hem voor vanavond laat kwijt zou raken... "Je begrijpt--kerel |
| 3677 | wat zie je d'r toch goed uit. Kom je nu van Algiers?" Ik begreep |
| 3678 | 't volkomen. Ja, ik kwam van Algiers. "Waar logeer je, als 't kan, |
| 3679 | kom ik vanavond om 9 uur bij je." Ik logeerde nergens, mijn geld |
| 3680 | was op, maar dat kun je toch niet zeggen op een kantoor, waar een |
| 3681 | vreemde bij is. Ik zei maar dat ik 't nog niet wist, ik kwam nog |
| 3682 | wel eens aan. "Ik hoop dat je 't dan beter treft." Ik wist dat-i |
| 3683 | dat zeggen zou. D'r zijn zoo van die gesprekken onder nette lui, |
| 3684 | waarbij je heelemaal niet hoeft te luisteren. |
| 3685 | |
| 3686 | Hij bracht me tot de straatdeur. Hij vond 't verdomd beroerd. Ik keek |
| 3687 | naar 't bordje, "P. Bekker, Agentuur en commissiehandel" en toen naar |
| 3688 | z'n oogen. |
| 3689 | |
| 3690 | En toen zag ik dat ook hij plotseling weer die koe hoorde loeien, |
| 3691 | die tien jaar geleden geloeid had in de schemering, de koe die je |
| 3692 | hoorde en niet zag. |
| 3693 | |
| 3694 | Wij gaven elkaar de hand. "Per me si va tra la perduta gente, |
| 3695 | Koekebakker." Hij hield mijn hand nog vast en legde z'n andere hand |
| 3696 | op m'n schouder. "Zeg eens, als je geld noodig hebt?" |
| 3697 | |
| 3698 | Ik ging de stoep af, de klant stond voor 't raam met z'n handen in z'n |
| 3699 | zijden, de beenen van elkaar en keek naar buiten. Rijk en welverzorgd |
| 3700 | zag hij er uit. Ik nam eerbiedig mijn hoed voor 'm af en hij groette |
| 3701 | terug, beleefd en minzaam. |
| 3702 | |
| 3703 | |
| 3704 | |
| 3705 | |
| 3706 | XII. |
| 3707 | |
| 3708 | |
| 3709 | Ik kom nu zoo gaandeweg tot 't einde. Goddank, zal hier of daar iemand |
| 3710 | zeggen. Och, ik wist vooruit dat 't op niet veel zou uitloopen. Waar |
| 3711 | loopt tegenwoordig 't leven van een Amsterdammer op uit? In mijn |
| 3712 | jongenstijd heb ik vaak genoeg gewenscht, dat er nu eindelijk eens |
| 3713 | iets zou gebeuren. Maar er gebeurde nooit iets. Zelfs verhuisd zijn |
| 3714 | we nooit. En later.... |
| 3715 | |
| 3716 | Alleen Hoyer weet waar de boel op uitloopt. Hij heeft wat geërfd en zit |
| 3717 | flink in de duiten. Hij is lid van de S. D. A. P. en leest "Het Volk". |
| 3718 | |
| 3719 | 's Avonds zit-i op 't Leesmuseum en leest 't Berliner |
| 3720 | Tageblatt. Schilderen doet-i niet meer. Hij weet ook waarom hij niet |
| 3721 | meer schildert: wij zijn in een tijd van verval. Een nieuwe kunst is |
| 3722 | in opkomst. Daar wacht-i zeker op. Hij brengt ondertusschen Kunst aan |
| 3723 | het Volk, hoe, dat weet ik niet. Een metselaar heeft hem eens gevraagd, |
| 3724 | "wat-i voor die smoessies kocht." Ook daarvoor had Hoyer een verklaring |
| 3725 | "Wij sociaal democraten weten maar al te goed----" |
| 3726 | |
| 3727 | Hij zegt een boel dingen, die erg waar zijn en als je denkt, "nou wordt |
| 3728 | 't interessant", dan gaat-i niet verder. Op een middag in "Polen", |
| 3729 | sprak-i heel veel over "proletarisch sentiment" en "burgerlijke |
| 3730 | ideologieën." Ik luisterde maar naar 'm. Eén keer heb ik tegen 'm |
| 3731 | gezegd: "'t Is toch mooi dat je alles zoo zeker weten kunt." |
| 3732 | |
| 3733 | Hij ging daar direct op in en ik kon in een half uur niet meer aan 't |
| 3734 | woord komen. En 't is inderdaad heel mooi voor iemand die zijn heele |
| 3735 | leven lang te doen heeft wat een ander 'm commandeert, zonder dat-i er |
| 3736 | zelf veel van snapt en voortdurend wordt gesnauwd en altijd margarine |
| 3737 | moet eten en in de benauwde luchten wonen. Als ik maar een beetje |
| 3738 | twijfelen mocht, dan zou ik ook wel lid van de S. D. A. P. worden. Eén |
| 3739 | geluk: de menschen, die altijd in de benauwde luchten verkeeren, |
| 3740 | hebben me niet noodig. En misschien zou 't zonder Hoyer ook nog wel |
| 3741 | gaan. 'k Zal toch eens informeeren of 't mag, dat twijfelen. |
| 3742 | |
| 3743 | Met den agentuur en commissiehandel is 't slecht gegaan. Die |
| 3744 | commissiehandel was heelemaal larie, dat had Bekker er maar bij laten |
| 3745 | zetten omdat 't goed stond. En iemand die Dante vertaald heeft en |
| 3746 | gedichtjes gemaakt, al zijn 't er maar dertien, die moet geen agent |
| 3747 | van binnen- en buitenlandsche huizen worden. Op een regenachtigen |
| 3748 | Decemberdag, toen de lantaarns op de gracht werden opgestoken, vond |
| 3749 | ik Bekker scheef aan z'n lessenaar zitten met z'n hand onder z'n |
| 3750 | hoofd. De kamer was half donker. Hij bewoog niet. Ik stak 't gas op. De |
| 3751 | prullemand stond achter 'm en daarin lag al z'n post van drie dagen, |
| 3752 | ongeopend. Met z'n elleboog hat-i de heele rommel erin geschoven, |
| 3753 | opzettelijk, zonder er naar te kijken. Z'n bediende hat-i maanden |
| 3754 | geleden gedaan gegeven, de telefoon hadden ze weggenomen. Daar |
| 3755 | zat-i. Aan de muur hing een lijst met afvaarten van stoombooten, |
| 3756 | waarvan de laatste al weer lang was binnengekomen en na dien tijd weer |
| 3757 | uitgevaren, herhaalde malen. En op den schoorsteen stond een dik boek, |
| 3758 | een prachtuitgave van de Divina Commedia. |
| 3759 | |
| 3760 | Buiten stonden de lantaarns te branden, bleek en vreemd in 't laatste |
| 3761 | daglicht, als een wonderlijke vergissing, zooals ze zoo dikwijls |
| 3762 | gestaan hadden. Een wonderlijke vergissing leek alles. |
| 3763 | |
| 3764 | Nu zit Bekker weer ergens op een kantoortje. Hij heeft een goeie baas, |
| 3765 | die hem respecteert, omdat hij Dante vertaald heeft. Op mooie dagen |
| 3766 | stuurt-i Bekker 's middags weg, dan mag-i een beetje in 't zonnetje |
| 3767 | wandelen. |
| 3768 | |
| 3769 | Aan den drank is Bekker niet gegaan. Hij lost schaakproblemen op of |
| 3770 | slaapt. Een voorstelling van de toekomst heeft-i niet. Hij verlangt |
| 3771 | zelfs niet naar zes uur. Dat geeft toch niets. Z'n tractement beurt-i |
| 3772 | met een weemoedig welbehagen, met weemoedig welbehagen koopt-i er |
| 3773 | dassen en schoenen voor. Z'n kleeren zijn netjes geborsteld. Bij |
| 3774 | tijden is hij een weinig ingenomen met zichzelf, om dat-i vroeger |
| 3775 | "een geestelijk leven geleid heeft." |
| 3776 | |
| 3777 | Hij ziet nog weleens een schilderijtje. Onlangs kwam ik hem nog |
| 3778 | eens tegen. Toen had-i 't over de intocht van de koningin, dat |
| 3779 | schilderijtje van Eerelman, waar 't woord "Odol" zoo natuurlijk op |
| 3780 | geschilderd staat. Hij vroeg of 't niet een mooi schilderij was om |
| 3781 | in een deftige apotheek op te hangen. |
| 3782 | |
| 3783 | Kees loopt nog altijd voor de gasfabriek en verkeert in de benauwde |
| 3784 | luchten, waar ik 't zoo even ook over gehad heb. Hij weet niet waar |
| 3785 | 't volgende kind zal moeten slapen. De kinderen zijn nu nog klein, |
| 3786 | maar over een jaar of wat kibbelen ze 's morgens bij die ééne kraan |
| 3787 | en dat ééne privaat, zooals dat altijd in district III gegaan is. Hij |
| 3788 | tobt met wat Hoyer noemt: "'t Chronische tekort in 't huishouden van |
| 3789 | den werkman," en koopt alleen 's Zaterdagsavonds sigaren. 's Zondags |
| 3790 | moet-i de kinderen verbieden. Hij moppert dat-i 't zooveel beter had |
| 3791 | kunnen hebben, als-i eerder naar z'n vader geluisterd had. |
| 3792 | |
| 3793 | Z'n vrouw is goed voor 'm. Midden in de week heeft-i een schoone |
| 3794 | zakdoek. Maar ze zal de lusten niet opwekken van iemand, die niet |
| 3795 | aan haar gewend is, zooals Kees. Zes jaar geleden was dat anders. |
| 3796 | |
| 3797 | En op zolder bij z'n vader, waar vroeger z'n hok was, daar hangen nu |
| 3798 | de onderlijfjes van z'n zusters te droogen. |
| 3799 | |
| 3800 | |
| 3801 | |
| 3802 | |
| 3803 | XIII. |
| 3804 | |
| 3805 | |
| 3806 | En Bavink? |
| 3807 | |
| 3808 | Bavink heeft 't tegen die "Godverdomde dingen" afgelegd. Die dingen die |
| 3809 | geschilderd wilden wezen en als je dan dacht: "dan moet 't ook maar |
| 3810 | gebeuren," dan wilden ze weer niet. Hij begon wat opgang te maken, |
| 3811 | toen de strijd al op 't eind liep. |
| 3812 | |
| 3813 | Twee maanden na mijn terugkomst kwam-i me heel kalm vertellen, |
| 3814 | dat-i zijn gezicht op Rhenen in stukken had gesneden. En zoo was |
| 3815 | 't. De rivier, den berg, den Cuneratoren, de bloeiende appelboomen, de |
| 3816 | roode daken van Rhenen, de kastanjes met hun witte en roode bloemen, |
| 3817 | de bruine beuken en 't molentje ergens in de hoogte, 64 gelijke, |
| 3818 | rechthoekige brokken van 15 bij 12-1/2 centimeter hat-i er van |
| 3819 | gesneden, met een bot knipmes. Een heel werk was 't geweest. |
| 3820 | |
| 3821 | 't Ding had 'm geërgerd. 't Was niks, totaal niks, vodden. Hij wou van |
| 3822 | mij weten, waarom iemand schilderde. Hij begreep zelf niets meer. Hij |
| 3823 | stak z'n arm uit en wees in de ruimte. Dààr waren de dingen. Hij sloeg |
| 3824 | met z'n vuist tegen z'n voorhoofd. En daar waren ze. Er uit wilden ze, |
| 3825 | maar ze deden 't niet. Stapelgek werd je ervan. |
| 3826 | |
| 3827 | Bijna een jaar daarna vond ik hem aan 't Centraalstation aan de |
| 3828 | Parijzer trein van 8 uur. Hij bracht een of anderen kennis weg, een |
| 3829 | haarboer met lange zwarte lokken en heel veel baard, meer haar dan |
| 3830 | mensch, en een hoog voorhoofd met niets er achter. De ondergaande zon |
| 3831 | stond te schijnen, groot en rood, aan 't eind van de kap stond-i, |
| 3832 | er was een rossig schijnsel in de ruiten en 't vernis van de |
| 3833 | spoorwagens. Bavink was dronken. De trein vertrok, schoof onder de |
| 3834 | kap vandaan en boog even om naar links. Bij 't ombuigen flikkerde |
| 3835 | 't licht fel op de wagens. |
| 3836 | |
| 3837 | Wij wandelden naar 't eind van 't perron. Een man met een seinlicht |
| 3838 | kwamen wij tegen, ik zag, dat hij in 't voorbijloopen naar een |
| 3839 | conducteur keek, die daar stond bij een anderen trein en een beweging |
| 3840 | maakte van drinken met de hand aan den mond. |
| 3841 | |
| 3842 | Wij stonden stil buiten de kap en keken naar de zon. "Zie je die |
| 3843 | zon, Koekebakker?" De zon was bijzonder duidelijk, hij stond recht |
| 3844 | voor ons uit en dicht bij, zoo groot en zoo rood was-i nog nooit |
| 3845 | geweest. Hij raakte bijna de rails van den spoorweg, hij maakte geen |
| 3846 | flikkeringen meer op de dingen, en alleen in de matglazen ruiten van |
| 3847 | den locomotievenstal, rechts van den spoorweg, was een dof schijnsel. |
| 3848 | |
| 3849 | "Je denkt dat ik dronken ben?" Dat dacht ik inderdaad. "Het maakt |
| 3850 | geen verschil, Koekebakker, als ik nuchter ben, begrijp ik er toch |
| 3851 | ook niks van." |
| 3852 | |
| 3853 | "Begrijp jij wat die zon van mij wil? Vier en dertig ondergaande |
| 3854 | zonnen heb ik tegen de muur staan, achter elkaar, omgekeerd. En toch |
| 3855 | staat-i daar weer iederen avond." |
| 3856 | |
| 3857 | "Als er geen wolken zijn," zei ik. Maar hij liet zich niet afleiden. |
| 3858 | |
| 3859 | "Koekebakker jij bent altijd mijn beste vrind geweest. Ik ken jou |
| 3860 | al--hoe lang al?" |
| 3861 | |
| 3862 | "Omtrent dertien jaar Bavink." "Dertien jaar. Dat is lang. Weet je |
| 3863 | wat jij doen moet? Doe me een lol. Heb je een hoedendoos?" |
| 3864 | |
| 3865 | Ik zweeg. |
| 3866 | |
| 3867 | "Doe 'm in een hoedendoos, Koekebakker. In een hoedendoos. Ik wil |
| 3868 | met vrede gelaten worden. Doe 'm in een hoedendoos, in een ordinaire |
| 3869 | hoedendoos. Hij verdient niet beter." |
| 3870 | |
| 3871 | Bavink griende dronkemanstranen. Ik keek hulpeloos rond. Een heer in |
| 3872 | een uniformjas en met gele biezen om z'n pet kwam op ons af en sprak |
| 3873 | mij aan. |
| 3874 | |
| 3875 | "Ik geloof mijnheer, dat u beter doet, als u dezen heer naar huis |
| 3876 | brengt." |
| 3877 | |
| 3878 | Ik salueerde en gaf Bavink een arm. Hij ging gewillig mee. In de |
| 3879 | huurauto viel-i in slaap. Op de Nieuwe Zijds-Voorburgwal werd-i even |
| 3880 | wakker toen wij door een kuil reden en wilde weer over die hoedendoos |
| 3881 | beginnen. Maar meteen viel-i weer in slaap. |
| 3882 | |
| 3883 | Op een morgen zat-i wezenloos te staren voor z'n laatste |
| 3884 | zonsondergang. Ik kwam op z'n hok met Hoyer. Hij herkende ons |
| 3885 | niet. Hij keek maar naar die zon, een groote, koude, roode zon, |
| 3886 | die in wolken onderging. |
| 3887 | |
| 3888 | "Hij kijkt me maar aan, wij begrijpen geen van beiden wat we van |
| 3889 | elkaar moeten." Verder kwam-i niet. |
| 3890 | |
| 3891 | Hij is nu in een gesticht voor zenuwpatienten. Hij is heel rustig. Hij |
| 3892 | kijkt maar naar boven, naar de lucht of tuurt naar den horizon of |
| 3893 | zit in de zon te staren tot z'n oogen pijn doen. Dat mag-i niet, |
| 3894 | maar ze kunnen niets met 'm beginnen. Aan 't praten kunnen ze 'm niet |
| 3895 | krijgen. Z'n schilderijen doen tegenwoordig aardige prijzen. |
| 3896 | |
| 3897 | En Koekebakkertje is een wijs en bedaard man geworden. Hij schrijft |
| 3898 | maar, ontvangt z'n schamel loon en geeft geen ergernis. |
| 3899 | |
| 3900 | Gods troon is nog ongeschokt. Zijn wereld gaat haar gang maar. Af |
| 3901 | en toe glimlacht God even om de gewichtige heeren, die denken dat |
| 3902 | ze heel wat beteekenen. Nieuwe Titaantjes zijn al weer bezig kleine |
| 3903 | rotsblokjes op te stapelen om 'm van z'n verhevenheid te storten en dan |
| 3904 | de wereld eens naar hun zin in te richten. Hij lacht maar en denkt: |
| 3905 | "Goed zoo jongens, zoo mal als je bent, ben je me toch liever dan |
| 3906 | die mooie wijze heeren. 't Spijt me dat je je nek moet breken en dat |
| 3907 | ik die heeren moet laten gedijen, maar ik ben ook God maar." En zoo |
| 3908 | gaat alles z'n gangetje en wee hem die vraagt: Waarom? |
| 3909 | |
| 3910 | |
| 3911 | |
| 3912 | |
| 3913 | |
| 3914 | |
| 3915 | EEN WOORD NA. |
| 3916 | |
| 3917 | |
| 3918 | Voor hen die gaarne weten hoe het met de liefde gesteld is, wil ik |
| 3919 | nog mededeelen, dat Dichtertje's Dora ontstaan is uit de idealisatie |
| 3920 | van een jong meisje, waarvoor ik uit de verte de genegenheid van een |
| 3921 | oud man voelde. |
| 3922 | |
| 3923 | Toen zij het manuscript gelezen had, vertelde ik haar dat, en haar |
| 3924 | antwoord was: "Ik heb toch nooit diabolo gespeeld." Ze zei dit niet |
| 3925 | uit coquetterie of uit verlegenheid, ze had er niets van begrepen. |
| 3926 | |
| 3927 | |
| 3928 | NESCIO. |
| 3929 | |
| 3930 | 5 Jan. 1918. |
| 3931 | EOT; |
| 3932 | } |
| 3933 |